ΤΕΤΑΡΤΗ
11
ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Ο περσινός διάσημος φιλοξενούμενος σκηνοθέτης του θεάτρου «Κνωσός», Τόμας Οστερμάγιερ, είχε προτρέψει για το ανέβασμα του «People Places and Things» από το Θέατρο του Νέου Κόσμου – με την υπογραφή του βραβευμένου Βρετανού συγγραφέα Ντάνκαν ΜακΜίλαν.
Το χρίσμα δόθηκε στον σκηνοθέτη Γιώργο Κουτλή που, όχι μόνο βρίσκει κοινό τόπο και αισθητικές συγγένειες με το έργο αλλά στέφει ως πρωταγωνίστρια του τη Μαίρη Μηνά, την ηθοποιό που υποδύθηκε τον κεντρικό ρόλο του έργου σε πανελλήνια πρώτη, το 2018. Αμφότεροι, νιώθουν ότι έχουν κάτι καινούργιο να πουν.
Η πρωταγωνιστική ομάδα σε διαρκείς εναλλαγές θέσεων.
Αναβρασμός· γνώριμος. Στη σκηνή του θεάτρου «Κνωσός», η πρόβα κάνει μια παύση καθώς τεχνικοί ελέγχουν τα μικρόφωνα, η σκηνογράφος Μυρτώ Λάμπρου μελετά τα κινούμενα σκηνικά της, η Κλαιρ Μπρεϊσγουελ επίσης παρούσα για τα κοστούμια και ο Γιώργος Κουτλής να ζητάει «guys, πάρτε θέση» καθισμένος δίπλα στην κονσόλα του ήχου.
Οι εννέα ηθοποιοί και περφόρμερς – Μαίρη Μηνά, Μαρία Πρωτόπαππα, Θανάσης Δόβρης, Ελένη Κουτσιούμπα, Μιχάλης Αφολάγιαν, Γκαλ Ρομπίσα, Ιάσονας Βροχίδης, Άλκηστις Πολυχρόνη, Γραβριέλα Αντωνοπούλου – σχηματίζουν «τον ιερό κύκλο της ψυχοθεραπείας», αφού ήδη βρισκόμαστε στην κλινική απεξάρτησης, όπου όλοι προσπαθούν να μείνουν ζωντανοί, καθαροί από ουσίες, χωρίς τόσο θυμό «γειωμένοι, σε ένα συνδυασμό χαμηλής αυτοεκτίμησης και μεγαλομανίας». Ο κύκλος αυτός είναι γεμάτος κανονικούς ανθρώπους, τους ήρωες του Ντάνκαν ΜακΜίλαν που, έχουν αγκιστρωθεί από λάθη και πάθη, παλεύοντας να ανταποκριθούν στον άγριο κόσμο.
Ο κόσμος του Γιώργου Κουτλή δεν διαφέρει ιδιαίτερα από την έξω ζωή. Σχεδόν, τη μιμείται. Με την full beat μουσική του Τζεφ Βάγγερ, τον αγωνιώδη ρυθμό της καθημερινότητας που, κάνει τα ανθρώπινα σώματα μέχρι και τα σκηνικά να ‘χορεύουν’ πάνω στη σκηνή.
Μαρία Πρωτόπαππα και Ελένη Κουτσιούμπα.
Το «People Places and Things» του Βρετανού Ντάνκαν ΜακΜίλαν είναι το μοναδικό έργο που ο Γιώργος Κουτλής δεν επέλεξε μέσα από προσωπική έρευνα σε δραματουργίες. Προέκυψε ως μια έμμεση πρόταση του Τόμας Οστερμάγιερ, κατά την περσινή συνεργασία του με το Θέατρο του Νέου Κόσμου, χαρακτηρίζοντας το ως «ένα από τα καλύτερα έργα των τελευταίων ετών».
Πράγματι, από το 2016 οπότε και έκανε πρεμιέρα στο National Theater του Λονδίνου, γνωρίζει ιδιαιτέρως επιτυχημένα ανεβάσματα στην Βρετανία και τον κόσμο, έχοντας στο επίκεντρο του την Έμμα, μια νεαρή ηθοποιό η οποία έχει μπει σε έναν σκοτεινό κύκλο εξαρτήσεων από ουσίες και αλκοόλ. Όταν βγαίνει εκτός ελέγχου, καταλήγει σε ένα κέντρο απεξάρτησης, όπου θα πρέπει να αντιμετωπίσει τους προσωπικούς της δαίμονες, αλλά και τον τρόπο που αντιμετωπίζει την πραγματικότητα.
