ΤΕΤΑΡΤΗ
11
ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Ο Αιμίλιος Χειλάκης, ένας από τους παρόντες στη Θεσσαλονίκη, μα ανάμεσα στους «Απόντες» του Νίκου Γραμματικού, δίνει το μικρόφωνο σε μια νεαρή θεατή. Ετών 18, όπως αποκαλύπτει. Έχει μόλις ξεκινήσει η αφιερωματική συζήτηση στο έργο του σκηνοθέτη κι εκείνη το προηγούμενο βράδυ, έχει παρακολουθήσει την ταινία κατά την απονομή του Βραβείου Χρυσού Αλέξανδρου στον σκηνοθέτη της από το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Η κοπέλα είναι μόνο ένα δείγμα της gen Z που χθες είχε κατακλείσει την αίθουσα του Ολύμπιον. Μιας γενιάς που λειτουργεί ως μοχλός αποκατάστασης ενός φιλμ, το οποίο, άλλαξε την πορεία του ελληνικού σινεμά των 90s – παρότι στην εποχή της δεν αναγνωρίστηκε. «Προτιμώ να βλέπω ελληνικό σινεμά γιατί δεν απέχει από μένα, ούτε η πραγματικότητα της, ούτε εσείς. Μπορώ να αλληλεπιδράσω μαζί σας. Αναγνώρισα πολύ αληθινά κομμάτια ζωής στην ταινία, ένιωσα σαν να βλέπω εικόνες από τον πατέρα μου και τους φίλους του και αισθάνθηκα πως όλοι έχουμε θέση σε αυτή την παρέα», εξηγούσε το κορίτσι, επαληθεύοντας μια κοινή αίσθηση: οι ενοχές του σινεφίλ κοινού της δεκαετίας του ’90 έχουν υποχωρήσει προ πολλού και τα αμόλυντα (από παλιά στερεότυπα) μάτια των 20άρηδων και των 30ρηδων έχουν επαναξιολογήσει το ελληνικό σινεμά εκείνης της εποχής.
«Υπάρχουν νέοι θεατές που είδαν παραγκωνισμένες ταινίες του παρελθόντος, ενδεχομένως και κακοποιημένες, γιατί το βλέμμα τους είναι πιο εκπαιδευμένο, έχουν δει κι άλλο ελληνικό σινεμά στο ενδιάμεσο. Σήμερα, χάρη σε αυτούς, μπορούμε να ξανακοιτάξουμε έργα που αγνοήθηκαν στον καιρό τους και να τα αγαπήσουμε όπως τους αξίζει», σημείωνε ο συγγραφέας και σεναριογράφος των «Απόντων», Νίκος Παναγιωτόπουλος.
Επί σκηνής του “Ολύμπιον” όλη η ομάδα συντελεστών των “Απόντων”, 30 χρόνια μετά την πρεμιέρα και βράβευση της ταινίας.
Ήταν κι αυτός παρών από την ομήγυρη των «Απόντων» – της πιο εμβληματικής ταινίας του Νίκου Γραμματικού – σε ένα homage στον σκηνοθέτη και το έργο του: Βαγγέλης Μουρίκης, Αιμίλιος Χειλάκης, Τάσος Νούσιας, Νίκος Γεωργάκης, Γιώργος Ευγενικός, Γιώργος Γιαννόπουλος αλλά και ο διευθυντής φωτογραφίας Κώστας Γκίκας, ο «διεθνής» μοντέρ Γιώργος Μαυροψαρίδης και ο παραγωγός της ταινίας Παναγιώτης Παπαχατζής.
