Ο πολιτισμός ως εμπειρία: Η νέα στρατηγική Hellenic Heritage

Υπάρχουν στιγμές που ένα εισιτήριο είναι κάτι πολύ περισσότερο από το αντίτιμο της εισόδου. Είναι το πρώτο βήμα για να γνωρίσει ένα παιδί την ιστορία του τόπου του. Είναι μια οικογενειακή εκδρομή που γίνεται ανάμνηση. Η αφορμή για έναν ταξιδιώτη να ανακαλύψει έναν λιγότερο γνωστό αρχαιολογικό χώρο που δεν περίμενε να τον συγκινήσει.

Αυτή είναι η φιλοσοφία που βρίσκεται πίσω από τη νέα τιμολογιακή πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού και του ΟΔΑΠ: ένα πιο ενιαίο, δίκαιο και κατανοητό πλαίσιο πρόσβασης στα δημόσια μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους – και μια προσπάθεια να μετατοπιστεί η εμπειρία του επισκέπτη από τη μεμονωμένη είσοδο σε μια πιο ουσιαστική σχέση με την πολιτιστική κληρονομιά.

Όπως λέει η Αγγελική Μαραγκάκη, Διευθύντρια Ανάπτυξης στον ΟΔΑΠ: «Δεν αλλάξαμε απλώς τιμές. Αλλάξαμε φιλοσοφία».

Αγγελική Μαραγκάκη, Διευθύντρια Ανάπτυξης στον ΟΔΑΠ

Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές της νέας πολιτικής είναι η αύξηση των ημερών ελεύθερης εισόδου. Από έξι ημέρες τον χρόνο, οι ημέρες αυτές φτάνουν πλέον τις δεκαέξι, δίνοντας σε περισσότερους ανθρώπους την ευκαιρία να επισκεφθούν μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους χωρίς οικονομικό εμπόδιο.

Στις νέες ημέρες ελεύθερης εισόδου προστίθενται και οι ήδη καθιερωμένες ημέρες, όπως η Ημέρα Μνήμης της Μελίνας Μερκούρη, η Διεθνής Ημέρα Μνημείων, η Διεθνής Ημέρα Μουσείων, οι Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς και η 28η Οκτωβρίου.

«Ο στόχος μας δεν είναι μόνο η επίσκεψη. Είναι και η επιστροφή. Γιατί πίσω από κάθε επιστροφή υπάρχει μια σχέση που χτίστηκε», σημειώνει η Αγγελική Μαραγκάκη.

Το Ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος, ένα από τα σημαντικότερα αρχαία ιερά της Αττικής στον Αρχαιολογικό Χώρο Βραυρώνας. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού

Για πρώτη φορά, όλα τα παιδιά και οι νέοι έως 18 ετών έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους και τα δημόσια μουσεία της χώρας, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους. Χωρίς διακρίσεις, χωρίς εξαιρέσεις.

Η Αγγελική Μαραγκάκη δίνει σε αυτή την αλλαγή και μια προσωπική διάσταση: «Είμαι μητέρα τριών έφηβων πια παιδιών και αυτό μου μιλά βαθιά». Περιγράφει την εικόνα ενός παιδιού που στέκεται με θαυμασμό μπροστά σε ένα μαρμάρινο άλογο και, επιστρέφοντας σπίτι, ζωγραφίζει αγγεία και εκθέματα που το εντυπωσίασαν. «Ο πολιτισμός όταν γίνεται βίωμα, γίνεται ανάμνηση. Και τελικά γίνεται αγάπη».

Το όραμα είναι σαφές: οι επόμενες γενιές να μεγαλώσουν με την επιθυμία να περνούν ένα απόγευμα σε έναν αρχαιολογικό χώρο, να ακούν ιστορίες εκεί όπου γεννήθηκαν ιδέες, να δοκιμάζουν τοπικές γεύσεις. «Και να επιστρέφουν – γιατί το θέλουν, όχι γιατί πρέπει».

Η Καστροπολιτεία του Μυστρά, από το 1989  συγκαταλέγεται στον κατάλογο της Unesco ως Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού

Η νέα τιμολογιακή πολιτική του Υπουργείου Πολιτισμού εισάγει για πρώτη φορά ένα ενιαίο πλαίσιο διαμόρφωσης αντιτίμων για τους αρχαιολογικούς χώρους και τα δημόσια μουσεία – πιο αντικειμενικό, πιο διαφανές και πιο κατανοητό. Διατηρείται το μειωμένο εισιτήριο για τους επισκέπτες άνω των 65 ετών από 1η Οκτωβρίου έως 31η Μαΐου, ενώ η δωρεάν πρόσβαση για παιδιά έως 18 ετών αποτελεί την κεντρική κοινωνική παρέμβαση της νέας πολιτικής.

Το Ανδρομονάστηρο βρίσκεται στα νοτιοανατολικά του οικισμού των Πετραλώνων, σε μικρή απόσταση από την Αρχαία Μεσσήνη. Η παράδοση αποδίδει την ίδρυσή του στον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ Παλαιολόγο (1282-1328). Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού

Για την Αγγελική Μαραγκάκη, η βιωσιμότητα των πολιτιστικών χώρων δεν μπορεί να εξαρτάται μόνο από το εισιτήριο. Βασίζεται σε «ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα: πωλητήρια, καφέ, bistro, ψηφιακές εφαρμογές, εξατομικευμένες εμπειρίες, γαστρονομία, πολιτιστικές δράσεις. Κάθε υπηρεσία δημιουργεί αξία – και αυτή η αξία επιστρέφει εκεί όπου ανήκει: στα μνημεία, στους αρχαιολογικούς χώρους, στα μουσεία».

Τα έσοδα που δημιουργούνται είναι κρίσιμα: χρηματοδοτούν τη συντήρηση των μνημείων, τις υποδομές, την προσβασιμότητα, την ασφάλεια των επισκεπτών. Στην πράξη, τα πρόσθετα έσοδα αξιοποιούνται ήδη για την αναβάθμιση υπηρεσιών σε Ακρόπολη, Λίνδο, Αρχαία Ολυμπία, Μυκήνες και Κνωσό, με οργανωμένες υπηρεσίες υγειονομικής κάλυψης και πρώτων βοηθειών που επεκτείνονται σε Φαιστό, Μυστρά και Τατόι και με υπηρεσίες διάσωσης στη Σπιναλόγκα, ανταποκρινόμενες στις ιδιαίτερες ανάγκες του νησιωτικού μνημείου.

Από αστροπαρατηρηση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών

Η Αγγελική Μαραγκάκη αναφέρεται και στο πρόγραμμα καθολικής προσβασιμότητας του ΟΔΑΠ που περιλαμβάνει: «ηλεκτροκίνητα οχήματα για ΑμεΑ και περισσότερα από 300 αναπηρικά αμαξίδια σε περισσότερους από 100 αρχαιολογικούς χώρους. Δεν σταματάμε όμως εκεί. Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα προκράτησης μέσα από την πλατφόρμα hh.gr υπηρεσιών βοήθειας, όπως ανελκυστήρα ή αμαξιδίου. Με αυτόματη λήψη ενημέρωσης, σε περίπτωση που λόγω ειδικών καιρικών συνθηκών η υπηρεσία διακοπεί, ώστε να μπορεί να επαναπρογραμματιστεί η επίσκεψή ή να αιτηθεί ο δικαιούχος για εκείνον ή τους συνοδούς του την επιστροφή χρημάτων, χωρίς καμία απολύτως ταλαιπωρία».

Ο Πύργος των Μούρτζινων στην Παλιά Καρδαμύλη χρονολογείται από τα τέλη του 17ου αιώνα και λειτουργεί ως επισκέψιμος μουσειακός χώρος. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού

Η νέα τιμολογιακή πολιτική συνδέεται με το ψηφιακό οικοσύστημα Hellenic Heritage και τη δημιουργία, πολύ σύντομα των θεματικών και γεωγραφικών passes – εργαλείων που ενώνουν δημοφιλείς και λιγότερο γνωστούς χώρους. «Αντικαθιστούμε το παλιό άκαμπτο ενιαίο εισιτήριο και περνάμε από τη λογική “ένα εισιτήριο – μία επίσκεψη” στη λογική “ένα ταξίδι – πολλές εμπειρίες”, προσκαλώντας τον επισκέπτη να ανακαλύψει περισσότερες πτυχές της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας».

Η ίδια μιλά για μια Ελλάδα «γεμάτη μικρά μουσεία, κάστρα, μνημεία και ιερούς τόπους που κρύβουν μοναδικές ιστορίες που περιμένουν να ανακαλυφθούν». Περιγράφει, μάλιστα, πως κάθε φορά που επισκέπτεται έναν χώρο μαζί με συναδέλφους αρχαιολόγους, ενθουσιάζεται με τις ιστορίες που εκείνοι αφηγούνται.

Στόχος είναι μια οικογένεια να σταματά σε ένα μικρό μουσείο που δεν είχε σκεφτεί ποτέ να επισκεφθεί, να ακούει μια αφήγηση κάτω από τα αστέρια και να φεύγει με κάτι πολύτιμο που δεν είχε όταν ήρθε. «Γιατί αυτό είναι το πραγματικό ταξίδι, οι εμπειρίες ζωής».

Το Χλεμούτσι, χτισμένο στην κορυφή ενός λόφου στο χωριό Κάστρο του Δήμου Ανδραβίδας-Κυλλήνης, δεσπόζει στην πεδιάδα της Ηλείας. Ιδρύθηκε το 1220-1223 από τον Γοδεφρείδο Α’ Βιλλεαρδουίνο και αποτέλεσε το ισχυρότερο φρούριο του φραγκικού Πριγκιπάτου της Αχαΐας. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού

Στη νέα φιλοσοφία Hellenic Heritage, τα πωλητήρια, τα καφέ και τα bistro δεν είναι παράπλευρες υπηρεσίες – είναι η συνέχεια της επίσκεψης και ένα ακόμη μέσο με το οποίο κάθε χώρος αφηγείται την ιστορία του: μέσα από τα προϊόντα, τα πιστοποιημένα αντίγραφα, το σύγχρονο ελληνικό design, τις τοπικές γεύσεις – ακόμη και μέσα από «έναν καφέ με θέα ένα μοναδικό μνημείο, μια στιγμή που φαίνεται απλή, αλλά συχνά είναι αυτή που μένει».

Όταν ο επισκέπτης αναχωρεί, στόχος είναι να κουβαλά κάτι μαζί του – «όχι απλώς μια ανάμνηση, αλλά μια σύνδεση με αυτό που είδε, ένιωσε, γεύτηκε. Η επαφή με την πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι μια εμπειρία που τελειώνει στην έξοδο. Είναι κάτι που συνεχίζεις να κρατάς μέσα σου».

Το κάστρο της Μεθώνης, ένα από τα σημαντικότερα οχυρωματικά σύνολα της Ελλάδας, γνώρισε μεγάλη ακμή κατά την Α’ Ενετοκρατία, από τον 13ο έως τον 15ο αιώνα. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού

Η νέα τιμολογιακή πολιτική δεν σχεδιάστηκε για να αυξήσει την τιμή ενός εισιτηρίου. Σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει ένα δικαιότερο σύστημα πρόσβασης, μια καλύτερη εμπειρία και ένα βιώσιμο μοντέλο στο οποίο τα έσοδα επιστρέφουν στον ίδιο τον πολιτισμό. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η Hellenic Heritage Member Card – μια κάρτα για όλους, χωρίς συνδρομή και χωρίς διαβαθμίσεις, με προνόμια και περισσότερες ευκαιρίες να ανακαλύπτει κανείς τον πολιτιστικό πλούτο της Ελλάδας.

Αυτή είναι και η βαθύτερη αποστολή του Hellenic Heritage – αυτό που, όπως λέει η Αγγελική Μαραγκάκη, «προσπαθούμε να χτίσουμε σε κάθε χώρο, σε κάθε επίσκεψη, σε κάθε υπηρεσία».

Γιατί ο πολιτισμός δεν είναι μόνο τα μνημεία που κληρονομήσαμε. Είναι ο τρόπος που τα ζούμε, τα ανακαλύπτουμε, τα μοιραζόμαστε – και τελικά, επιστρέφουμε σε αυτά.

Το Αμφιάρειο του Ωρωπού, το σημαντικότερο ιερό του θεού και ήρωα Αμφιαράου στην αρχαία Ελλάδα, ιδρύθηκε στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. και γνώρισε ιδιαίτερη ακμή τον 3ο και τον 2ο αιώνα π.Χ. Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν© Υπουργείο Πολιτισμού