ΤΡΙΤΗ
10
ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Γύρισε την πρώτη του ταινία «We are all captains» με προϋπολογισμό 20.000 ευρώ. Έξι χρόνια μετά, το 2016 επέστρεψε με το «Mimosas», ένα ακόμα φθηνό φιλμ, όπως σημειώνει. Και πέρυσι, στο Φεστιβάλ των Καννών απέσπασε το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής με το «Sirat», μια ταινία κόστους 6 εκατομμυρίων ευρώ. Ο ‘Ολιβερ Λάσε, έμαθε να πειραματίζεται με όσα μέσα είχε κάθε φορά στη διάθεση του, χωρίς απαραίτητα να αναγνωρίζει την επιτυχία, εκεί όπου την αναγνωρίζουν οι περισσότεροι. «Υπάρχει μια σύγκρουση μέσα μου, θέλω η δουλειά μου να συναντάει αποδοχή, θέλω να με αγαπούν, αλλά έχω την αίσθηση πως η επιτυχία δεν βοηθάει πάντα στην εξέλιξη μου. Επιτυχία δεν είναι μόνο οι εμφανίσεις και τα φεστιβαλικά βραβεία. Η αποδοχή έχει πολλές διαστάσεις. Κι εσείς, οι θεατές των ταινιών μου, μου έχετε δείξει πως περιμένετε από μένα να πάρω ρίσκα, να είμαι θαρραλέος, ένας σκηνοθέτης με αυτοπεποίθηση». Αυτά παραδεχόταν, μεταξύ άλλων, ο Ισπανός σκηνοθέτης με τη ριζοσπαστική γλώσσα, σε διάλογο με τον επικεφαλής Προγράμματος Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Γιώργο Κρασσακόπουλο, στη διάρκεια μιας ανοιχτής αφιερωματικής συζήτησης. Είχαν προηγηθεί προβολές των ταινιών του, τα εγκαίνια της πολυκαναλικής του εγκατάστασης στο MoMus, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται το αφιέρωμα της διοργάνωσης στον κινηματογράφο που έχει αποτυπώσει το περιβάλλον της έρημου και το οποίο επιμελείται μέσα από 17 ταινίες.
Συνομιλώντας με τον επικεφαλής Προγράμματος Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Γιώργο Κρασσακόπουλο.
Το ξεκίνημα του ‘Ολιβερ Λάσε ως κινηματογραφιστή – ήταν 28 ετών – εκτός από χαμηλή χρηματοδότηση, είχε κι άλλες δυσκολίες. Δεν είχε βρει τον βηματισμό του, αισθανόταν χαμένος, φοβόταν να είναι ο εαυτός του. «Φυσικά, όταν είσαι στην αρχή των πραγμάτων, σου ασκείται μικρότερη πίεση, έχεις πολύ μεγαλύτερο περιθώριο να κάνεις λάθη∙ και η τέχνη είναι άρρηκτα συνδεμένη με το λάθος». Η μόνη πίστη που είχε ήταν στην ανάγκη για απόδραση σε έναν άλλο κόσμο. «Θυμάμαι, όταν ήμουν νεότερος, παρακολουθούσα ταινίες του Αμπάς Κιαροστάμι ή του Αντρέϊ Ταρκόφσκι και αισθανόμουν πως βρισκόμουν σε μια εκκλησία. Άγγιζα το ιερό, συμμετείχα στο μυστήριο. Ξέρω πως επιθυμώ να κάνω το ίδιο, όσο κι αν η κινηματογραφική βιομηχανία θέλει ασφάλεια. Γι’ αυτό και σκηνοθέτησα το ‘Sirat’ μια ταινία – καμικάζι. Είμαι πεπεισμένος πως η αποστολή ενός σκηνοθέτη είναι εξίσου σημαντική, κι ας αποτύχει. Αν εγώ αποτύχω, θα έχω αποτύχει, ωριμάζοντας. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν έχω δημιουργικούς φόβους, απλώς, ολοένα και λιγοστεύουν».