Βραβείο εις μνήμηνΝίκος Γραμματικός: Δεν έκανα τις ταινίες που μπορούσα να κάνω, έκανα τις ταινίες που δεν μπορούσα να μην κάνω
Εντούτοις, ο Νίκος Γραμματικός αφιέρωσε τον «Χρυσό Αλέξανδρο» μέσα σε κλίμα γενικής συγκίνησης, πάνω και κάτω από τη σκηνή του «Ολύμπιον», σε εκείνους που πραγματικά λείπουν και έφυγαν νωρίς, το Μηνά Χατζησάββα, το Νίκο Σταρίδα, τον Άρτο Απαρτιάν, την (ενδυματολόγο) Γιούλα Ζωϊοπούλου. «Ο κατάλογος των “Απόντων” μεγαλώνει. Κι επειδή έκανα τον απουσιολόγο όταν ήμουν μικρός, δεν έχω πια σελίδες… Πολλοί στενοί μου άνθρωποι έφυγαν και θα ήθελα να τους αφιερώσω αυτό το βραβείο» είπε, επαναλαμβάνοντας ένα αίσθημα που μοιράζονταν όλοι, τότε και σήμερα, της φιλίας και της συνενοχής. «Κάποιος μπορεί να ξεκινήσει μια ταινία μόνος του, αλλά δεν μπορεί να την τελειώσει μόνος του. Εγώ είχα την τύχη να έχω εξαιρετικούς συνεργάτες, να είναι όλοι σημαντικοί άνθρωποι που μου προσέφεραν πολλά. Γίναμε με όλους παρέα από την εποχή του σεναρίου, κάναμε πρόβες στο σπίτι του Αιμίλιου, γράφαμε το σενάριο σε συναντήσεις κάθε Δευτέρα, τρέχαμε σε καφενεία, πίναμε ούζα, κάναμε μπάνια στη Σαλαμίνα», θυμάται ο Νίκος Γραμματικός, με τις μνήμες να ξεπηδούν άτακτα από το κεφάλι του, καθώς είναι δεκάδες βιωμένες στιγμές που, συχνά και αυτοσχεδιαστικά, αφομοιώνονταν στο σενάριο.
Νίκος Παναγιωτόπουλος: Σήμερα, χάρη στους νέους θεατές, μπορούμε να ξανακοιτάξουμε έργα που αγνοήθηκαν στον καιρό τους και να τα αγαπήσουμε όπως τους αξίζει
«Οι ‘Απόντες’ είναι, κυρίως, σχέσεις. Αυτό που δημιουργήθηκε μέσα από αυτή την ταινία είναι αυτό που βλέπετε σήμερα: γίναμε όλοι μια παρέα. Μοιραστήκαμε πράγματα και, αν υπάρχει κάτι καλό σε αυτόν τον χώρο του κινηματογράφου και της τέχνης, είναι όσα γεννιούνται μέσα από τις ουσιαστικές σχέσεις των ανθρώπων. Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που οι περισσότεροι συναντηθήκαμε τελευταία φορά, αλλά αυτή τη στιγμή είναι σαν να μην πέρασε ούτε μία μέρα», προσέθετε ο Γιώργος Ευγενικός.
Κατά την απονομή του τιμητικού “Χρυσού Αλέξανδρου” από τον πρόεδρο ΔΣ του ΦΘΚ Άκη Σακελλαρίου και τον καλλιτεχνικό διευθυντή της διοργάνωσης, Ορέστη Ανδρεαδάκη.
Ίσως επειδή η παρέα υπήρχε ήδη, ο Νίκος Γραμματικός άντλησε από την ζωή και κατάφερε να την αποδώσει τόσο αληθινά. «Οι ‘Απόντες’ πράγματι μιλούν για κάτι αρχετυπικό, για την ανδρική φιλία, για την αθωότητα που έχει η νέα γενιά και φοβάται πως μεγαλώνοντας θα την χάσει. Η φιλία είναι ο σημαντικότερος δεσμός ανάμεσα σε δύο ή περισσότερους ανθρώπους. Δεν τα λέω εγώ αυτά, τα έχει πει και ο Όμηρος», σημείωνε ο ίδιος, με τον Αιμίλιο Χειλάκη να προσθέτει πως η φιλία δεν έπληξε τον επαγγελματισμό – απεναντίας τον απογείωσε.
Αιμίλιος Χειλάκης: Οι πρακτικές που ακολουθούσε ο Γραμματικός ήταν ανακουφιστικές για τον επαγγελματία. Δεν μας έδινε οδηγίες, μας έκανε συνένοχους σε αυτό που έφτιαχνε
«Μετά τους ‘Απόντες’ δεν ήθελα να κάνω ταινίες, γιατί καταλάβαινα πως δεν θα υπήρχε ο ίδιος τρόπος δουλειάς. Σε πολλές περιπτώσεις δεν γίνονταν καν πρόβες. Οι πρακτικές που ακολουθούσε ο Γραμματικός δεν ήταν απλώς φιλικές, ήταν ανακουφιστικές για τον επαγγελματία. Δεν μας έδινε οδηγίες, μας έκανε συνένοχους σε αυτό που έφτιαχνε».
