Η Βίλια Χατζοπούλου είναι, πρώτα απ’ όλα, συγγραφέας

Το καλοκαίρι η συγγραφική και σκηνοθετική της δουλειά συζητήθηκε πολύ στην Πειραιώς 260, υπογράφοντας το μονόλογο που ερμήνευσε ο Θέμης Πάνου «Η μάνα μου με πέταξε στη θάλασσα»: μια ιστορία για τη θέση της γυναίκας στην ελληνική νησιωτική επαρχία. Δεν έχασε χρόνο. Βρίσκεται ήδη στις τελικές πρόβες της θεατρικής μεταφοράς «Χρόνος από δεύτερο χέρι» (εκδόσεις Πατάκη), του βιβλίου της Νομπελίστριας Σβετλάνα Αλεξίεβιτς· εδώ υπογράφει τόσο τη διασκευή όσο και τη σκηνοθεσία της παράστασης.

Φαίνεται πως την γοητεύουν οι ευάλωτοι ήρωες, μια συνθήκη που αποτελεί πυρήνα της δημιουργικής πνοής της Αλεξίεβιτς. Οι ήρωες της είναι πολλοί, άνθρωποι του 20ου και 21ου αιώνα. Άντρες, γυναίκες, γέροι, μεσήλικες, νέοι, έφηβοι. Γεννήθηκαν σε διάφορες δεκαετίες, σε διάφορες  περιοχές. Και όπως παρατηρεί η κ. Χατζοπούλου «αντιμετώπισαν ο καθένας διαφορετική ιστορική συγκυρία. Και βρήκε ο καθένας τον δικό του τρόπο να αντέξει και να παλέψει με τη δυσκολία. Οι ήρωες στη σειρά, έζησαν τη ζωή τους στη Ρωσία με Τσάρο, με Κομμουνισμό, με Περεστρόικα, με Καπιταλισμό. Ήταν όλοι ευάλωτοι, σε κάθε πολίτευμα και σε κάθε ιστορική στιγμή, σύμφωνα με τις καταγραφές της συγγραφέα. Επειδή όλοι εκτέθηκαν στον κίνδυνο να δεχτούν τις μεταπτώσεις που επέβαλε η Ιστορία, χωρίς να τις έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι και χωρίς να μπορούν να τις αλλάξουν».

Το «Από δεύτερο χέρι» έπεσε τυχαία (ή μοιραία) στα χέρια της. Ομολογεί πως από τις πρώτες του σελίδες την είχε συγκλονίσει. «Ήταν το πιο δυνατό βιβλίο που διάβασα τα τελευταία χρόνια. Έγινα πάλι τόσο απαιτητική αναγνώστρια, όσο ήμουν όταν διάβαζα το ‘Το ταξίδι στην άκρη της νύχτας’ του Σελίν. Οι αφηγήσεις των ηρώων της Αλεξίεβιτς ήταν γυμνές από γνωστές δραματουργικές κατασκευές. Ήταν ένα κομμάτι ζωής που μου πρόσφερε τη βαθιά ικανοποίηση των σπουδαίων ιστοριών. Επειδή ήταν αληθινές ιστορίες είχε μεγαλύτερη σημασία. Ακολούθησα τη βαθύτερη ανάγκη των ανθρώπων να φωτίσουν τα γεγονότα. Να τα πουν, για να επαναδιαπραγματευτούν όσα έγιναν και όσα δεν έγιναν. Να αναρωτηθούν για τις ήττες. Να δημιουργήσουν άλλη μια διαπραγμάτευση δικαιοσύνης. Τα κείμενα δεν γράφτηκαν για το θέατρο, όμως οι ήρωες στάθηκαν απέναντί μας με γενναιότητα και είπαν την ιστορία, που έπρεπε να ειπωθεί. Περιουσία όλων μας», σημειώνει.

Η διανομή της παράστασης “Χρόνος από δεύτερο χέρι”.

