Nymphomaniac part 1

Η ταινία ξεκινάει με μια δήλωση από την πλευρά του σκηνοθέτη, ο οποίος ουσιαστικά αποποιείται της ευθύνης για το τελικό αποτέλεσμα. Δηλώνει ότι οι περικοπές της ταινίας του έγιναν με τη συγκατάθεση του, αλλά χωρίς καμία συμμετοχή του ιδίου σε αυτές. Είναι σαν να λέει: δε θέλω να έχω καμία ευθύνη για το αποτέλεσμα. Δεν ξέρουμε λοιπόν, πόσο έχει περικοπεί το πορνογραφικό στοιχείο από αυτό που αρχικά είχε σκεφτεί να δημιουργήσει ο Trier.

Σύμφωνα με την υπόθεση, η Jo βρίσκεται σε μια οριακή φάση- όπως φαίνεται- της ζωής της. Βρίσκεται σακατεμένη (δεν ξέρουμε από τι) στο δρόμο. Ένας άντρας, ο Seligman, της δίνει άσυλο και τη βοηθάει να αναρρώσει. Αυτή του λέει την ιστορία της. Διάφορα φιλοσοφικά, αριθμολογικά, ψυχαναλυτικά, θρησκευτικά και ηθικά χαρακτηριστικά εμφανίζονται στο διάλογο των δύο ανθρώπων. Μέσα από αυτόν τον διάλογο δίνεται το πάτημα κάθε φορά στη Jo να θυμάται πτυχές της ζωής της: Άλλες είναι ερωτικές, άλλες δραματικές (όπως η αρρώστια του πατέρα της), θυμάται τα παιδικά της βιώματα κτλ.

Η Jo είναι μία γυναίκα, η οποία είχε έντονες ερωτικές ορμές από πολύ μικρή ηλικία. Σε κάποιο σημείο κάνει πάρα πολύ σεξ (μέχρι και με 10 διαφορετικούς εραστές τη μέρα, ενώ δουλεύει κανονικά οκτάωρο στη δουλειά της, όπως εξομολογείται στο Seligman). Αλλά συνήθως αυτό που νιώθει είναι το κενό. Μια αναισθησία και μια περίεργη σεξουαλική εμμονή, η οποία καταστρέφει ζωές άλλων ανθρώπων και την κάνει να νιώθει «κακός άνθρωπος». Αυτός ο διάλογος και η προσπάθεια να μπούμε στην ψυχή της πρωταγωνίστριας, αλλά και στα ηθικά- ψυχολογικά ζητήματα που τίθενται βρίσκονται στο επίκεντρο.

Και το σεξ είναι σημαντικό στην ταινία, αλλά δικαιολογείται, λόγω του θέματος. Στην ταινία υπάρχει το πορνογραφικό στοιχείο, αλλά δεν είναι τόσο πολύ, όσο μας είχαν προϊδεάσει. Η ταινία εστιάζει στο χαρακτήρα της νυμφομανούς πρωταγωνίστριας.

Το έργο μας φέρνει σε επαφή με κάποιες εμμονές του Trier. Επανέρχεται, συγκεκαλυμμένα το εβραϊκό θέμα (θυμίζουμε τον ντόρο που είχε δημιουργηθεί με τη δήλωση υποστήριξης στο Χίτλερ από τον Trier, την οποία μετά πήρε πίσω, χαρακτηρίζοντας την ως αστείο). Ο πρωταγωνιστής Seligman είναι Εβραίος, αλλά δηλώνει «αντισιωνιστής», το οποίο, όπως λέει, είναι τελείως διαφορετικό από το «αντισημίτης». Τα αριθμολογικά στοιχεία, από το Φιμπενάτσι μέχρι τον Μπαχ, κάπου το κουράζουν το θέμα, ενώ μια δόση αμπελοφιλοσοφίας των δύο ηρώων που είναι διαρκώς σε διάλογο (Seligman και Jo) υπάρχει.

Ωστόσο, ο διάλογος δεν υπηρετεί καμία προσπάθεια να πείσει για τις ιδέες του, αλλά να βοηθήσει την αφήγηση και το σχολιασμό της. Αυτός ο σχολιασμός ενισχύεται με εμπνευσμένες εικόνες. Ο Trier –όπως και άλλοι μεγάλοι κινηματογραφιστές- επινοεί διαρκώς τρόπους για να μεταφέρει σχήματα της λογοτεχνίας (πχ μεταφορά, παρομοίωση κ.α.) στον εικονικό κόσμο του σινεμά. Επίσης, αυτό το διαλογικό γαϊτανάκι ανάμεσα στη Jo και το Seligman, αλλά και οι πιπεράτες ιστορίες της νυμφομανούς, συχνά βγάζουν χιούμορ.

Το έργο έχει ποιητικά στοιχεία και καλές ερμηνείες. Η αφηγήτρια στο πρώτο μέρος Charlotte Gainsbourg βγάζει αυτόν το περίτεχνο συνδυασμό του έκφυλου με το εύθραυστο και το αυτοκαταγγελτικό. Στο ίδιο μήκος κύματος, με πιο ορμητική στην ακολασία διάθεση, αλλά και ικανότητα να σωματοποιήσει τις σκοτεινές στιγμές του χαρακτήρα, κινείται και η σέξι Stacy Martin (νεαρή Jo). Ο Stellan Skarsgård ως Seligman είναι αυτός που μαζί με τη Jo σηκώνει το κύριο μέρος του έργο και το κάνει με υποκριτική μαεστρία, αναδεικνύοντας έναν περίεργο και πνευματώδη άνθρωπο, με πολύ προσωπικές απόψεις, άθεο και ανθρωπιστή, μοναχικό αλλά και ανοιχτό σε οποιονδήποτε τον έχει ανάγκη. Η Uma Thurman δεν έχει τίποτα το ερωτικό στην ερμηνεία της, αλλά μου άρεσε ως υστερική γυναίκα- μάνα που φτάνει στο άκρον άωτο της κατινιάς προκειμένου να μη χάσει τον άντρα της από τη νυμφομανή ερωμένη του Jo. O Christian Slater επίσης ήταν καλός στο ρόλο του στοργικού πατέρα, που στο τέλος βρίσκεται σε μια τραγική κατάσταση από την αρρώστια.

Συνολικά, το Nymphomaniac είναι μια ταινία, που, πέρα από το ερωτικό στοιχείο, έχει ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά, σε επίπεδο δομής, κινηματογράφησης, αφήγησης και ερμηνειών. Στην ταινία θα μπορούσε να διαγνώσει κανείς κάποιες εμμονές στον Trier. Ευτυχώς, όμως, μία από αυτές τις εμμονές είναι η διάθεση του να κάνει καλό σινεμά και να πειραματίζεται με την κινηματογραφική γλώσσα. Πάντως, πιο ολοκληρωμένη εικόνα θα έχουμε για το συνολικό αποτέλεσμα με την προβολή και του δεύτερου μέρους.

Γιώργος Σμυρνής