Γιώργος Κουτλής: είναι ένα έργο, που προσπαθεί να ερμηνεύσει τι σημαίνει να είσαι ζωντανός σήμερα, σ’ ένα σύμπαν όπου βομβαρδίζεται από εικόνες και συμβάντα κατάθλιψης
Παρότι, είναι μακράν το «λιγότερο κωμικό έργο από όσα έχω κάνει, με κέρδισε τόσο η φόρμα γραφής του, όσο και το περιεχόμενο του» παραδέχεται ο Γιώργος Κουτλής, συναντώντας την πεποίθηση του Οστερμάγιερ. «Είναι ένα πολύ βαθύ έργο, που έχει σχεδόν μια θεραπευτική λειτουργία, προσπαθεί να ερμηνεύσει τι σημαίνει να είσαι ζωντανός σήμερα, σ’ ένα σύμπαν όπου βομβαρδίζεται από εικόνες και συμβάντα κατάθλιψης. Κι επίσης είναι ένα έργο που μιλάει για την ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να είναι ορατός και αποδεκτός κι όχι να αναπαράγεται από ψηφιακούς κώδικες».
Ο σκηνοθέτης Γιώργος Κουτλής δίνει οδηγίες.
Δεύτερος συνδετικός κρίκος του Κουτλή με το «People Places and Things» είναι η ίδια η πρωταγωνίστρια του (και παλαιότερη συνεργάτιδα του), Μαίρη Μηνά, που έπαιξε στο πρώτο ελληνικό ανέβασμα του κειμένου το 2018 – τότε σε σκηνοθεσία της Ελένης Σκότη. «Είναι μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση που η Μαίρη γνωρίζει το έργο, γιατί διαπιστώνω πως ακόμα βράζει μέσα της, την καίει, παραμένει ζωντανό υλικό για εκείνη».
Επιβεβαιώνοντας πως αποτέλεσε ένα «ορόσημο» στην πορεία της και «πως δεν το εγκατέλειψε έκτοτε», η Μαίρη Μηνά εστιάζει, αυτή τη φορά, στη σχέση του ανθρώπου με το τραύμα, «μια κατάσταση που μπορεί να τον καταστρέψει και την ίδια ώρα να τον οδηγήσει σε μια ανάκαμψη». «Η θεματική του εθισμού είναι για μένα το όχημα να συζητήσουμε για το τραύμα που παλαιότερα ήταν ένα θέμα ταμπού, αντιστεκόμασταν πολύ σε ό,τι το θύμιζε, ενώ στις μέρες μας έχουν γίνει κάποια βήματα προόδου, καθώς αναγνωρίζουμε πως είναι παρηγοριά να μοιραζόμαστε όσα μας έχουν πληγώσει».
Μαίρη Μηνά: είναι παρηγοριά να μοιραζόμαστε όσα μας έχουν πληγώσει
Η Μαρία Πρωτόπαππα – που μεταξύ άλλων υποδύεται τη Λίντια, την κεντρική θεραπεύτρια της Έμμα – παρατηρεί πως ο ΜακΜίλαν «γράφει, τελικά, για πολλών ειδών εθισμούς. Κάθε ομάδα ανθρώπων έχει τη δική της ντόπα· δεν είναι τυχαίο, όσο αυτοαναφορικό κι αν ακούγεται, που ηρωίδα του είναι μια ηθοποιός εθισμένη στους θεατρικούς ρόλους και τις διαφορετικές ζωές που βιώνει μέσα από αυτή τη δουλειά. Η λειτουργία της υποκριτικής έχει την ίδια επίδραση που έχουν τα ναρκωτικά μέσα της. Είναι, λοιπόν, πολλές οι μορφές των εξαρτήσεων, όσα μας ανεβάζουν, όσα μας δίνουν μια ψευδαίσθηση δύναμης για να υπάρξουμε στον κόσμο». «Είναι μια ευκαιρία για τους ανθρώπους της σκηνής να μιλήσουν για μια σκηνική αλήθεια», προσθέτει ο Θανάσης Δόβρης.
Μιχάλης Αφολάγιαν και Μαίρη Μηνά.
