«Κιβωτός του λόγου»: Έκθεση για τη γραφή στην τέχνη στην Καλαμάτα

Ο λόγος, ο γραπτός λόγος, αφηγηματικός ή κατακερματισμένος, εύληπτος ή ακατάληπτος, συνοδεύει συχνά εικαστικά έργα, αποτελώντας αναπόσπαστο μορφολογικό, δομικό ή εννοιολογικό τους στοιχείο. Παίρνοντας αυτό ως δεδομένο, η ομαδική έκθεση «Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή», που εγκαινιάζεται την Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026 στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, επιχειρεί να παρακολουθήσει τη συνάντηση αυτών των δύο μορφών έκφρασης, εκεί όπου η λέξη γίνεται εικόνα και η γραφή εικαστική πράξη.

Η έκθεση διοργανώνεται από τον Εικαστικό Τομέα του Δήμου Καλαμάτας, υπό τη διεύθυνση του γλύπτη Παναγιώτη Λαμπρινίδη, και την επιμελείται η ιστορικός τέχνης Μπία Παπαδοπούλου. Μέσα από τα έργα 32 διακεκριμένων εικαστικών από την Ελλάδα και τη διασπορά, που εκπροσωπούν διαφορετικές γενιές και καλλιτεχνικές καταβολές, εξερευνά τη σχέση λόγου και εικόνας μέσα από μια ευρεία ποικιλία μέσων και τεχνικών.

Χρύσα, από την ενότητα «Tablets», π. 1957, μπρούτζος. Συλλογή Ιδρύματος Ελληνική Διασπορά

Πίνακες, γλυπτά, σχέδια, εγκαταστάσεις, περιβάλλοντα, χαρακτικά, εικαστικά τυπώματα και artist’s books, από το 1957 έως σήμερα, συνθέτουν ένα ενιαίο αφήγημα με ευρύ εννοιολογικό και χρονικό φάσμα. Η διαδρομή της έκθεσης εκτείνεται από τις προ-αλφαβητικές γραφές, τα πρώτα συστήματα επικοινωνίας του ανθρώπου, έως τη σημερινή ψηφιακή εποχή, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές μορφές που μπορεί να πάρει η γραφή όταν περνά από το πεδίο του λόγου σε εκείνο της τέχνης.

Στο πλαίσιο της έκθεσης φιλοξενούνται και δύο επιμέρους αφιερώματα σε εμβληματικές μορφές της εικαστικής σκηνής με ιδιαίτερους δεσμούς με τη Μεσσηνία. Το πρώτο επικεντρώνεται στη διεθνώς αναγνωρισμένη πρωτοπόρο Χρύσα Βαρδέα-Μαυρομιχάλη (1933-2013), γνωστή διεθνώς ως Chryssa, η οποία γεννήθηκε στην Αθήνα, με καταγωγή από τη Μάνη, δραστηριοποιήθηκε καλλιτεχνικά στην Αμερική και ήδη από τη δεκαετία του 1950 διερεύνησε τη γραφή ως εικαστικό μέσο. Το δεύτερο τιμά τον καλαματιανό εικαστικό Γιάννη Μπουτέα (1941-2026), φέρνοντας για πρώτη φορά στη γενέτειρά του την ιστορική του εγκατάσταση από τη Μπιενάλε της Βενετίας του 1990. Και τα δύο αφιερώματα υλοποιούνται με τη συμβολή του Ιδρύματος Ελληνική Διασπορά.

Δημήτρης Ζουρούδης, Faith Guard, 1998, μικτά υλικά

«Η έκθεση επιχειρεί να καταυγάσει τα σκοτάδια», επισημαίνει η επιμελήτριά της, Μπία Παπαδοπούλου. «Οραματίζεται την ειρήνη, την τάξη και το φως σε μια περίοδο ολέθρου και γενοκτονιών, όπου αρχαίοι πολιτισμοί κινδυνεύουν να αφανιστούν από τη ματαιοδοξία, το μένος και την οργή των απανταχού σημερινών ισχυρών. Ως κιβωτός του Λόγου, η έκθεση συμβολικά διασώζει την Ιστορία, τη συλλογική μνήμη, τον πολιτισμό, τη γλώσσα, την επικοινωνία, τη λογική, τη σκέψη, τη σοφία, την αγάπη, την ανθρωπιά».

«Η έκθεση μας ταξιδεύει ανά τους αιώνες: από τα πρώτα ιερογλυφικά συστήματα γραφής έως τη σημερινή ψηφιακή εποχή», επισημαίνει, από τη μεριά του, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εικαστικού Τομέα του Δήμου, Παναγιώτης Λαμπρινίδης. «Αφενός μεν, αναφέρεται στον εικαστικό ρόλο του αναγνώσιμου ή ακατάληπτου λόγου στην τέχνη· αφετέρου, συγκροτεί ένα κριτικό αφήγημα για την εποχή μας. Μια εποχή πολιτικής αλαζονείας, ύβρεως, σύγχυσης, χάους και συνεχών πολεμικών συρράξεων».

Στην έκθεση συμμετέχουν με έργα τους οι: Αλέξης Ακριθάκης, Στήβεν Αντωνάκος, Παυλίνα Βαγιωνή, Σπύρος Βερύκιος, Στηβ Γιανάκος, Ρία Δάμα, Ελένη Εξάρχου, Γιάννης Ζιώγας, Δημήτρης Ζουρούδης, Θόδωρος (Παπαδημητρίου), Έλλη Κελεμένδρη, Δημήτρης Κοντός, Γιώργος Λαζόγκας, Παναγιώτης Λαμπρινίδης, Κώστας Λευκόχειρ, Δέσποινα Μεϊμάρογλου, Χριστίνα Μήτρεντσε, Κυριάκος Μορταράκος, Κώστας Μπασάνος, Γιάννης Μπουτέας, Κωνσταντίνος Ξενάκης, Αγνή Ουδινόττι, Νίνα Παπακωνσταντίνου, Παύλος (Διονυσόπουλος), Άγγελος Σκούρτης, Θεόδωρος Στάμος, Στέργιος Στάμος, Γιάννης Στεφανάκις, Νάκης Ταστσιόγλου, Δημήτρης Τάταρης, Γιώργος Χαρβαλιάς, Χρύσα (Βαρδέα-Μαυρομιχάλη).

Η έκθεση «Κιβωτός του λόγου. Τέχνη και γραφή» εγκαινιάζεται από τον δήμαρχο της πόλης Αθανάσιο Βασιλόπουλο, την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, στις 12.00, στην Αίθουσα Black Box του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας.