Ανάλαφρη, σαν τον αφρό της σαμπάνιας: «Belle Époque» στο Μουσείο Β&Ε Γουλανδρή

Μετατρέποντας την αίθουσα περιοδικών εκθέσεων σε παρισινό καλντερίμι με τους τοίχους γεμάτους αφίσες ή σε αίθουσα κάποιου από τα περίφημα καμπαρέ της εποχής, στρωμένο με βαρύτιμα κόκκινα βελούδα, η έκθεση παρουσιάζει μια «φλούδα ζωής» όπου «όλα φαίνονται ανέμελα», όπως επισήμανε η Marina Ferretti Bocquillon, επίτιμη επιστημονική διευθύντρια του Musée des impressionnismes στο Giverny και συνεπιμελήτρια, μαζί με την υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος, Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, για την έκθεση.

Πρόκειται για ένα σύνολο 90 περίπου έργων 15 καλλιτεχνών της εποχής, που αποτελεί μια σπουδή στη λιθογραφία και στις αλλαγές που πυροδότησε στην ίδια την τέχνη η διάδοσή της χρήσης της εξαιτίας της αναπτυσσόμενης διαφήμισης: Αντλώντας έμπνευση από την ιαπωνική τέχνη, οι ζωγράφοι προσαρμόζονται στις απαιτήσεις της τυπογραφικής αυτής τεχνικής, απλοποιώντας τις μορφές και χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα – κάτι που, στη συνέχεια θα περάσει και στη ζωγραφική, όπως επεσήμανε η Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau.

Το χρονωνύμιο  Belle Époque σηματοδοτεί τη μακρά περίοδο ειρήνης που ακολούθησε τον γαλλογερμανικό πόλεμο και τη συντριβή της Παρισινής Κομμούνας (1871) και φτάνει μέχρι το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (1914). Από αυτήν, η έκθεση στο Μουσείο του Ιδρύματος Γουλανδρή επικεντρώνεται στην τελευταία εικοσαετία του 19ου αιώνα, εποχή κατά την οποία η γαλλική πρωτεύουσα γνωρίζει τεράστιους κοινωνικούς και πολεοδομικούς μετασχηματισμούς, αποκτώντας τη μορφή που, λίγο έως πολύ, διατηρεί ακόμη και σήμερα, με τα μεγάλα βουλεβάρτα και τις πλατιές λεωφόρους.

Σε αυτό το Παρίσι, που μοιάζει σαν να ζει μια διαρκή γιορτή, όπου κάθε βράδυ κόβονται 35.000 εισιτήρια στα κέντρα διασκέδασης, είναι αφιερωμένο το πρώτο μέρος της έκθεσης. Η ελευθερία του τύπου έδωσε την ευκαιρία για τη δημιουργία μιας καινούριας αγοράς, της διαφήμισης, που γεμίζει με τις αφίσες της τους τοίχους της πρωτεύουσας – σε κάποιες από τις αφίσες που παρουσιάζονται στην έκθεση μπορεί κανείς να διακρίνει ακόμη τις κρατικές σφραγίδες που αποδεικνύουν την καταβολή του τέλους αφισοκόλλησης.

Théophile-Alexandre Steinlen (1859-1923), Tour of the Chat noir, 1896. Brush and spatter lithograph printed in two colours on vélin paper | 139.3 x 98.7 cm Printed by C. Verneau, Paris

Πολύ σύντομα όμως αυτές οι «ευτελείς» διαφημιστικές αφίσες θα γίνουν περιζήτητες: άνθρωποι συνωστίζονταν γύρω από τους αφισοκολλητές ζητώντας να τις αγοράσουν, ξεκολλώντας τις κάποτε από τον τοίχο, με την ελπίδα να μπορέσουν να τις διατηρήσουν. Μέσα σε αυτό το κλίμα είναι που ο Τουλούζ Λωτρέκ θα γίνει διάσημος μέσα σε μια νύχτα, από την πρώτη του κιόλας αφίσα για το καμπαρέ Μουλέν Ρουζ.

Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901), Jane Avril. Jardin de Paris, 1893. Brush and spatter lithograph printed in five colours on vélin paper | 124 x 90 cm, Printed by Chaix, Paris, Unlisted trial proof

Έτσι, χάρη σε αυτή την τεχνική και οικονομική συγκυρία, δημιουργείται μια τέχνη για όλους, στην οποία είναι αφιερωμένο το δεύτερο μέρος της έκθεσης. Πλέον, τυπώνονται λιθογραφίες χωρίς διαφημιστικό σκοπό, προκειμένου να διοχετευτούν με φθηνότερες τιμές στην αγορά τέχνης, ενώ κυκλοφορούν και άλμπουμ με λυτά φύλλα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν πίνακες, οι ίδιοι καλλιτέχνες καλούνται να φιλοτεχνήσουν εξώφυλλα περιοδικών, θεατρικά προγράμματα, μενού εστιατορίων κ.λπ.

Η τέχνη είναι παντού την περίοδο της Belle Époque, όπως δείχνει το τρίτο μέρος της έκθεσης. Η ίδια η διαφήμιση γίνεται τέχνη και μαζί με την γραφιστική, που η γλώσσα της και οι τεχνικές της κάνουν τότε για πρώτη φορά την εμφάνισή τους, διαμορφώνουν μια νέα τέχνη, την Art Nouveau, που θα αμφισβητήσει τη διάκριση μεταξύ καλών και εφαρμοσμένων τεχνών.

Στην έκθεση «Belle Époque», εκτός από μια ολόκληρη εποχή, παρουσιάζονται έργα γνωστών, αλλά και πολλών άγνωστων στο ευρύ κοινό καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων οι Henri de Toulouse-Lautrec, Alfons Mucha, Théophile-Alexandre Steinlen, Pierre Bonnard, Maurice Denis, Félix Vallotton, Henri-Gabriel Ibels, Jules Chéret, René Hermann-Paul, Émile Bernard, Claude-Émile Schuffenecker, George Bottini, Théo van Rysselberghe, Louis Anquetin και Wassily Kandinsky.

Η εντυπωσιακή σκηνογραφία της έκθεσης, που καταφέρνει να ανασυνθέσει την παρισινή ατμόσφαιρα του τέλους του 19ου αιώνα, επιμελήθηκαν οι Παρασκευή Γερολυμάτου και Ανδρέας Γεωργιάδης. Την έκθεση συνοδεύει πλούσια εικονογραφημένος κατάλογος σε τρεις γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά), με αναλυτικά λήμματα και τεκμηρίωση των έργων από τις δύο επιμελήτριες.

Η περιοδική έκθεση «Belle Époque» πλαισιώνεται από ένα πλούσιο πρόγραμμα παράλληλων εκδηλώσεων, που περιλαμβάνει ξεναγήσεις για το κοινό και την διαδραστική ξενάγηση «Επιτρέπεται η αφισοκόλληση!», ομιλίες, εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά και οικογένειες, δράσεις για άτομα άνω των 60 ή άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή, την αφηγηματική «Συναυλία του απομεσήμερου», εργαστήριο κόμικ, λέσχη ανάγνωσης, εργαστήριο κεραμικής, αλλά και το διαδραστικό παιχνίδι επαυξημένης πραγματικότητας «Τα μυστικά της Belle Époque».

Η πρώτη από σειρά συζητήσεων θα πραγματοποιηθεί Τρίτη 24 Νοεμβρίου (19.00), με την συνεπιμελήτρια Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau να μιλά για την γαλλική κοινωνία της περιόδου («Μια “Ωραία Εποχή”; Ένα ταξίδι στο Παρίσι της Μπελ Επόκ»). Παράλληλα, η σειρά «B&E Goulandris Podcasts: μια ηχητική κατάδυση στον μαγευτικό κόσμο της Τέχνης» παρουσιάζει ένα αφιέρωμα τριών επεισοδίων αφιερωμένων σε αυτήν την εποχή που αλλάζει βαθιά τη γαλλική κοινωνία, την καθημερινότητα και την εικόνα του Παρισιού, στη νέα οπτική γλώσσα που αλλάζει τους δρόμους της πόλης και στη γέννηση της διαφήμισης, ενώ το τρίτο επεισόδιο επικεντρώνεται στην Αθήνα της ίδιας εποχής.