Εκρηκτικό σινεμάΘυμάμαι, όταν ήμουν νεότερος, παρακολουθούσα ταινίες του Αμπάς Κιαροστάμι ή του Αντρέϊ Ταρκόφσκι και αισθανόμουν πως βρισκόμουν σε μια εκκλησία. Άγγιζα το ιερό, συμμετείχα στο μυστήριο. Ξέρω πως επιθυμώ να κάνω το ίδιο
Με καθαρούς όρους αγοράς, ο Λάσε, σε αυτή τη φάση, βρίσκεται στον αστερισμό της επιτυχίας. Έχει γίνει τακτικός των Καννών, έχει βραβευθεί εις διπλούν εκεί, έχει εξασφαλίσει ικανοποιητικές χρηματοτοδοτήσεις για τις ταινίες του και το κυριότερο έχει βρει τι τον κινητοποιεί δημιουργικά: οι εικόνες και το πως αυτές μεταφράζονται σε συναισθήματα. «Με ενδιαφέρουν οι εικόνες που κρύβουν ιστορίες εντός τους, αναζητώ το βαθύ βλέμμα στα πράγματα κι ας ζούμε σε μια δημιουργική εποχή που γίνεται προσπάθεια να μας επιβληθεί ο φασισμός της ευκρίνειας, η καθαρότητα στα πράγματα. Σε ό,τι με αφορά θέλω να κάνω ένα εκρηκτικό σινεμά, ένα σινεμά που δεν ξεκινάει από ιδέες και προθέσεις, αλλά χαρακτηρίζεται από την συνειδητότητα. Εύχομαι, όσο περνούν τα χρόνια, να επιτρέπω στα έργα μου να έχουν μεγαλύτερο αυθορμητισμό και λιγότερο έλεγχο, να είναι χώρος μεταβάσεων και εκστατικών συναισθημάτων».
Για το σινεμά που επιθυμεί να δημιουργεί: “Θέλω να κάνω ένα εκρηκτικό σινεμά, ένα σινεμά που δεν ξεκινάει από ιδέες και προθέσεις, αλλά χαρακτηρίζεται από την συνειδητότητα. Εύχομαι, όσο περνούν τα χρόνια, να επιτρέπω στα έργα μου να έχουν μεγαλύτερο αυθορμητισμό και λιγότερο έλεγχο”.
Εγκατεστημένος για περισσότερη από μια δεκαετία στο Μαρόκο, όπου και έχει γυρίσει τρεις από τις τέσσερις ταινίες του – συμπεριλαμβανομένου και του πολυσυζητημένου «Sirat» – ο Όλιβερ Λάσε αυτοαποκαλείται πνευματικός πρόσφυγας. Εκτός από την περιφέρεια της ιδιαίτερης πατρίδας του της Γαλικίας στην βορειοδυτική Ισπανία, ο δυτικός κόσμος μοιάζει να τον μπερδεύει. Ένα μικρό πέρασμα από το Λονδίνο στα νεανικά του χρόνια ήταν χαρακτηριστικό. «Φεύγοντας από την Ισπανία, πήγα για λίγο στο Λονδίνο, όπου δεν καταλάβαινα τίποτα αν και επρόκειτο για μια μεγάλη δυτική πρωτεύουσα. Από την στιγμή, όμως, που πήγα στην Ταγγέρη κατάλαβα τα πάντα. Πιστεύω πως ο πολιτισμός είναι ζήτημα ωσμώσεων κι εγώ στο Μαρόκο βρήκα μια συνέχεια των αξιών που πήρα στην ιδιαίτερη πατρίδα μου. Οι καλλιτέχνες πρέπει να κολυμπάνε σε χώρες με παράδοση, καθώς έχουμε χάσει την πνευματικότητα μας και χρειαζόμαστε εργαλεία για να την αφυπνίσουμε».
Στο Μαρόκο, όπως λέει, οι άνθρωποι συνδέονται με την καρδιά τους, μεταδίδοντας μια ενέργεια στον τόπο, στην οποία και έχει παραδοθεί. Μιλάει συχνά με αραβικά αποφθέγματα, επηρεασμένος από την τοπική κουλτούρα, ενώ παραδέχεται πως «έδωσε μάχη» ώστε η ταινία του να πάρει αραβικό όνομα και μάλιστα έναν όρο που αναφέρεται 40 φορές μέσα στο Κοράνι: η λέξη sirat παραπέμπει στη γέφυρα που ενώνει την κόλαση με τον παράδεισο. «Βέβαια, πρέπει να ομολογήσω την μεγάλη μου απογοήτευση, όταν ψάχνοντας στο λεξικό, διαπίστωσα πως η ρίζα της λέξης είναι λατινική και σημαίνει δρόμος, street στα αγγλικά. Τουλάχιστον, συνειδητοποίησα πως οι διαδρομές είναι μικρότερες και έτσι πάντα μπορούμε να συναντηθούμε».
