Το φετινό Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου καινοτομεί: επτά λόγοι

Δύο ημέρες μας χωρίζουν από την πρεμιέρα του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και, εν είδει editorial, διακρίνουμε επτά βασικούς λόγους που η φετινή διοργάνωση, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Μιχαήλ Μαρμαρινού, επιχειρεί να κάνει μια ουσιαστική διαφορά. Χωρίς να αγνοούμε ότι το σύνολο του ρεπερτορίου σε όλες τις σκηνές είναι μετακινημένο προς το φεστιβαλικότερο – περισσότεροι ‘άγνωστοι’ καλλιτέχνες, περισσότερα ρίσκα – εντοπίζουμε βασικούς πυλώνες που, προς ώρας, δημιουργούν ένα περιβάλλον ενδιαφέροντος για το σχεδιασμό, ειδικά αν αυτοί εδραιωθούν.

@Kurt Van der Elst

Σπάνια βλέπουμε παραστάσεις εκτός της ευρωπαϊκής (και γενικότερα δυτικής) επικράτειας και η αντιμετώπιση τους ως «εξωτικά φρούτα» μοιάζει συνήθης. Με εξαίρεση τη γεωπολιτική ματιά που είχε υιοθετήσει συστηματικά για τρία χρόνια το Φεστιβάλ της Στέγης «Transitions» (από το 2014 έως το 2016) ποτέ πριν, η αθηναϊκή σκηνή δεν είχε εστιάσει σε μια παραστατική σκηνή με γεωγραφικούς και άρα με πολιτικούς όρους – παρά μόνο αποσπασματικά. Τη στιγμή που το Φεστιβάλ Αθηνών στις σκηνές της Πειραιώς 260 επιλέγει να στρέψει το φακό του στη Μέση Ανατολή και σε καλλιτέχνες που προέρχονται από φλεγόμενες εμπόλεμες ζώνες δημιουργείται μια άτυπη αντιπολεμική πλατφόρμα κόντρα στη ιμπεριαλιστική λαίλαπα που σπαράσσει τον πλανήτη.
Στο πλαίσιο αυτής θα δούμε τους γνωστούς (και στην Ελλάδα) Λιβανέζους Ραμπί Μρουέ και Λίνα Μαντζαλανί στο «Four Walls and a roof» να επανεξετάζουν τα δεδομένα της δυτικής δημοκρατίας με το βλέμμα των αυτοεξόριστων. Θα δούμε το Μαροκινό Ελ Χατίμπ στο «Ending in Beauty» να μιλάει για τον αποχαιρετισμό της μητέρας του και της πατρίδας του. Θα δούμε τους Παλαιστίνιους Αμίρ Σάμπρα και Ατά Χατάμπ να παρουσιάζουν μια χορογραφία εμπνευσμένη από τον αρχαίο πάτριο χορό «Dabke». Θα δούμε τον Ιρανό Άρμιν Χόμκι στο «Shiraz», ως ένα φόρο τιμής στο Φεστιβάλ Τεχνών της Περσέπολης που απαγορεύτηκε από το ισλαμικό καθεστώς.
Το γεγονός ότι, δυστυχώς, δεν θα δούμε το «The Child» από την Ιρανή συγγραφέα Ναγκμέ Σαμινί (μια ιστορία για κακοποιημένες γυναίκες σε σκηνοθεσία της συμπατριώτισσας της Αφσανέχ Μαχιάν) για λόγους αδυναμίας να ταξιδέψουν στην ‘ασφαλή’ Ευρώπη, υπερτονίζει τη σημασία αυτού του αφιερώματος.