Μέσα σε λιγότερο από δέκα χρόνια, η Μαίρη Μηνά ενδύεται ξανά το ‘κοστούμι’ της Έμμα, της γυναίκας που, ενώ βρίσκεται σε ένα κέντρο απεξάρτησης, πιστεύει πως «οι άνθρωποι που δεν είναι εθισμένοι σε τίποτα δεν ξέρουν τι χάνουν». Οκτώ χρόνια ωριμότερη ως ηθοποιός και ως άνθρωπος, ξανασυναντά την ηρωίδα του ΜακΜίλαν, αυτή τη φορά με νέα κριτήρια προσέγγισης. «Τότε», ομολογεί, «με γοήτευε το σύμπτωμα της ηρωίδας: η ενέργεια, ο θυμός, το θράσος για ζωή. Σήμερα, με συγκινεί η ευαλωτότητα της, το πως ‘σπάει’ αυτή την πανοπλία, το πως εξαγνίζεται παλεύοντας με τον εαυτό της. Με συγκινεί η απόσταση που διανύει ούσα θωρακισμένη μέσα στα επιχειρήματα για να σκάψει τελικά στον τρυφερό και ευαίσθητο εαυτό της. Και ίσως να λυτρωθεί», εξηγεί.
Η ηρωίδα της, όπως και όλα τα πρόσωπα του «People Places and Things», είναι άτομα σε ανάρρωση, που προσπαθούν να μείνουν καθαροί και γειωμένοι, που προσπαθούν ν’ ακούνε τον εαυτό τους και να εισακούονται από τους άλλους. Και όπως λέει, ένας από τους ήρωες του Ντάνκαν ΜακΜίλαν είναι «κραυγές σε αναζήτηση στόματος». «Μοιάζει με case study το έργο αυτό. Γιατί μιλάει ουσιαστικά και με ειλικρίνεια για την κοινωνική ορατότητα που έχει ανάγκη κάποιος, είτε είναι χρήστης, είτε όχι. Στην πραγματικότητα μιλάμε για την ανάγκη του καθενός να είναι μοναδικός, να μην του επιβάλλεται ποιος ή ποια θα είναι», σημειώνει η Ελένη Κουτσιούμπα.
Μαρία Πρωτόπαππα: Είναι πολλές οι μορφές των εξαρτήσεων, όσα μας ανεβάζουν, όσα μας δίνουν μια ψευδαίσθηση δύναμης για να υπάρξουμε στον κόσμο
Ο Βρετανός συγγραφέας υποστηρίζει σθεναρά πως οι εξαρτημένοι είναι θύματα του συστήματος. Λέει, δια στόματος της Έμμα, πως «δεν είμαστε εμείς οι ελαττωματικοί – είναι ο κόσμος γαμημένος». Η Άλκηστις Πολυχρόνη συμφωνεί μαζί του. Θεωρεί πως η χρήση δεν είναι ταμπού γιατί δεν αφορά στις μειοψηφίες, αλλά στην πλειονότητα. «Ο εθισμός μπορεί να πλήξει κάθε ιδιαίτερο και ευαίσθητο άτομο που συνθλίβεται από την σκληρή πραγματικότητα. Ναι, η κοινωνία είναι αβάσταχτη». Για τον Μιχάλη Αφολάγιαν, κάθε χαρακτήρας του κειμένου μας οδηγεί πιο κοντά σε πραγματικότητες που «είναι δίπλα μας και δεν θέλουμε να τις δούμε. Είναι άνθρωποι ριγμένοι στην κόλαση που αγωνίζονται να βγουν από εκεί. Αυτό δεν μπορεί παρά να ακονίζει μέσα μας την ενσυναίσθηση».
Αυτομάτως, οι χαρακτήρες του «People Places and Things» μετατρέπονται στη μεγάλη κοινότητα των ανθρώπων που λυγίζουν στους κανόνες του σύγχρονου κόσμου. Σύμφωνα με τον Γκαλ Ρομπίσα, «παρατηρώντας τους, συνειδητοποιείς πως η εξάρτηση από ουσίες δεν έχει καμία διαφορά από την εξάρτηση σε μια εθιστική συνθήκη ή συμπεριφορά. Κι αυτό είναι κάτι που ενώνει τους τυπικούς χρήστες με όλους τους υπόλοιπους, τον καθένα από εμάς».
Όπως υπενθυμίζει η Μαρία Πρωτόπαππα είναι μοιραίο να αναρωτηθεί κανείς «αν οι απόκληροι στην κοινωνία είναι πολύ περισσότεροι από όσοι νομίζουμε και το πως επανεντάσσονται σε ένα εχθρικό περιβάλλον, χωρίς να γυρίσουν στα ίδια λάθη». Εκεί πηγάζει για την ίδια και η πρόκληση ερμηνείας αυτών των ρόλων που συνθέτουν το έργο του Ντάνκαν ΜακΜίλαν: «είναι μεγάλη η συμπύκνωση, η ταχύτητα που πρέπει να επιδείξουμε για να αναπαραστήσουμε την αντίστοιχη ταχύτητα της καθημερινής ζωής σήμερα και μέσα τους να καταφέρουμε να φωτίσουμε τις πυρηνικές αξίες της ύπαρξης».
