Τι τρώμε την 28η Οκτωβρίου; Ο μπακαλιάρος, η σκορδαλιά και το μεγάλο μπέρδεμα

Μετά την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου μαζευόμαστε συνήθως στο σπίτι ή σε ένα ταβερνάκι για φαγητό. Τι θα φάμε όμως την 28η Οκτωβρίου; Και κάπου εκεί, κάποιος θα προτείνει μπακαλιάρο με σκορδαλιά. «Αυτόν δεν τρώμε στις εθνικές γιορτές;»

Η ερώτηση έχει την εξήγησή της, καθώς έχουμε συνδέσει το συγκεκριμένο πιάτο με την 25η Μαρτίου. Η 28η Οκτωβρίου, ωστόσο, δεν έχει ένα πανελλαδικά καθιερωμένο παραδοσιακό φαγητό. Το μενού της ημέρας ακολουθεί τις προτιμήσεις κάθε παρέας και τις συνήθειες κάθε οικογένειας.

Οι δύο εθνικές επέτειοι έχουν αρκετές κοινές εικόνες: σημαίες στα μπαλκόνια, σχολικές γιορτές, παρελάσεις και ένα γεύμα με την οικογένεια ή τους φίλους μετά το τέλος τους. Μέσα σε αυτή την ομοιότητα, φαίνεται πως μεταφέρεται από τη μία γιορτή στην άλλη και η σκέψη του μπακαλιάρου.

Έτσι, ένα πιάτο που έχει συνδεθεί με την 25η Μαρτίου καταλήγει να θεωρείται από ορισμένους παραδοσιακή επιλογή και για την επέτειο του «Όχι». Η συνήθεια μπορεί να υπάρχει σε ένα σπίτι ή να επαναλαμβάνεται σε μια παρέα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί γενικευμένο έθιμο της ημέρας.

Η εξήγηση βρίσκεται στον διπλό εορτασμό της ημέρας. Στις 25 Μαρτίου τιμούμε την Ελληνική Επανάσταση του 1821, ενώ η Εκκλησία γιορτάζει τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Η γιορτή του Ευαγγελισμού πέφτει μέσα στη Μεγάλη Σαρακοστή, την περίοδο νηστείας πριν από το Πάσχα. Λόγω της σημασίας της, επιτρέπεται η κατανάλωση ψαριού, η λεγόμενη «κατάλυση ιχθύος». Από αυτή τη θρησκευτική παράδοση ξεκινά η παρουσία του ψαριού στο τραπέζι της 25ης Μαρτίου.

Για να εξηγήσουμε την επιλογή του συγκεκριμένου ψαριού, χρειάζεται να σκεφτούμε την καθημερινότητα πριν από τα ψυγεία και τις σύγχρονες μεταφορές. Το φρέσκο ψάρι ήταν δυσεύρετο σε ορεινά χωριά και περιοχές μακριά από τη θάλασσα. Ο παστός μπακαλιάρος μπορούσε να διατηρηθεί για μεγάλο διάστημα και να ταξιδέψει ευκολότερα μέχρι την ενδοχώρα. Ήταν, επομένως, μια πρακτική λύση για τα νοικοκυριά που ήθελαν να φάνε ψάρι την ημέρα του Ευαγγελισμού.

Με τα χρόνια, καθιερώθηκε ως το χαρακτηριστικό φαγητό της 25ης Μαρτίου, συνήθως τηγανητός και με συνοδεία σκορδαλιάς. Η εκκλησιαστική πρόβλεψη αφορά το ψάρι, ενώ η επιλογή του μπακαλιάρου διαμορφώθηκε μέσα από τις ανάγκες και τις συνήθειες των ανθρώπων.

Από ένα φαγητό στον φούρνο και μια σπιτική πίτα μέχρι τους μεζέδες μιας ταβέρνας, οι επιλογές εξαρτώνται από τη διάθεση και την παρέα. Όσοι τηρούν νηστεία ακολουθούν τους αντίστοιχους κανόνες της ημέρας. Και ο μπακαλιάρος με σκορδαλιά; Φυσικά μπορεί να σερβιριστεί και τον Οκτώβριο, αν τον αγαπάμε ή τον συνηθίζουμε στο σπίτι μας. Το καθιερωμένο έθιμό του, πάντως, παραμένει συνδεδεμένο με την 25η Μαρτίου.