Το Μουσείο Μπενάκη μάς καλεί να δούμε και να ακούσουμε την Αφρική ανάμεσά μας

«Αυτή ΔΕΝ είναι μια έκθεση αφρικανικής τέχνης», επισήμαιναν σε όλους τους τόνους κατά την παρουσίαση της έκθεσης «Η Αφρική ανάμεσά μας*», στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, οι επιμελητές της, Σοφία Χανδακά και Μιχάλης Αφολαγιάν.

Μουσείο Μπενάκη

Πράματι, τα αντικείμενα που παρουσιάζονται, τεχνουργήματα από τη Νιγηρία, το Καμερούν και την Κένυα, αποτελούν μονάχα τον δίαυλο προκειμένου ο επισκέπτης και η επισκέπτρια να προσεγγίσουν το σημαντικότερο κομμάτι της έκθεσης, που είναι οι άνθρωποι και οι ιστορίες τους – οι οποίες συγκροτούν την ιστορία της αφροδιασπορικής κοινότητας στην Ελλάδα.

«Οι ιστορίες των ανθρώπων είναι σαν κινητές βιβλιοθήκες», παρατήρησε ο ηθοποιός και μουσικός Μιχάλης Αφολαγιάν, ιδρυτής του Πολιτιστικού Κέντρου Αφρικανικής Τέχνης και Πολιτισμών ANASA, «που επιτρέπουν να ακούσεις σε βάθος ποιος είναι ο άλλος δίπλα σου και να σπάσεις τα στερεότυπα, κάτι ιδιαίτερα χρήσιμο σήμερα, που το κλίμα, διεθνώς, αρχίζει να γίνεται δυσμενέστερο».

Κούκλα στιλ Namji / Dowayo – Καμερούν

«Η διαδρομή που μπορεί να ακολουθήσει ο επισκέπτης είναι αμφίδρομη», επισημαίνει η επιμελήτρια των Συλλογών Πολιτισμών του Κόσμου του Μουσείου, Σοφία Χανδακά. Μπορεί να επιλέξει να ξεκινήσει από τα αντικείμενα και να κατευθυνθεί στους ανθρώπους και τις ιστορίες τους ή το αντίστροφο. Όπως εξηγεί η ίδια, τα τέχνεργα που παρουσιάζονται αποτελούν το σύνολο της συλλογής του ελληνοκαναδού μηχανικού και γεωλόγου John Phillipson, την οποία δώρισε στο Μουσείο η σύζυγός του, μετά τον θάνατό του το 2015.

Πρόκειται για αντικείμενα αγορασμένα από ντόπιους τεχνίτες τη δεκαετία του 1990, και χρονολογούνται «στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, όχι στην αποικιακή περίοδο. Πρόκειται για αντίγραφα αντικειμένων από δυτικά μουσεία, κατασκευασμένα για την αγορά τέχνης, σε στυλ που άρεσε στους δυτικούς», τονίζει.

Στην άλλη άκρη της διαδρομής έχει διαμορφωθεί μια μεγάλη πλατεία, όπου κυριαρχούν οι αφηγήσεις της αφροδιασποράς: Δώδεκα ιστορίες, ανδρών και γυναικών αφρικανικής καταγωγής, που βρέθηκαν ή γεννήθηκαν στην Ελλάδα, εκτίθενται στον ακροατή τους με ευρηματικό τρόπο, δημιουργώντας, παράλληλα, έναν «ασφαλή χώρο για να συζητηθούν “δύσκολα” θέματα».

Η κληρονομιά της αποικιοκρατικής επιβολής, ακόμα και σε φαινομενικά «αθώες» χώρες, όπως η Ελλάδα, απασχολούν την έκθεση. «Οι αφηγήσεις μας μιλούν για την αποικιοκρατία», λέει ο Μιχάλης Αφολαγιάν. «Μεταλαμπαδεύουμε στην κοινότητα όχι το τραύμα αλλά την εμπειρία…»

Κάλυμμα κεφαλής στιλ Ekoi (Ejagham)- Σύνορα Νιγηρίας ‒ Καμερούν

Περισσότερο χώρος έκφρασης παρά έκθεση, «Η Αφρική ανάμεσά μας*» αποτελεί ένα συμμετοχικό κοινοτικό πρόγραμμα, όπως το χαρακτηρίζει ο Μιχάλης Αφολαγιάν, όπου ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι παράλληλες εκδηλώσεις, συζητήσεις, περφόρμανς, συναυλίες κ.ά.

