Αλευρόψειρες και άλλα άγρια ζώα: Η πρωτοποριακή βιοτέχνη του Γιώργου Τσακίρη στη Roma Gallery

Η Roma Gallery παρουσιάζει την έκθεση «Γιώργος Τσακίρης: Αλευρόψειρες και άλλα άγρια ζώα», από τις 19 Νοεμβρίου έως τις 19 Δεκεμβρίου 2026, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη.

Αλευρόψειρες (λεπτομέρεια), 2026, αλεύρι σε γυάλινο δοχείο

Η παρουσίαση συνδυάζει μια εν εξελίξει γλυπτική εγκατάσταση, στην οποία η δραστηριότητα ζωντανών οργανισμών συντελεί στη διαμόρφωση του έργου, με σχέδια με μελάνι σε χαρτί της τελευταίας πενταετίας. Η εγκατάσταση συνεχίζει μια συστηματική έρευνα που ο Τσακίρης αναπτύσσει από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, εντάσσοντας βιολογικές διεργασίες σε εκθεσιακά περιβάλλοντα.

Στη γλυπτική εγκατάσταση, γυάλινες νταμιτζάνες, σκεύη παραδοσιακά συνδεδεμένα με την αποθήκευση αγροτικών προϊόντων, περιέχουν αλεύρι και άλλα θρεπτικά υλικά, μεταξύ των οποίων αμύγδαλα και καρύδια. Στο εσωτερικό τους αναπτύσσονται αλευρόψειρες, οι οποίες τρέφονται, αναπαράγονται και μεταβάλλουν σταδιακά το υπόστρωμα. Ένας ψηλός, ανοικτός ξύλινος σκελετός σκάλας στηρίζει ένα διαγώνιο δοκάρι που παραπέμπει σε τραμπάλα, με μία νταμιτζάνα να ισορροπεί στο υπερυψωμένο άκρο του. Άλλα δοχεία στηρίζονται σε χαμηλές βάσεις, ενώ γυάλινες κατασκευές συμπληρώνουν την εγκατάσταση κατά μήκος των τοίχων της γκαλερί. Το γυαλί επιτρέπει την παρατήρηση μέρους της εντομικής δραστηριότητας, την οποία το αλεύρι συγχρόνως αποκρύπτει, ενώ ένας λεπτός σωλήνας στο πώμα επιτρέπει την αναπνοή του εσωτερικού περιβάλλοντος. Το θρεπτικό υπόστρωμα γίνεται έτσι γλυπτικό υλικό, του οποίου η μορφή μεταβάλλεται από τους ίδιους τους οργανισμούς.

Χωρίς τίτλο (παρουσιάζεται στην εγκατάσταση Αλευρόψειρες), 2026, γυάλινα δοχεία, αμύγδαλα, αλεύρι, μέταλλο και σωλήνας, διαστάσεις μεταβλητές

Την εγκατάσταση συμπληρώνουν σχέδια με μελάνι σε χαρτί της τελευταίας πενταετίας, όπου άγρια και ημιάγρια ζώα καταλαμβάνουν φαντασιακές κατασκευές. Με την τεχνική του πουαντιγισμού, ο Τσακίρης οργανώνει πυκνά πεδία κουκκίδων, σχηματίζοντας παράδοξα περιβάλλοντα στα οποία ζώα, οικεία αντικείμενα και αρχιτεκτονικά στοιχεία εμφανίζονται σε απρόσμενες κλίμακες. Στα σχέδια η μη ανθρώπινη ζωή αποτελεί αντικείμενο εικονιστικής επινόησης, ενώ στην εγκατάσταση παρεμβαίνει στην υλική διαμόρφωση του έργου.

Η ιστορική διαδρομή αυτής της μεθόδου τεκμηριώνεται στα έργα Θερμοκήπιο (1992), Ενυδρείο (1994), Εκτροφείο σαλιγκαριών (1995), Χειμερία νάρκη των βατράχων (1996) και Κλωσσομηχανές (1997), στα οποία ο Τσακίρης εντάσσει ζωντανούς οργανισμούς και βιολογικές διεργασίες στην εικαστική διαδικασία. Το 1997 συμμετείχε στη XIX Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας με τα έργα Σκόρος, Αλευρόψειρα και Σαράκι. Η αλληλουχία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ιστοριογραφία της βιοτέχνης. Ο Eduardo Kac τοποθετεί τη δική του εισαγωγή του όρου στο 1997, ενώ ο Τσακίρης είχε ήδη αναπτύξει επί σειρά ετών εγκαταστάσεις στις οποίες η ζωντανή ύλη αποτελούσε συστατικό του έργου. Η χρονική αυτή διάκριση δεν τεκμηριώνει την άμεση σχέση ανάμεσα στους δύο καλλιτέχνες, ωστόσο αναδεικνύει μια πρώιμη και αυτοτελή καλλιτεχνική προσέγγιση της βιοτέχνης.

Χωρίς τίτλο, 2023, μελάνι σε χαρτί, 70 × 50 εκ.

