ΕΜΣΤ: Μεγάλη αναδρομική έκθεση της φεμινίστριας εικαστικού Penny Siopis

Με τη μεγάλη αναδρομική έκθεση, την πρώτη στην Ευρώπη, της ελληνικής καταγωγής νοτιοαφρικανής εικαστικού Penny Siopis, με τίτλο «For Dear Life», συνεχίζεται ο εκθεσιακός κύκλος «Και αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο;» στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Έργα φορτισμένα από την ιστορία και το αποικιοκρατικό παρελθόν της πατρίδας της, από την εκμετάλλευση του μαύρου πληθυσμού και τον αποκλεισμό του μέσα από το καθεστώς του απαρτχάιντ, αλλά και έντονα αυτοβιογραφικά έργα, που διακρίνονται από ισχυρή έμφυλη διάσταση, η οποία αντιπαρατίθεται στον ρατσισμό και τον σεξισμό.

Penny Siopis, Who is Pinky Pinky?, 2002. Λάδι και ευρεθέντα αντικείμενα σε καμβά 152 x 91 εκ. Ιδιωτική Συλλογή Teresa Lizamore, Johannesburg. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας.

Πίνακες, βίντεο, εγκαταστάσεις-ασαμπλάζ, «ευρεθέντα αντικείμενα» (objets trouvés), μικρογλυπτική κ.ά. είναι μερικά από τα μέσα με τα οποία πειραματίστηκε στην καλλιτεχνική της πορεία η Siopis, δημιουργώντας ένα πολυδιάστατο έργο, που την κατέστησε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες καλλιτεχνικές μορφές τόσο εντός όσο και εκτός της αφρικανικής ηπείρου.

«Η δουλειά της Penny Siopis ξεκινά από μια έντονη κοινωνικοπολιτική συνείδηση», σημείωσε παρουσιάζοντας την καλλιτέχνιδα και το έργο της η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου. «Σε ολόκληρη την καλλιτεχνική διαδρομή της έχει ασχοληθεί με θέματα όπως τα δικαιώματα των γυναικών, οι συνέπειες της αποικιοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και, ιδιαίτερα, με τη μνήμη. Στην έκθεση υπάρχουν ορισμένοι κεντρικοί άξονες, όμως πάντοτε υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής, που είναι η κοινωνία, το σώμα και η μνήμη».

Penny Siopis / Credits: Mario Todeschini

Τον επισκέπτη της έκθεσης υποδέχεται μια θεματική ενότητα αφιερωμένη στους «ιστορικούς πίνακες» της δεκαετίας του 1980, έργα σε καμβά όπου η Siopis σχολιάζει όχι μονάχα την ιστορία της Νότιας Αφρικής και της αποικιοκρατίας αλλά και την ίδια την ιστορία της ευρωπαϊκής τέχνης. Ανάμεσά τους δεσπόζει το έργο «Patience on a Monument: ‘A History Painting’» (1988), ένα μνημείο για την καταπίεση αλλά και την αντοχή των μαύρων κατοίκων της χώρας, σε άμεσο διάλογο με ένα έργο του 2017, το «Restless Republic: Groundswell», ένα άλλο μνημείο, που συνδέεται αυτή τη φορά με το φύλο και τις γυναίκες της Νότιας Αφρικής, φτιαγμένο από κομμάτια εφημερίδας, κόλλα και μελάνι.

Η ίδια η καλλιτέχνιδα, παρουσιάζοντας τα έργα κατά τα εγκαίνια, συσχέτισε με άμεσο τρόπο τις αλλαγές στα μέσα που χρησιμοποιεί, τονίζοντας ότι οι ιστορικοί πίνακές της αντιστοιχούσαν στα κοινωνικοπολιτικά προβλήματα που αντιμετώπιζε η Νότια Αφρική τη δεκαετία του 1980, ενώ τα νεότερα έργα σχετίζονται με άλλου είδους προβλήματα, όπως το φύλο κ.λπ.

Penny Siopis, Note 4, 2013. Κόλλα και μελάνι σε χαρτί 24 x 32 εκ. Catherina and Michael Roets. Φωτογραφία: Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

Η έκθεση περιλαμβάνει ακόμη τα «Cake Paintings», τα πρώτα ζωγραφικά έργα των αρχών της δεκαετίας του ’80, όπου επεξεργάζεται την οικογενειακή μνήμη και το έμφυλο αποτύπωμά της, τα ζωγραφικά έργα «Pinky Pinky», που διερευνούν τους μύθους που στοιχειώνουν το παιδικό φαντασιακό ως συνέπεια της αποικιοκρατίας, τη μνημειακή σειρά «Shame Paintings», για την έννοια της ντροπής, ως προσωπικού και πολιτικού τραύματος, έργα με κόλλα και μελάνι, όπου κυριαρχεί η φεμινιστική προσέγγιση, καθώς και τα πρόσφατα έργα της που δημιουργήθηκαν την εποχή του κορονοϊού, όπως ο επίσης μνημειακός «Atlas» (2020-).

Την έκθεση συνοδεύει πολυσέλιδος κατάλογος, στον οποίο περιλαμβάνονται κείμενα των: Sinazo Chiya, Kατερίνας Γρέγου, William Kentridge, Achille Mbembe, Pumla Dineo Gqola, Griselda Pollock, Laura Rascaroli, Olga Speakes.

Penny Siopis, Charmed Lives, 1998–99 (λεπτομέρεια). Εγκατάσταση από ευρεθέντα αντικείμενα σε 3 τμήματα. Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας. Φωτογραφία: Μαρ Ευσταθιάδη

H Penny Siopis γεννήθηκε το 1953 στο Βράιμπουργκ της Νότιας Αφρικής από Έλληνες γονείς και ζει στο Κέιπ Τάουν. Έχει πτυχίο Καλών Τεχνών από το Rhodes University, του οποίου είναι επίτιμη διδάκτορας. Είναι επίσης ομότιμη καθηγήτρια στη Michaelis School of Fine Art του University of Cape Town. Έχει παρουσιάσει τα έργα της σε δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις, ενώ έχει συμμετάσχει στις Μπιενάλε της Ταϊπέι (2016), της Βενετίας (1993, Περίπτερο της Νότιας Αφρικής, 2013), Σίδνεϊ (2010), Κουανγκτσόου (2008), Γιοχάνεσμπουργκ (1995 και 1997), Γκουανγκτσού (1997) και Αβάνας (1994 και 1997). Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία, μεταξύ άλλων με την υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου, το Atelier Award για φιλοξενία στη Cité Internationale des Arts στο Παρίσι, την υποτροφία Αλεξάνδρου Ωνάση για έρευνα στην Ελλάδα, φιλοξενίες στην Delfina και το Gasworks στο Λονδίνο, στο Civitelli Ranieri στην Ούμπρια, στο Tropen Museum του Άμστερνταμ, στο Ampersand της Νέας Υόρκης και το πρόγραμμα φιλοξενίας Lucas Artists στο Montalvo Arts Center της Καλιφόρνιας.