“Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο”: Η Γη έχει κάτι να μάς πει και η Μαρία Φραγκουδάκη τής δίνει φωνή

«Remember me», «Care», «Stand free». Οι λέξεις εμφανίζονται πάνω στα έργα της Μαρίας Φραγκουδάκη σαν μικρά μηνύματα που κάποιος άφησε για να τα βρούμε. Κι όσο περιπλανιόμαστε στη νέα ατομική της έκθεση στη Roma Gallery, τόσο γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται απλώς για φράσεις που συνοδεύουν τις ζωγραφικές επιφάνειες. Είναι η ίδια η Γη που παίρνει τον λόγο και απευθύνεται σε εμάς.

«Η Γη μάς λέει ότι ‘δεν έχω χρόνο να σε πείσω για την αλλαγή, πρέπει να κάνεις κάτι τώρα’», μου εξηγεί η ίδια η εικαστικός. Η χρήση της προστακτικής στα έργα της αποτυπώνει κάτι το επείγον, αλλά σίγουρα δεν έρχεται για να μάς επιπλήξει. Η Φραγκουδάκη θέλει να μάς βάλει σε μια συνομιλία με τον πλανήτη, αφήνοντας χώρο για λίγο χιούμορ αλλά και τρυφερότητα. Άλλωστε, όπως παρατηρεί, όταν κάποιος σου μιλά στην προστακτική, μπορεί εύκολα να αισθανθείς ότι σε στριμώχνει ή σε τιμωρεί. Κι εκείνη προτιμά να κρατήσει ανοιχτή την πόρτα του διαλόγου.

Η Γη είπε, 2026, λάδι και λαδοπαστέλ σε καμβά, 80,5 × 219 εκ. The Earth Said, 2026, oil and oil pastel on canvas, 80.5 × 219 cm

Στο έργο «YOU», το γράμμα Ο ξεφεύγει από τον ρόλο του ως τυπογραφικού στοιχείου και γίνεται ένας λευκός κύκλος, μια μορφή που θυμίζει πλανήτη. Η σύνδεση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη Γη βρίσκεται ήδη εκεί. Το «εσύ» είμαστε εμείς, οι αποδέκτες ενός μηνύματος που διατρέχει ολόκληρη την έκθεση.

«Ο κύκλος είναι το πρώτο σχήμα που ζωγραφίζει ένα παιδί και παράλληλα είναι και ο πλανήτης μας», μου λέει η ίδια η Φραγκουδάκη, η οποία άρχισε να διερευνά τις δυνατότητές του μέσα από τη ζωγραφική. Η σκέψη της συναντά εδώ και τον Wassily Kandinsky, που αποτέλεσε σημαντικό σημείο αναφοράς για τη σύνδεση του ατομικού με το συμπαντικό. Στα έργα της, ο κύκλος μεταμορφώνεται διαρκώς: γίνεται γράμμα, πλανητικό σώμα, μπλε πυρήνας ή χρυσό περίβλημα.

Η αίσθηση της πλανητικής κλίμακας ενισχύεται από τις εικόνες της Γης από το διάστημα. Η αποστολή Artemis II της NASA, που ταξίδεψε γύρω από τη Σελήνη τον Απρίλιο του 2026, αποτέλεσε σημαντική αφετηρία για τη νέα αυτή ενότητα έργων. Η Γη, απομακρυσμένη μέσα στο σκοτάδι, παύει να είναι το αυτονόητο κέντρο της εμπειρίας μας και εμφανίζεται ως ένα πεπερασμένο, εύθραυστο σώμα μέσα στην απεραντοσύνη του σύμπαντος. Χρειάζεται, ίσως, να την κοιτάξουμε από τόσο μακριά για να αντιληφθούμε πόσο πολύτιμη είναι.

Ισορροπία, 2026, ακρυλικό και γύψος σε καμβά, 150 × 130 εκ. Equilibrium, 2026, acrylic and gypsum on canvas, 150 × 130 cm

Το μπλε ήταν πάντα ένα χρώμα στο οποίο η Μαρία Φραγκουδάκη επέστρεφε. Το πράσινο, αντίθετα, δεν αποτελούσε την πρώτη της επιλογή. Η συνύπαρξή τους εδώ προέκυψε μέσα από την ενασχόλησή της με το περιβάλλον και τη μελέτη της ωκεανογράφου και θαλάσσιας βιολόγου Sylvia Earle, γνωστής για τη φράση «No Blue, No Green» — χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο.

Η ζωή στη Γη εξαρτάται από τους ωκεανούς και τα οικοσυστήματά τους. Αυτή η αλληλεξάρτηση βρίσκεται στον πυρήνα της έκθεσης, αλλά και στην επιλογή των χρωμάτων της. «Άρχισα να τα δουλεύω μαζί και να βλέπω και την ένταση που αποκτά ένα έργο με τον συνδυασμό μεταξύ των δύο αυτών χρωμάτων», μου αποκαλύπτει.