Μάσκα- κράνος με μορφή κριαριού. 20ός αιώνας, Άνθρωποι -Banso – Νιγηρία ή Καμερούν

Μια ιστορική αναδρομή στα δικαιώματα για την ιθαγένειαμε αφορμή την έκθεση «Η Αφρική ανάμεσά μας*». Διεκδικώντας την τροποποίηση του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας και την απόδοση ιθαγένειας στα παιδιά των μεταναστών/ριών που ζούνε στην Ελλάδα, η καμπάνια «Όχι στον ρατσισμό απ’ την κούνια» ξεκίνησε το 2005 με πρωτοβουλία της Ένωσης Αφρικανών Γυναικών και μιας ευρείας συμμαχίας μεταναστευτικών κοινοτήτων, ΜΚΟ προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλων φορέων. Η συζήτηση εστιάζει στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 2000 και αναλύει ευφάνταστες δράσεις και επιτυχημένες πρακτικές της καμπάνιας που στόχευαν στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και στην άσκηση επιρροής και πίεσης στους φορείς χάραξης πολιτικής, τονίζοντας την σημασία της ενεργούς πολιτειότητας και της συμμετοχής στα κοινά.

Το Afro Link Up είναι μια ανοιχτή συζήτηση αφιερωμένη στη δεύτερη γενιά Αφρικανών στην Ελλάδα, μια πλατφόρμα έκφρασης, σύνδεσης και αφήγησης προσωπικών ιστοριών. Με αφορμή την έκθεση του Μουσείου Μπενάκη «Η Αφρική ανάμεσά μας*», η εκδήλωση επικεντρώνεται σε αντικείμενα και στις μνήμες που αυτά ξυπνούν. Κάθε συμμετέχων θα μοιραστεί τη δική του σχέση με αυτά, δημιουργώντας ένα μοναδικό «storytellingmemoir», μια συλλογική αφήγηση. Πώς μπορεί κάτι τόσο οικείο να συνδέει τους ανθρώπους, ακόμη και όταν οι αφηγητές παραμένουν άγνωστοι μεταξύ τους; Μέσα από αυτήν τη συζήτηση, θα χτιστεί ένας διάλογος που γεφυρώνει εμπειρίες και ενισχύει την αίσθηση της κοινότητας. Θα ακολουθήσει Afro Party με τον DJ Tony.

Μια από τις πιο χαρισματικές χορωδίες της αφροδιασποράς στην Ελλάδα με καταβολές από την Νιγηρία, οι Royal Accord Gospel Singers θα μας μυήσουν στη μουσική Gospel, στην οποία εντοπίζονται σαφείς μουσικές επιρροές από τα σπιρίτσουαλς και τα μπλουζ. Τα σπιρίτσουαλς συνδέονται παραδοσιακά τόσο με τα μπλουζ όσο και με την τζαζ μουσική και αποτελούν κυρίως έκφραση της θρησκευτικής πίστης.

Η περφόρμανς «Οι ουρανοί αλλάζουν σαν υποσχέσεις» πραγματεύεται τη μετακίνηση,  ένα φυσικό φαινόμενο, μία πανανθρώπινη λειτουργία. Από τις απαρχές του ανθρώπου η μετακίνηση δεν γνώριζε σύνορα, παρά μόνο ανάγκες. Πρόκειται για μια δραματοποιημένη αφήγηση που μνημονεύει τη σημασία της μετακίνησης. Διάρκεια: 20’ – θα πραγματοποιούνται 3 ανά ημέρα (με 10-15’ διάλειμμα). Περφόρμερ/ερμηνευτής: Μιχάλης Αφολαγιάν

Με αφορμή την έκθεση «Η Αφρική ανάμεσά μας*», το Πολιτιστικό Κέντρο Αφρικανικής Τέχνης και Πολιτισμών ΑΝΑΣΑ καταλαμβάνει το δημόσιο χώρο παρουσιάζοντας μουσικά χορευτικά και θεατρικά δρώμενα στην καρδιά της Κυψέλης, στο «Θεατράκι» της Φωκίωνος Νέγρη. Επιλεγμένοι καλλιτέχνες της αφροδιασπορικής κοινότητας θα παρουσιάσουν με τον πιο δελεαστικό τρόπο την πολιτιστική κληρονομιά της Μαύρης ηπείρου.

