67ο ΦΘΚ: χαμένοι στην έρημο με συνοδοιπόρο τον Όλιβερ Λάσε

Αν ο ΄Ολιβερ Λάσε δεν στεκόταν μπροστά από ένα υπερμέγεθες σύγχρονο ηχοσύστημα, αν δεν τον φώτιζαν οι κάμερες στην κεντρική αίθουσα του MoΜus – «του καλύτερου μουσείου στην Ελλάδα» όπως τόνιζε ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ορέστης Ανδρεαδάκης – θα νόμιζε κανείς πως είναι ένας νομάς της ερήμου. Ψηλός, λιγνός, με σταρένιο δέρμα, μακριά μαύρα μαλλιά, ολόμαυρα ρούχα. Ίσως, (και) γι’ αυτό ήταν ο πλέον κατάλληλος δημιουργός να επιμεληθεί το μεγάλο αφιέρωμα του 67ου ΦΘΚ με τίτλο «Καλώς ήρθατε στην έρημο ΙΙΙ», με αφετηρία την έρημο του «Sirat», αυτού υπαρξιακού ποιήματος που μας χάρισε ο 44χρονος Ισπανός σκηνοθέτης περιπλανώμενος στην έρημο του Μαρόκου.

O Ισπανός σκηνοθέτης του “Sirat”, Όλιβερ Λάσε.

Καθώς μας χαιρετάει με άνεση στα ελληνικά – προφέρει ένα ενθουσιώδες «γειά σας» – η κεντρική αίθουσα του MoΜus λούζεται στα χρώματα της σέπια, παίρνει το σχήμα αμμόλοφων που απελευθερώνουν κόκκους σπρωγμένους από τον ξηρό άνεμο, ο ήλιος βάφεται πιο χρυσός και το περίγραμμα του πιο θολό, καθώς ανατέλλει από τα βάθη της ερήμου. Η εικαστική εγκατάσταση «HU/هُوَ» είναι το απόσταγμα της έρευνας του στο πλαίσιο των γυρισμάτων του «Sirat» στις ερήμους του Μαρόκου και του Ιράν, αλλά και μια νέα αφορμή για τον ίδιο να αναβιώσει τον εικαστικό εαυτό του. «Η αφήγηση μιας ιστορίας στο σινεμά έχει όρια. Και ως κινηματογραφιστής μπερδεύομαι από την αδυναμία να πάω όσο μακριά θέλω, φοβάμαι μήπως δεν καταφέρω να ξεπεράσω το όριο. Όμως, η εγκατάσταση για ένα μουσείο προσφέρει άλλες δυνατότητες, πόσο μάλλον σε ένα σκηνοθέτη σαν εμένα, όπου εστιάζω στο κάλεσμα των αισθήσεων», εξηγεί ο Λάσε, ενώ το βλέμμα του συναντάει τους ερασιτέχνες ηθοποιούς του «Sirat» στην εμβληματική σκηνή όπου, αποκαμωμένοι από τις διαδρομές στο πουθενά, μα και απελπισμένοι από τη ζωή, στήνουν ένα rave party σε μια ερημική κοιλάδα.

Πλάνο από την πολυκαναλική εγκατάσταση στο MoMus – Πειραματικό Κέντρο Τεχνών.

Στις αχανείς ερημικές εκτάσεις, ο Όλιβερ Λάσε συνάντησε ερείπια αρχαίων ναών, μια εικόνα που νοηματοδότησε και τη σχέση του με τo video installation: αποφάσισε να τo στήσει με τέτοιο τρόπο, ώστε να παραπέμπει στο εσωτερικό ενός σκοτεινού λατρευτικού χώρου «κάτι που θεωρώ πως ως ‘Ελληνες, εξοικειωμένοι με την κουλτούρα των αρχαίων μνημείων, θα κατανοήσετε βαθύτερα», συμπλήρωνε. «Καθώς κοιτούσα τα τραυματισμένα σώματα των ναών και τα πληγωμένα αυτά τοπία αισθάνθηκα ότι κανείς μπορεί να καθρεφτίσει το δικό του τραύμα και να το φωτίσει».

Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, είναι ο πρώτος θεσμός παγκοσμίως που φιλοξενεί την πολυκαναλική εγκατάσταση του Λάσε, εκτός της πατρίδας του, Ισπανίας – εδώ, βεβαίως, ειδικά προσαρμοσμένη για το MoMus – Πειραματικό Κέντρο Τεχνών. Το έργο σχεδιάστηκε και πρωτοπαρουσιάστηκε στο Museo Reina Sofía στη Μαδρίτη, σε στενή συνομιλία με το φιλμ του «Sirat» που γνώρισε μεγάλη (και όχι άδικα) φεστιβαλική αποδοχή και διακρίθηκε με το Βραβείο Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών. Σύμφωνα με τη νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του μουσείου, Σοφία-Ελίζα Μπουράτση, η εγκατάσταση δεν είναι παρά «μια ιστορία μεταβάσεων, ένα πέρασμα από την κόλαση στη ζωή. Κι εκεί που η ζωή νικάει το θάνατο, βρίσκεται η τέχνη που μας αγγίζει. Εκεί ανοίγεται ένας ορίζοντας δυνατοτήτων για ν’ αντέχουμε τη ζωή που είναι πιο δυνατή από εμάς».

Αυτό εξάλλου σημαίνει και η λέξη sirat: μια γέφυρα ανάμεσα στους κόσμους των ψυχών, ένα παράθυρο που οδηγεί από την κόλαση στον παράδεισο – γι’ αυτό και το έργο του διεκδικεί την αλήθεια μιας καθαρτικής εμπειρίας, πνευματικής και ιερής, και συνάμα εγκόσμιας και ταπεινής – όσο οι κόκκοι της άμμου.

Εκτός από το απόγευμα του Σαββάτου, ο  Ισπανός σκηνοθέτης θα βρεθεί για μια ακόμα φορά στο MoMus το απόγευμα της Τρίτης 10 Νοεμβρίου για μια ειδική ξενάγηση (18.00), ενώ την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου θα παραδώσει τη σκυτάλη στον συνεπιμελητή της εγκατάστασης Χέμα Γκονζάλες. Φυσικά, το «HU/هُوَ» θα είναι ανοιχτό στο κοινό έως τις 15 Νοεμβρίου – οπότε και ολοκληρώνεται το φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Ο ίδιος ο δημιουργός της προτρέπει τους επισκέπτες να επιδιώξουν να τη δουν όταν η αίθουσα είναι άδεια, «όταν θα είστε μόνοι∙ γιατί τότε το σώμα σας θα ανταποκριθεί σε αυτή».

H νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του μουσείου, Σοφία-Ελίζα Μπουράτση με τον Όλιβερ Λάσε και τον καλλιτεχνικό διευθυντή του ΦΘΚ, Ορέστη Ανδρεαδάκη.

Η εγκατάσταση του Όλιβερ Λάσε βρίσκεται στην καρδιά του αφιερώματος «Καλώς ήρθατε στην έρημο» που περιλαμβάνει 17 εμβληματικές ταινίες της παγκόσμιας κινηματογραφικής σκηνής (δικής του επιλογής), οι οποίες χάνονται στους, χωρίς τέλος, ορίζοντες των ερημικών τοπίων. Συνοδεύεται δε, και από μια ειδική έκδοση που περιλαμβάνει μια εκτενή συνέντευξη του ίδιου, πρωτότυπα κείμενα με την υπογραφή του καλλιτεχνικού διευθυντή του Φεστιβάλ Ορέστη Ανδρεαδάκη, του συγγραφέα, μεταφραστή, διδάσκοντα Αισθητικής και Φιλοσοφίας της ΑΣΚΤ Θωμά Συμεωνίδη και της συντονίστριας των εκδόσεων του ΦΚΘ Γκέλυς Μαδεμλή.

Ο Λάσε θα ξανασυναντήσει το κοινό της έκθεσης σε ειδική ξενάγηση στις 10/11.