Στο «Ισορροπία», το μπλε και το πράσινο συναντιούνται σε μια λεπτή φωτεινή ζώνη. Στο «Προστατεύοντας το μπλε», ένας βαθύς μπλε πυρήνας περιβάλλεται από χρυσό και πράσινο, ενώ σε άλλα έργα η φράση «No Blue, No Green» γίνεται μέρος της ίδιας της σύνθεσης. Δεν πρόκειται, λοιπόν, απλώς για μια χρωματική επιλογή. Το ένα χρώμα προϋποθέτει το άλλο, όπως ακριβώς η ανθρώπινη ζωή εξαρτάται από συστήματα που συχνά αντιμετωπίζουμε σαν να λειτουργούν ανεξάρτητα από εμάς.

Freedom [Ελευθερία], 2026, ακρυλικό και φτερά σε καμβά, 150 × 100 εκ. Freedom, 2026, acrylic and feathers on canvas, 150 × 100 cm

Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της δουλειάς της Μαρίας Φραγκουδάκη είναι ότι τα έργα της δεν εξαντλούνται στις εικόνες και στις λέξεις τους. Γύψος, γυαλί, φτερά, ύφασμα, φύλλο χρυσού συναντιούνται στις επιφάνειες, δημιουργώντας διαφορετικές υφές και εντάσεις. Η ύλη δεν λειτουργεί απλώς ως μέσο, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του νοήματος.

Μου αναφέρει πως οι σπουδές της στη χημεία έχουν επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τα υλικά και τις μεταβολές τους. Την ενδιαφέρει τι συμβαίνει όταν διαφορετικές ιδιότητες συναντιούνται: ένα φτερό με ακρυλικό και λάδι, ο γύψος δίπλα σε θραύσματα γυαλιού, το μετάξι που συγκρατεί το μαύρο μέσα στις πτυχώσεις του. Κάθε υλικό διατηρεί τη δική του παρουσία και ταυτόχρονα αλλάζει μέσα από τη συνύπαρξή του με τα υπόλοιπα.

Ιδιαίτερα το μετάξι προσθέτει μια απροσδόκητη απαλότητα σε μια έκθεση που μιλά για την ευθραυστότητα και την ανάγκη προστασίας. Στο έργο «Care», η λέξη συνυπάρχει με το υλικό, κάνοντας τη φροντίδα κάτι περισσότερο από μια αφηρημένη έννοια. Τη βλέπουμε σχεδόν να παίρνει μορφή.

Το ίδιο ισχύει και για τον χρυσό, τον οποίο η εικαστικός χρησιμοποιεί για πρώτη φορά στη δουλειά της με αυτή την πρόθεση. Ο χρυσός κύκλος λειτουργεί σαν προστατευτικό περίβλημα γύρω από τη Γη, σαν μια υπενθύμιση ότι κάτι τόσο πολύτιμο χρειάζεται να το φροντίζουμε, προτού βρεθούμε αντιμέτωποι με την απώλειά του.

Remember me II [Θυμήσου με II], 2026, ακρυλικό σε καμβά, 150 × 130 εκ. Remember me II, 2026, acrylic on canvas, 150 × 130 cm

Στη δουλειά της Φραγκουδάκη επανέρχονται σταθερά η ελευθερία, η ανθρώπινη σύνδεση και η μεταβολή της ύλης. Στη νέα της έκθεση, αυτές οι αναζητήσεις συναντούν την οικολογική αλληλεξάρτηση και την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τον πλανήτη. Το ενδιαφέρον είναι ότι η καλλιτέχνις δεν επιλέγει να μάς μιλήσει με όρους καταστροφής. Ακόμη και το μαύρο, που εμφανίζεται σε ένα έργο που μου κίνησε το ενδιαφέρον, δεν σημαίνει για εκείνη το τέλος. «Θέλω να υπάρχει ελπίδα», μου απαντά όταν τη ρωτώ για τη χρήση του. Κι αυτή η ελπίδα βρίσκεται στην απαλότητα του μεταξιού, στις λέξεις που επιμένουν να ζητούν φροντίδα…

Ηχώ, 2026, ακρυλικό σε καμβά, 100 × 100 εκ. Echo, 2026, acrylic on canvas, 100 × 100 cm

Περνώντας τις πόρτες της Roma Gallery, κρατάς στο μυαλό σου αυτό το «You» — προσωπικά αγαπημένο μου — και αυτό το «Remember me», που μοιάζει λιγότερο με μια ποιητική φράση και περισσότερο με μια προσωπική υπενθύμιση. Η Γη δεν είναι ένα μακρινό τοπίο, ούτε ένα αφηρημένο περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι το κοινό μας σπίτι, ένα σώμα από το οποίο εξαρτόμαστε όσο κι εκείνο από εμάς. Και ίσως η πιο ουσιαστική κίνηση που μάς ζητά η έκθεση να είναι να κοιτάξουμε ξανά όσα έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε δεδομένα και να αναρωτηθούμε τι σημαίνει, στην πράξη, να τα φροντίζουμε.