Στο πλαίσιο της έκθεσης «Η Αφρική Ανάμεσά μας*», το Μουσείο Μπενάκη θα προβάλει το ντοκιμαντέρ «George Bizos: Icon». Η προβολή πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Νοτίου Αφρικής στην Αθήνα. Πρόκειται για ένα σύγχρονο ντοκιμαντέρ διάρκειας 87’, το οποίο καταγράφει τη ζωή και την κληρονομιά του δικηγόρου Γεωργίου Μπίζου, από τα παιδικά του χρόνια στην Ελλάδα και τη Νότια Αφρική, μέχρι την αφοσίωσή του στον αγώνα κατά του απαρτχάιντ και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Νότια Αφρική και παγκοσμίως. Το ντοκιμαντέρ αναδεικνύει, επίσης, τη διαχρονική φιλία του με τον Νέλσον Μαντέλα. Μετά την προβολή, θα ακολουθήσει συζήτηση με τη συμμετοχή των:

• ΑΕ Δρ Lindiw eMsengana-Ndlela, Πρέσβειρα της Δημοκρατίας της Νοτίου Αφρικής
• Δρ Σωτήρης Μουσούρης, πρώην Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ
• Δρ Κίμων Μπίζος, γιος του Γεωργίου Μπίζου
• Κα Σοφία Μπίζου, εγγονή του Γεωργίου Μπίζου

Συντονιστής: Ο καθηγητής Αστέρης Χουλιάρας, κάτοχος της Έδρας Jean Monnet για τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης – Λιγότερο Αναπτυγμένων Χωρών, στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.

Εκδήλωση που διοργανώνεται από το Ελληνοαφρικανικό Επιμελητήριο στο πλαίσιο της έκθεσης, με θέμα την επιχειρηματικότητα και τις εμπορικές σχέσεις της Ελλάδας με χώρες της Αφρικής. Στη συζήτηση θα συμμετέχουν οι παρακάτω ομιλητές:

• Βασίλης Τακάς, Πρόεδρος Ελληνοαφρικανικού Επιμελητηρίου
• Αστέρης Χουλιάρας, Kαθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
• Αντώνης  Μαυρίδης, τ. Εμπορικός Συμβούλος Πρεσβείας Νότιου Αφρικής στην Αθήνα
• Γιάννης Κουρκουτάς, Διευθύνων Σύμβουλος της MrexporttoAfrica (MRX)
• Ανδρέας Διαμαντέας, Πρόεδρος της FINARTIXFintechSolutionsS.A
• Κωνσταντίνος Ζαΐμης, Διευθυντής επιχειρηματικής ανάπτυξης, Βιοχάλκο Α.Ε.

Θα προηγηθεί ξενάγηση στην έκθεση.

Τροχαλία, πιθανώς για αργαλειό- 20ός αιώνας

Οι ξεναγήσεις στην έκθεση «Η Αφρική ανάμεσά μας*» θα πραγματοποιούνται από τους επιμελητές της έκθεσης και από μέλη της αφρικανικής κοινότητας σε όλη τη διάρκεια της έκθεσης και σε δύο γλώσσες (ελληνικά και αγγλικά). Οι πρώτες έχουν προγραμματιστεί για τις Κυριακές 16 και 23 Φεβρουαρίου, το Σάββατο 1 Μαρτίου και τις Κυριακές 2 και 16Μαρτίου, στις 12.00.

Στο πλαίσιο της έκθεσης «Η Αφρική ανάμεσά μας*», το Τμήμα Εκπαίδευσης σχεδιάζει εκπαιδευτικές δράσεις για παιδιά και στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσβασιμότητας για επισκέπτες με απώλεια όρασης (Πληροφορίες: Δευτέρα-Παρασκευή, 10.00-14.00, Τ. 210 3671067-69, [email protected]).