ΝΕΟΝ: Γεύση αρχαίων πολιτισμών από τον Μάικλ Ράκοβιτς στο Μουσείο Ακρόπολης

Τεχνουργήματα αρχαίων πολιτισμών από τις περιοχές της νοτιοανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής συνομιλούν με το πολυδιάστατο έργο τού διεθνώς αναγνωρισμένου σύγχρονου καλλιτέχνη Μάικλ Ράκοβιτς, στην εκθεσιακή τριλογία «Michael Rakowitz & Ancient Cultures», το πρώτο μέρος της οποίας φιλοξενείται στο του Μουσείο της Ακρόπολης, σε μια συνεργασία με τον πολιτιστικό οργανισμό ΝΕΟΝ και την Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών του ΥΠΠΟ.

Η τριλογία ξεκινά από τηναίθουσα περιοδικών εκθέσεων, το 2025, συνεχίζεται στον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο του Μουσείου της Ακρόπολης, στη δυτική του πλευρά, για να καταλήξει, το 2026, στο Παλαιό Μουσείο της Ακρόπολης.

O διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης, η διευθύντρια του ΝΕΟΝ Ελίνα Κουντούρη και ο Michael Rakowitz

Το πρώτο μέρος της τριλογίας φέρει τον τίτλο «All spice» και την έκθεση επιμελούνται ο διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης και η διευθύντρια του ΝΕΟΝ Ελίνα Κουντούρη.

Τα σύγχρονα έργα του Μάικλ Ράκοβιτς συνεκτίθενται με αρχαιότητες που προέρχονται από το Ινστιτούτο Μελετών Αρχαίων Πολιτισμών (Institute for the Study of Ancient Cultures) του Πανεπιστημίου του Σικάγου και από την Κυπριακή Συλλογή Θ. Ζιντίλη του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, συνυφαίνοντας ιστορίες που μας μιλούν για το παρελθόν και το παρόν μας. Η έκθεση περιλαμβάνει και τρεις νέες αναθέσεις του ΝΕΟΝ στον καλλιτέχνη.

Ο τίτλος της έκθεσης «All spice» (μπαχάρι) αναφέρεται, κυριολεκτικά, στις χειρόγραφες συνταγές της μητέρας του Ράκοβιτς που βρίσκονται στις κολώνες της αίθουσας περιοδικών εκθέσεων του Μουσείου, παραπέμποντας στις αλληλεπιδράσεις των πολιτισμών, αλλά και στις μνήμες της εξορίας και της μετανάστευσης ανθρώπων και πολιτισμών. Το έργο αυτό αποτελεί νέα ανάθεση στον καλλιτέχνη από τον ΝΕΟΝ.

O ιρακινής καταγωγής αμερικανός καλλιτέχνης αναφέρει πως «ανατρέχοντας στις ιρακινές συνταγές της μητέρας μου, ένα από τα πιο διαδεδομένα υλικά είναι το μπαχάρι… Αποτελεί ένα από τα βασικά υλικά και κυρίαρχες γεύσεις στο ιρακινό μπαχαρικό μείγμα baharat και, όταν δεν είναι διαθέσιμα τα υπόλοιπα μπαχαρικά, λειτουργεί ως υποκατάστατο, διατηρώντας την γευστική ταυτότητα της συνταγής. Η λέξη “υποκατάστατο” αποτελεί έννοια κεντρική στην εργασία μου, τις τελευταίες δύο δεκαετίες,  δημιουργώντας γλυπτά που αποτελούν “υποκατάστατα” άλλων γλυπτών που έχουν εξαφανιστεί ή καταστραφεί».

Η έκθεση ξεκινά με το βίντεο «The Ballad of Special Ops Cody», όπου ένα παιχνίδι, μια μινιατούρα πεζοναύτη των ΗΠΑ φτιαγμένη με απόλυτη λεπτομέρεια, εισέρχεται στις βιτρίνες του Ινστιτούτου Μελετών Αρχαίων Πολιτισμών, όπου φυλάσσονται αναθηματικά αγάλματα της Μεσοποταμίας, και επιχειρεί να τα «απελευθερώσει».

Ακόμη, παρουσιάζονται έργα από τη σειρά «The invisible enemy should not exist (North west Palace of Nimrud-Kalḫu)», που αποτελούν «επανεμφανίσεις» ιστορικά λεηλατημένων και πρόσφατα κατεστραμμένων ανάγλυφων γλυπτών που κοσμούσαν τους τοίχους του αρχαίου ασσυριακού παλατιού της Νιμρούντ. Τα νέα γλυπτά γίνονται από πεπιεσμένο χαρτί, σύγχρονες εφημερίδες της Μέσης Ανατολής και συσκευασίες τροφίμων του βόρειου Ιράκ. Τα αναλώσιμα  υλικά υπογραμμίζουν ακριβώς την απουσία των πρωτότυπων αντικειμένων που λείπουν.

Η δεύτερη νέα ανάθεση, με τίτλο «A Baghdadi Amba Dictionary», συνδέεται με την παρουσίαση του Λεξικού της Ασσυριακής, μιας γλώσσας που δεν ομιλείται εδώ και 2.000 χρόνια,που συντάχθηκε από μελετητές του Ινστιτούτου Μελέτης των Αρχαίων Πολιτισμών του Πανεπιστημίου του Σικάγου. Στο έργο αυτό, ο Ράκοβιτς διατηρεί και μεταφέρει μια διάλεκτο της διασποράς που έμαθε από την ιρακινο-εβραία μητέρα του. Δημιουργεί χειροποίητα βάζα με άμπα (ένα τουρσί με βάση το μάνγκο, που κατέχει σημαντική θέση στην κουζίνα του Ιράκ), στο εξωτερικό των οποίων έχει γράψει στο γυαλί ένα γλωσσάριο όρων και εκφράσεων που του έμαθε μέσα στα χρόνια η μητέρα του Υβόν. Αυτά τα βάζα θα προσφερθούν στη λήξη της έκθεσης.

Στην τρίτη ανάθεση, τέλος, δημιουργεί ένα είδος κολάζ μεταξύ πολιτισμών, «συνδέοντας» το σώμα της ασσυριακής θεότητας lamassu με την γενειοφόρο ανδρική κεφαλή από την Κύπρο.

Ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ιδρυτής του ΝΕΟΝ, επισημαίνει πως «το έργο του Ράκοβιτς σε σχέση με τους αρχαίους πολιτισμούς θα ενισχύσει την σταθερή μας προσπάθεια: η τέχνη να είναι πολύπλευρα προσβάσιμη σε ένα ευρύτερο, τοπικό και διεθνές κοινό και οι ιδέες της επιδραστικές».

Ο διευθυντής Μουσείου Ακρόπολης και συνεπιμελητής της έκθεσης, Νίκος Σταμπολίδης, αναφέρει από τη μεριά του πως τα έργα του καλλιτέχνη«λειτουργούν και ως υπόμνηση της απώλειας χιλιάδων αντικειμένων, που κινούνται μεταφερόμενα από έκθεση σε έκθεση κι από χώρα σε χώρα, ευαισθητοποιώντας συνειδήσεις έως την επιδιωκόμενη αποκατάσταση της δικαιοσύνης».

Τέλος, η Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του ΝΕΟΝ και συνεπιμελήτρια της έκθεσης, τονίζει πως «η καλλιτεχνική γλώσσα του Rakowitz είναι άκρως προσωπική, αλλά έχει καθολική εμβέλεια, σαν ο καλλιτέχνης να μας προσφέρει μια ιστορία του κόσμου μέσω της προσπάθειάς του να διασώσει την πολιτιστική ιστορία του Ιράκ. Το έργο του μεταβολίζει την καταστροφή που επιφέρει ο πόλεμος επιστρέφοντας στα ίδια τα αντικείμενα».