Η αγροτική εμπειρία του και το εργαστήριό του στους πρόποδες του Πάικου αποτελούν ουσιώδες πλαίσιο για την κατανόηση της μεθόδου του. Στις Αλευρόψειρες ο καλλιτέχνης διαμορφώνει τις χωρικές και διατροφικές συνθήκες διατήρησης των εντόμων, χωρίς να μπορεί να προκαθορίσει πλήρως την ανάπτυξη και τη δραστηριότητά τους. Σε αντιδιαστολή με εκδοχές της βιοτέχνης που αξιοποιούν γενετική τροποποίηση ή εξειδικευμένα εργαστηριακά πρωτόκολλα, η δική του πρακτική αντλεί από την εμπειρική γνώση της φροντίδας και της διαχείρισης ήδη υπαρχόντων οργανισμών.

Η επιλογή των αλευρόψειρων αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο αυτής της μεθόδου. Στην αγροτική και οικιακή καθημερινότητα αντιμετωπίζονται ως επιβλαβή έντομα, επειδή προσβάλλουν αποθηκευμένα τρόφιμα. Ο Τσακίρης τις διατηρεί και τις τρέφει, μετατρέποντας τον ανεπιθύμητο οργανισμό σε συντελεστή της καλλιτεχνικής διαδικασίας. Οι νταμιτζάνες παύουν αντίστοιχα να λειτουργούν ως δοχεία αποθήκευσης και γίνονται περιβάλλοντα ανάπτυξης και παρατήρησης. Η επαναπλαισίωση των χρηστικών σκευών συγγενεύει με τη λογική του readymade, αλλά η λειτουργία τους δεν εξαντλείται στην επιλογή και την εκθεσιακή τους τοποθέτηση. Εξαρτάται από την εξέλιξη των οργανισμών και τις μεταβολές που προκαλούν στο περιεχόμενό τους.

Χωρίς τίτλο (παρουσιάζεται στην εγκατάσταση Αλευρόψειρες), 2026, γυάλινα δοχεία, αλεύρι, οργανικά υλικά, μέταλλο και εύκαμπτος σωλήνας, διαστάσεις μεταβλητές

Ο Γιώργος Τσακίρης (γεν. 1955, Γιαννιτσά) σπούδασε αρχικά ηλεκτρονικά και στη συνέχεια στη Σχολή Καλών Τεχνών της Φλωρεντίας, όπου παρακολούθησε ζωγραφική με τον Faruli και χαρακτική με τον Vizzano. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1983, εργάστηκε μεταξύ Αθήνας και Θεσσαλονίκης, ενώ το 1986 εγκαταστάθηκε στους πρόποδες του όρους Πάικου, όπου διαμόρφωσε ένα εργαστήριο στενά συνδεδεμένο με το αγροτικό και φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Διετέλεσε καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Η εκθεσιακή του δραστηριότητα περιλαμβάνει περισσότερες από σαράντα ατομικές εκθέσεις και πολυάριθμες συμμετοχές σε ομαδικές διοργανώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Έργα του έχουν παρουσιαστεί στην Ελλάδα, τη Γαλλία, τη Σουηδία, την Ιταλία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Αίγυπτο, την Τουρκία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, τη Βόρεια Μακεδονία (Σκόπια), την Τσεχία, τη Φινλανδία, τη Μολδαβία, την Ουκρανία και την Ελβετία. Σημαντικοί σταθμοί της εκθεσιακής του πορείας περιλαμβάνουν τον Ευρωπαϊκό Πολυδαίδαλο (Χανιά, 1993), τη XIX Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας (1997), τη διοργάνωση Athens by Art (2004) και συμμετοχές σε εκθέσεις που πραγματοποιήθηκαν στις Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων η Βαϊμάρη, η Πράγα και το Ελσίνκι. Το 2012 παρουσιάστηκαν αναδρομικές εκθέσεις του στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη και στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Φλώρινας. Έργα του περιλαμβάνονται σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και διεθνώς. Η καλλιτεχνική του πορεία έχει συνοδευτεί από σημαντικές διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το Πρώτο Βραβείο Χαρακτικής στη Βιλαμάνια (1981) και το Ειδικό Βραβείο Ζωγραφικής Santa Croce στη Φλωρεντία (1982 και 1987). Το 2017 τιμήθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με το Prize of Excellence 2017, σε αναγνώριση της διεθνούς καλλιτεχνικής του παρουσίας.

Η πρώιμη καλλιτεχνική του παραγωγή, κυρίως στη ζωγραφική και τη χαρακτική, χαρακτηρίζεται από αναφορές στο έργο του Francis Bacon και την ενσωμάτωση αριθμών, μαθηματικών συμβόλων και στοιχείων της ελληνικής και λατινικής γραφής. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η σταδιακή αποδέσμευση από τη συμβατική ζωγραφική επιφάνεια και η εισαγωγή φυσικών και χρηστικών αντικειμένων στις συνθέσεις προετοιμάζουν τη μετάβασή του, γύρω στο 1980, σε τρισδιάστατες κατασκευές με τοτεμικά και τελετουργικά χαρακτηριστικά. Η εγκατάστασή του στο Πάικο το 1986 σηματοδοτεί μια περαιτέρω εξέλιξη της πρακτικής του, με παρεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον των οποίων η μορφή μεταβάλλεται υπό την επίδραση του χρόνου και των φυσικών διεργασιών.