@Εύη Φυλακτού

Έχουν περάσει 11 χρόνια από τη δολοφονία προσωπικότητας που επιχειρήθηκε συστηματικά από συγκεκριμένα Μέσα Ενημέρωσης, καλλιτεχνικούς και πολιτικούς κύκλους και τρία χρόνια μετά την πανηγυρική δικαστική αθώωση του για την κατηγορία της οικονομικής κακοδιαχείρισης. Αυτό το καλοκαίρι το Φεστιβάλ Αθηνών ξαναστρέφει το βλέμμα στον Γιώργο Λούκο για τους σωστούς λόγους: ως ένα εγχείρημα αποκατάστασης του, πλέον επιτυχημένου, καλλιτεχνικού διευθυντή σε ελληνικό πολιτιστικό οργανισμό. Ο νέος επικεφαλής του θεσμού Μιχαήλ Μαρμαρινός συμπεριλαμβάνει στον προγραμματισμό του ντοκιμαντέρ του πολύπειρου σκηνοθέτη Ηλία Γιαννακάκη «2005-2015: στα χρόνια του Γιώργου Λούκου», στο οποίο αναβιώνει η αναμορφωτική ματιά του Λούκου προς όφελος του Φεστιβάλ και του ελληνικού πολιτισμού γενικότερα, όπως το επιβεβαιώνουν και καλλιτεχνικές φυσιογνωμίες των παραστατικών τεχνών της χώρας. Πέραν από το προσωπικό έργο – ταινία του Γιαννακάκη,  πρόκειται για μια από τις σπάνιες χειρονομίες όπου ένας οργανισμός επιστρέφει όχι στα ιστορικά πεπραγμένα του, αλλά σ’ ένα πρόσωπο που τα διαμόρφωσε – ακόμα κι αν έγιναν χυδαία ενορχηστρωμένες προσπάθειες να τα αμαυρώσουν.

@Τόνι Θεοδωράκης

Υπό μια έννοια, το Φεστιβάλ Αθηνών δεν πρωτοτυπεί αναζητώντας πρωτοεμφανιζόμενους σκηνοθέτες και αναλαμβάνοντας το βάπτισμα τους. Σίγουρα παίρνει ένα σοβαρό ρίσκο για να συστήσει έξι νεότατους δημιουργούς για την πλειονότητα των οποίων δεν έχουμε ξανακούσει – και είναι ένα ρίσκο το οποίο μόνο κρατικοί θεσμοί οφείλουν να πάρουν. Δεδομένου δε, ότι η gen z είναι μια μεταιχμιακή δημιουργική γενιά – και γι’ αυτό παρεξηγημένη – το εγχείρημα της Gen 260 έχει ένα επιπλέον ενδιαφέρον. Θα μας συστηθούν (με σειρά εμφάνισης) η Αλεξία Παραμύθα σκηνοθετώντας την παράσταση «Carcoma» βασισμένη στη φεμινιστική νουβέλα «Σαράκι» της Λάϊλα Μαρτίνεθ, ο Δημήτρης Τσικούρας (aka Τσικ) με το «Το παραμύθι των λύκων», μια ιστορία ενδοοικογενειακής βίας, ο Πάνος Ηλιόπουλος με «Το τούνελ» βασισμένο στο ομώνυμο σουρεαλιστικό διήγημα του Φρίντριχ Ντύρενματ, ο Άρης Κακλέας που διασκευάζει την  «Αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι», ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του γερμανόφωνου Αυστριακού Πέτερ Χάντκε, ο Γιάννης Διδασκάλου με μια παράσταση για το θέατρο του Παραλόγου υπό τον τίτλο «όμικρονγιώτα» και τέλος η Αρίστη Τσέλου που αντλεί από τον τσεχωφικό «Βυσσινόκηπο» για μια παράσταση ανάμεσα στη μυθοπλασία και το ντοκουμέντο που ονομάζεται «Πως κατοικώ».

@Χρήστος Συμεωνίδης

Το είπε και ο Μιχαήλ Μαρμαρινός κατά τη διάρκεια παρουσίασης του φεστιβαλικού προγράμματος πως «ο χορός έχει την τιμητική του». Πράγματι, 14 παραγωγές Ελλήνων δημιουργών αλλά και μετακλήσεις θα παρουσιαστούν στις σκηνές του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και για πρώτη φορά στην ορχήστρα του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου. Ανάμεσα τους ξεχωρίζουμε τον πρωτοεμφανιζόμενο στην Ελλάδα Ιρλανδό Μάικλ Κίγκαν Νόλαν όπου με 12 χορευτές από όλο τον κόσμο συγκροτεί μια πανηγυρική κοινότητα στο «ΜΑΜ», τους Παλαιστίνιους  Αμίρ Σάμπρα και Ατά Χατάμπ με το «Badke», το φημισμένο κινέζικο χοροθέατρο ΤΑΟ με το δίπτυχο «16 και 17», την Αμερικανίδα σταρ της πρωτοπορίας Ντέμπορα Χέι στο «As holy sites go» και με αποκορύφωμα την ερμηνεία της «Αντιγόνης» από τον Νορβηγό Άλαν Λουσιέν Ογέν για την Επίδαυρο. Ανάμεσα στους Έλληνες χορογράφους θα δούμε δουλειές των Αλέξανδρου Βαρδαξόγλου, Ζήση Σέγκλια (σημειωτέον στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου), την Χριστίνα Κοσιάρη και τον Πάνο Μαλακτό.