Σκηνή από τις παραισθήσεις της εθισμένης Έμμα.
Ο Γιώργος Κουτλής έχει μπει στη σκηνοθετική εκείνη φάση, όπου καταπιάνεται με έργα, τα οποία θέτουν εντελώς προσωπικά ερωτήματα – και σε αυτήν την κατηγορία κατατάσσει το διακεκριμένο έργο του Ντάνκαν ΜακΜίλαν. «Είναι ένα έργο που παρότι δεν διάλεξα ταιριάζει πολύ στην αισθητική μου» παραδέχεται, ξεκινώντας από τον τρόπο γραφής του: την υποκειμενική αφήγηση της κεντρικής ηρωίδας, μια δομή που συνήθως αποδίδει στις σκηνοθεσίες του. «Εκ των πραγμάτων η σκηνοθεσία οδηγείται εκτός ρεαλιστικής συνθήκης, τονώνεται το αίσθημα μιας μη πραγματικότητας, μιας παραίσθησης – όπως αυτές που ζει η Έμμα μέσα κι έξω από τις παρορμήσεις του εθισμού της». Η οπτικοποίηση επιβάλλει έντονη σωματικότητα και κίνηση, μουσική και εναλλαγή φωτισμών, οικεία δηλαδή εργαλεία στην σκηνοθετική του παλέτα.
Ιάσονας Βροχίδης και Γκαλ Ρομπίσα.
Με τη σωματικότητα να παίζει κρίσιμο ρόλο στις παραστάσεις του Γιώργου Κουτλή, ο Αλέξανδρος Σταυρόπουλος συνεργάζεται για πολλοστή φορά μαζί του, εδώ μελετώντας, όπως σημειώνει, «τις σωματικές εκδηλώσεις του στερητικού συνδρόμου, όπως το τρέμουλο, τα ρίγη, τη ναυτία, τον κνησμό, τις αλλαγές στη θερμοκρασία του σώματος. Έτσι διαμορφώσαμε μια σωματικότητα που διαπερνά την παράσταση, άλλοτε μέσα από το σώμα της Έμμα/Μαίρης και άλλοτε μέσα από τον πολλαπλασιασμό της, αποτυπώνοντας διαφορετικές ψυχικές και σωματικές καταστάσεις, τη μεταβολή του χρόνου ή την αίσθηση της παραίσθησης».
Σε μια, τρόπον τινά, χορογραφία μπαίνει και ο σκηνικός χώρος (με την υπογραφή της Μυρτώς Λάμπρου) που «μεταμορφώνεται συνεχώς, αποκτώντας διαφορετικές μορφές μέσα από γρήγορες κινητικές μεταβάσεις», συμπληρώνει ο κινησιολόγος της παράστασης. Η Μυρτώ Λάμπρου έχει δημιουργήσει έναν κόσμο που ακροβατεί ανάμεσα σε πολλά δίπολα: «στην παραίσθηση και την πραγματικότητα, την ανάμνηση και το παρόν, το συνειδητό και το ασυνείδητο, εστιάζοντας στην υποκειμενική ματιά της πρωταγωνίστριας. Μέσω της χορογραφίας του σκηνικού διαμορφώνεται ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο ψυχικό τοπίο, καθώς τα σκηνικά στοιχεία ανασυντίθενται, δημιουργώντας κάθε φορά διαφορετικούς χώρους και εικόνες», εξηγεί η σκηνογράφος του «People, Places and Things».
Όλην αυτή τη ‘μηχανή’ ενεργοποιεί η δυναμική ηλεκτρονική μουσική του Τζεφ Βάγγερ αντλώντας και αυτός από το ψυχικό τοπίο της ηρωίδας. Όπως λέει, «τα ηχητικά και μουσικά στοιχεία της παράστασης επιχειρούν να ακολουθήσουν την εσωτερική διαδρομή της Έμμα, αποτυπώνοντας την ένταση, την αποσταθεροποίηση, τη σύγχυση, αλλά και τις στιγμές αναζήτησης».
Μαρία Πρωτόπαππα και Μαίρη Μηνά σε ρόλους θεραπεύτριας και θεραπευόμενης.
Ο κινησιολόγος Αλέξανδρος Σταυρόπουλος καθοδηγεί την πρωταγωνιστική ομάδα.
Ηθοποιοί και σκηνικό σε κίνηση.
Θανάσης Δόβρης.
Γκαλ Ρομπίσα.
Μαρία Πρωτόπαππα.
Μαίρη Μηνά.
Ελένη Κουτσιούμπα, Μαίρη Μηνά, Μιχάλης Αφολάγιαν.