Ο ίδιος ο Μάικλ Ράκοβιτς, αφού τονίσει πως ο ίδιος, «ως παιδί ενός γιατρού που αφιέρωσε τη ζωή του στη θεραπεία και την αποκατάσταση των τραυματισμένων και των καταρρακωμένων, και μιας Εβραίας από τη Βαγδάτη, συνδέομαι βαθιά με τις κατά τόπους ιστορίες εκτοπισμού και αποκατάστασης», υπογραμμίζει ότι το Μουσείο της Ακρόπολης «στο οποίο  εκτίθενται τα εξαίσια μέλη του Παρθενώνα, ενώ τα άλλα μισά έχουν αποσπαστεί βίαια, έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης, καθώς μου δίδαξε πολλά και μου άνοιξε νέους ορίζοντες στην κατανόηση του δικού μου έργου».

Το φθινόπωρο στο Μουσείο της Ακρόπολης θα ακολουθήσει το δεύτερο μέρος της τριλογίας Michael Rakowitz & Ancient Cultures, η γλυπτική εγκατάσταση με τίτλο «Lamassu of Nineveh» (2018), που θα τοποθετηθεί στη δυτική πλευρά του εξωτερικού περιβάλλοντα χώρου του Μουσείου, από τον Οκτώβριο του 2025 έως και τον Δεκέμβριο του 2026.

Το «Lamassu» του Rakowitz είναι φτιαγμένο από μεταλλικά κουτιά από κονσέρβες σιροπιού χουρμά από το Ιράκ και «αναπαριστά» το μήκους περίπου 4,3 μέτρων άγαλμα του φτερωτού ταύρου, της προστατευτικής ασσυριακής θεότητας που βρισκόταν στην είσοδο της Πύλης Nergal της Νινευή από το 700 π.Χ. μέχρι τον Φεβρουάριο του 2015, όταν το ISIS το κατέστρεψε μαζί με αντικείμενα στο κοντινό Μουσείο της Μοσούλης.

Τέλος, η τριλογία ολοκληρώνεται με έκθεση στο Παλαιό Μουσείο της Ακρόπολης, από τον Μάιο μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2026. Η αρχαία πλίνθος, το τούβλο, ως   δομικό υλικό οικοδόμησης, ιστοριών και αναμνήσεων και ο πηλός από το οποίο κατασκευάζεται, βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας ανάθεσης. Η έκθεση θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων της Πόλης των Αθηνών.

Την έκθεση «All spice» συνοδεύει ένα δημόσιο πρόγραμμα με σειρά εκδηλώσεων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό:

• 13 Μαΐου (18.30): Διάλεξη με θέμα «Θεοί και βασιλείς: Η υλική κληρονομιά της Μεσοποταμίας, αιώνια αλλά και εύθραυστη» από την Kiersten Neumann (PhD, Curator, Research Associate, Lecturer, Institute for the Study of Ancient Cultures & Department of Art History, University of Chicago). Συντονίζει η Rachel Donadio, δημοσιογράφος και σύμβουλος δημόσιου προγράμματος έκθεσης (Μουσείο Ακρόπολης, Αμφιθέατρο «Δημήτριος Παντερμαλής»).
• 17 Μαΐου (18.30): Ο καλλιτέχνης Michael Rakowitz συζητά με την εκ των επιμελητών της έκθεσης Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του ΝΕΟΝ. Συντονίζει η Rachel Donadio, δημοσιογράφος και σύμβουλος δημόσιου προγράμματος έκθεσης (Μουσείο Ακρόπολης, Αμφιθέατρο «Δημήτριος Παντερμαλής»).
• 21 Μαΐου (21.00) Προβολή της ταινίας της Marjane Satrapi «Persepolis», σε συνεργασία με το Cinobo (Cine Paris, Κυδαθηναίων 22, Πλάκα). Είσοδος ελεύθερη με προκράτηση θέσης στο more.gr από 14 Μαΐου.