Στην έρημο του Μαρόκο για το “Sirat”.
Εκτός από το μαροκινό πολιτισμό, ο Ισπανός σκηνοθέτης έχει αγαπήσει πολύ και τα τοπία της χώρας, τα γεμάτα αντιφάσεις: θάλασσα και έρημος, βραχώδη όρη και αχανείς εκτάσεις. «Είμαστε μια γενιά εντελώς αποσυνδεμένη από τη φύση κι έτσι όταν την βλέπουμε αποτυπωμένη στις ταινίες την εκτιμάμε ξανά. Σε δημιουργικό επίπεδο, ελκύομαι οργανικά από το τοπίο, αφήνω τον εαυτό μου ελεύθερο να ονειρευτεί». Υποκλίνεται στις εικόνες των ερημικών τοπίων, γεγονός που απέδειξε και στην κινηματογράφιση του «Sirat». Πιστεύει πως η έρημος λειτουργεί ως καθρέφτης για την ανθρώπινη φύση «καθώς εκεί δεν μπορείς να ξεφύγεις από το είδωλο σου, τίποτα δεν μπορεί να διασπάσει την προσοχή σου. Ένα λάθος αρκεί για να πεθάνεις. Βιώνεις μια φοβερά δυναμική εμπειρία διασχίζοντας μια έρημο, όπου προσωπικά δεν νιώθω καθόλου μοναξιά. Απεναντίας, στην έρημο έχεις τη δυνατότητα να συνομιλήσεις με την προσωπική σου ερημία και το γιατί αναζητάς την αγάπη».
Ο ΄Ολιβερ Λάσε αντιμετωπίζει τη φύση ως ένα τόπο επαναπροσδιορισμού, πόσο μάλλον ζώντας σε μια πραγματικότητα που διαρκώς μας αποπροσανατολίζει. «Μπροστά στη φύση», σχολιάζει, «ο άνθρωπος νιώθει ξανά μικρός. Μου αρέσει που νιώθω κι εγώ έτσι, χαίρομαι που υπάρχει κάτι πολύ δυνατό για να νικήσει το Εγώ μου. Γενικότερα, κάνοντας ταινίες μαθαίνεις να υπολογίζεις και να ζυγίζεις διαφορετικά τη ζωή, γιατί παρά τα προβλήματα, τα δυστυχήματα, τελικά η ζωή είναι δώρο» σημειώνει, επηρεασμένος μάλλον από ένα αραβικό ρητό που λέει πως «η ανάσα είναι ομορφιά και η ζωή είναι όμορφη».
“Γενικότερα, κάνοντας ταινίες μαθαίνεις να υπολογίζεις και να ζυγίζεις διαφορετικά τη ζωή, γιατί παρά τα προβλήματα, τα δυστυχήματα, τελικά η ζωή είναι δώρο”, τονίζει ο Όλιβερ Λάσε.
Την ώρα που προσφέρει τη γειωμένη, γαλήνια εκδοχή του, την ίδια ώρα αυτοανατρέπεται. Επαναλαμβάνει συχνά πως είναι φιλόδοξος, ακόμα και αλαζόνας, συνθήκη που τόνωσαν οι διακρίσεις σχεδόν από την αρχή της καριέρας του. Ξεκαθαρίζει, επίσης, πως δεν θέλει το δημιουργικό του αποτύπωμα να ταυτιστεί με την σκληρότητα ή την ωμότητα. Κι αν στο «Sirat» επιδίωξε το σοκ, στην επόμενη ταινία του θέλει να ερευνήσει κάτι πολύ πιο εσωτερικό. Προαναγγέλλει πως θα κάνει μια ψυχεδελική ταινία με στοιχεία επιστημονικής φαντασίας για να σχολιάσει το σύγχρονο τραύμα. ΄Οπως πάντα θα του πάρει χρόνο, αφού «όταν γράφω είμαι πολύ αργός» εξηγεί και καταλήγει: «Κάθε φιλμ είναι σαν προσευχή, είναι μια γιορτή για την συνθετότητα της ζωής».