Ο συγγραφέας και σεναριογράφος Νίκος Παναγιωτόπουλος με τον ηθοποιό Βαγγέλη Μουρική.
Να κάτι που χαρακτηρίζει το σινεμά του Νίκου Γραμματικού: η γεωγραφία των σχέσεων. Είτε μιλάμε για τους «Απόντες», είτε για την «Κλειστή στροφή», την «Εποχή των δολοφόνων», είτε για τον «Βασιλιά». «Ομολογώ πως δεν μπορώ να κάνω μια ταινία όπου δεν ανεβαίνει η θερμοκρασία των σχέσεων. Μου ταιριάζει η αισθητική όπου η συναισθηματική αλλαγή συμβαίνει από σκηνή σε σκηνή. Λατρεύω τον μαγνητισμό ανάμεσα στους ανθρώπους, εκεί όπου υπάρχει ένας ηλεκτρικός σπινθήρας», παραδέχεται, καθώς ετοιμάζεται να επιστρέψει πίσω από την κάμερα με παραγωγό και πάλι τον Παναγιώτη Παπαχατζή.
Μια απόφαση στην οποία τον παρότρυνε δημοσίως και ο Γιώργος Μαυροψαρίδης, χαρακτηρίζοντας τον «φοβερό ταλέντο που εύχομαι να συνεχίσει να δουλεύει για πολλά χρόνια».
Συγκίνηση ανάμεσα στους πρωταγωνιστές και δάκρυα συγκίνησης από τον Αιμίλιο Χειλάκη.
Στο τιμητικό αυτό reunion, όπως το ονομάτισε και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης Ορέστης Ανδρεαδάκης, ακριβώς 30 χρόνια μετά την πρεμιέρα των «Απόντων», δόθηκε η αφορμή υπενθύμισης για τα βραβεία που η διοργάνωση είχε απονείμει στην δημιουργικότητα του Γραμματικού και των συνεργατών του. Το 1991 η «Κλειστή στροφή» τιμήθηκε με Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη και Ερμηνείας για το Μηνά Χατζησάββα. Το 1993 «Η εποχή των δολοφόνων» ανάδειξε τον Άκη Σακελλαρίου με Βραβείο Α’ Ανδρικού Ρόλου και την Μπέτυ Λιβανού με Βραβείο Β΄ Γυναικείου Ρόλου. Το 1996 οι «Απόντες» σάρωσαν: Βραβείο Καλύτερης Ταινίας, Καλύτερου Σεναρίου, Καλύτερης Σκηνοθεσίας, Β΄ Ανδρικού Ρόλου. Το 1999, τα «Νυχτολούλουδα» πήραν Βραβείο Καλύτερου Ντοκιμαντέρ. Το 2002 «Ο Βασιλιάς» χάρισε, μεταξύ άλλων, Α’ Βραβείο Ανδρικής Ερμηνείας στον Βαγγέλη Μουρίκη.
Ο Νίκος Γραμματικός με την Ελένη Ανδρουτσοπούλου, επικεφαλής Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Ο πρόεδρος του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και παλιός συνεργάτης του Νίκου Γραμματικού, Άκης Σακελλαρίου δεν δίστασε να πει πως ο τιμώμενος σκηνοθέτης είναι εκείνος που έκλεισε μια «εποχή νομεκλατούρας και εσωστρέφειας με τις ταινίες του». Κι αυτός, όπως και πολλοί συνάδελφοι του, εντόπισαν από νωρίς τη δημιουργική ευφυΐα του. «Καθόμουν, θυμάμαι, στον εξώστη του Ολύμπιον’ και, βλέποντας την ‘Κλειστή Στροφή’, ένιωσα ότι γυρίζει μια σελίδα. Σκέφτηκα αφενός πως επιτέλους υπάρχει ένας σκηνοθέτης με τον οποίο θα ήθελα να συνεργαστώ και αφετέρου πως επιτέλους κάτι καινούργιο συμβαίνει».
Ο Νίκος Γραμματικός πάντως, 40 χρόνια φιλμογραφίας μετά, συμπεριλαμβανομένων και των ταινιών μικρού μήκους, τονίζει πως «δεν έκανα τις ταινίες που μπορούσα να κάνω, έκανα τις ταινίες που δεν μπορούσα να μην κάνω».