@Bartek Warzecha

Ίσως να είναι η πρώτη φορά που το σύνολο παραστάσεων για το Αρχαίο Θέατρο της Μικρής Επιδαύρου ανταγωνίζεται σε ενδιαφέρον αυτό του κεντρικού αρχαίου θεάτρου. Χωρίς να έχει συγκεκριμένο προσανατολισμό (θεατρικό ή μουσικό) όπως επιχειρηθεί σε προηγούμενες θητείες, παρουσιάζει έναν ενδιαφέροντα πλουραλισμό που έρχεται από όλες τις παραστατικές τέχνες, από την Ελλάδα και εκτός. Πέραν από την επανάληψη της ξεκαρδιστικής «Τουρνέ» του Ευριπίδη Λασκαρίδη που είχε παρουσιαστεί το 2022 μόνο για δύο βράδια, το Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου υποδέχεται τον ποιητή των ηλεκτρικών ονείρων μας Κ. Βήτα στη σύνθεση παραδοσιακών και ρεμπέτικων τραγουδιών «Εννιά νούφαρα από τη νεκρή όχθη», τον Θοδωρή Γκόνη να γράφει ειδικά για τον χώρο τη μουσικοθεατρική παράσταση «Τα πορτοκάλια της Παλαιάς Επιδαύρου», ο Κορνήλιος Σελαμσής και ο Χάρης Φραγκούλης να συμπράττουν ξανά στο «1961», θέλοντας να τιμήσουν την μοντέρνα αρχιτεκτονική και ο Χαράλαμπος Γωγιός σε μια μουσική αφήγηση που αντλεί από τα γυναικεία χορικά των τραγωδιών με τον τίτλο «Choreka». Στη Μικρή Επίδαυρο και δύο πολύ ενδιαφέρουσες μετακλήσεις: η Πολωνή Μάρτα Γκόρνιτσκα που φέρνει επί σκηνής 21 γυναίκες από την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και την Πολωνία, ηλικίας από 9 έως 71 ετών, ως μια Χορωδία επιζωσών του πολέμου και ο Βούλγαρος Γκάλιν Στόεφ να σκηνοθετεί το νέο δυστοπικό έργο του Ιβάν Βιριπάγεφ «I – One».

@Θωμάς Δασκαλάκης

Η πρωτοβουλία εξωστρέφειας των ελληνικών παραγωγών ήρθε με το Grape επί θητείας Κατερίνας Ευαγγελάτου και το Showcase (για το Εθνικό Θέατρο) επί θητείας Γιάννη Μόσχου. Τώρα, η ίδια πρόθεση αναπτύσσεται μέσα από τη συσπείρωση, όχι μόνο των δύο κορυφαίων παραστατικών οργανισμών της χώρας, αλλά και με την προσθήκη του Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Αν και οι λεπτομέρειες αυτής της σύμπραξης αναμένεται να ανακοινωθούν στις 8 Ιουνίου δεν παύει να σηματοδοτεί την πιο συντονισμένη προσπάθεια για να προωθηθούν ελληνικές παραστάσεις σε ξένες σκηνές από κρατικούς φορείς – ένα κεφάλαιο που για χρόνια έμενε ανέγγιχτο με εξαίρεση τη συνδρομή της Στέγης Ωνάση.

@Εύη Φυλακτού

Δοκιμάστηκε σποραδικά και στη θητεία της Κατερίνας Ευαγγελάτου, ωστόσο τώρα, η φθινοπωρινή παράταση του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου παγιοποιείται. Αυτό σημαίνει ότι οι παραγωγές στις οποίες λειτουργεί το «από στόμα σε στόμα» και γίνονται sold out ή οι παραγωγές που με καλλιτεχνικά κριτήρια διακρίνονται θα έχουν επισήμως ένα δεύτερο γύρο από τις 15 Οκτωβρίου και για ένα δίμηνο, δηλαδή μέχρι τις παραμονές Χριστουγέννων. Επί της ουσίας, αυτή η πρωτοβουλία διπλασιάζει τη διάρκεια του Φεστιβάλ, προσφέροντας και τη δυνατότητα στις δημιουργικές ομάδες των παραστάσεων να δουν τις προσπάθειες τους να ωριμάζουν πέραν από ένα μικρό κύκλο δύο, τριών ή τεσσάρων βραδιών.