Κι αυτός έχει γίνει ο σκηνοθετικός οδηγός της: «να ακουστούν οι ιστορίες. Το υλικό είναι σπουδαίο. Η αφήγηση της προσωπικής ιστορίας μας είναι η ταυτότητά μας. Είναι και η ταυτότητα της μεγάλης ιστορίας, με την οποία συμπορευόμαστε». Στην σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, αφηγητές της θα είναι οι Ελένη Καστάνη, Γιώργος Καφετζόπουλος, Αφροδίτη Αλ Σάλεχ, Μαρία Καλαμποκιά, Γιώργος Μανιάδης, Αγγελική Μπούρα, Μαρία Σταυροπούλου.

‘Μεταφράζοντας’ τον τίτλο του βιβλίου, η Βίλια Χατζοπούλου αναγνωρίζει ένα βίωμα της εποχής μας, όπως αθροίζεται μέσα από τις μικρές, ανθρώπινες αφηγήσεις που τελικά συγκροτούν το μεγάλο ιστορικό αφήγημα. Όπως το εξηγεί η ίδια αναγνωρίζει, «τη βασική συναλλαγή στη δική μας εποχή. Κυριαρχούν τα εμπορεύματα χαμηλής ποιότητας και ανάλογης τιμής. Είναι προσιτά σε αφθονία, όμως, δεν έχουν διάρκεια ούτε σπουδαία αξία. Καταναλώνονται με βιασύνη και ύστερα, με βιασύνη παραμερίζονται.  Μεταχειρισμένα, περίπου αξιόπιστα, περίπου ικανά να μας ικανοποιήσουν. Υλικά ευτελή. Όταν, όμως, ο χρόνος χαρακτηρίζεται από ‘δεύτερο χέρι’, απαιτεί μια υπαρξιακή εξήγηση. Ο χρόνος είναι η αρχή και το τέλος μας. Έχει τη βαθύτερη σημασία για όλους. Πρέπει να είναι υψηλής αξίας και αντοχής».

Η πραγματικότητα που ορίζεται από όρους εμπορίου μοιάζουν να καθιστούν τον καθένα μας αναλώσιμο, εύθραυστο και ευάλωτο, όπως τους ήρωες της Αλεξίεβιτς. Παρατηρεί η Χατζοπούλου: «η οικονομία, η εργασία, η φύση, η πολιτική, η τέχνη, η επιρροή της θρησκείας, οι εμπορικοί και οι βιομηχανικοί στόχοι, η ηθική, η μόδα, η πληροφορία, οι πόλεμοι, η κοινή γνώμη, οι δολοφονίες, η αισθητική, η επικοινωνία αλλάζουν διαρκώς. Διαμορφώνουν την Ιστορία. Προσθέτουν ευάλωτους. Είμαστε πότε εντός και πότε εκτός του χρόνου. Αυτό σπάνια λειτουργεί υπέρ μας. Επιτρέπει τη σύγχυση της αλλαγής που επιβάλλεται, χωρίς τη βούλησή μας». Κατά την άποψη της ωστόσο, το πιο απειλητικό αφήγημα των ημερών μας είναι η απομόνωση, «η προσωπική, θρησκευτική, κοινωνική, εθνική απομόνωση. Είναι αιτία πολέμου», προσθέτει.

Η σκηνοθέτρια της παράστασης, Βίλια Χατζοπούλου.

Μολονότι εδώ διασκευάζει το κείμενο και δεν γράφει ένα πρωτότυπο έργο, η Βίλια Χατζοπούλου έχει σταθερή συγγραφική παρουσία εδώ και 25 χρόνια. Και όπως παραδέχεται «25 χρόνια συγγραφής είναι πολλά. Χωρίς καμία αμφιβολία η συγγραφή με έλκει, όσο τίποτα άλλο».

Εντούτοις, η πορεία στη Τέχνη ξεκίνησε από την υποκριτική. Βέβαια, διαπίστωσε γρήγορα πως δεν ενδιαφέρεται να εξελιχθεί ως ηθοποιός, απλώς σκέφτεται, γράφει και σκηνοθετεί ως τέτοια. Αν πρέπει να ιεραρχήσει τις ιδιότητες της λέει πως «πρώτα, είμαι αναγνώστρια. Διαβάζω κάθε μέρα, από παιδί. Επίσης, είμαι δυναμική θεατής. Πηγαίνω από την εφηβεία στο θέατρο, πάντα με λαχτάρα. Ξεκίνησα να γίνω ηθοποιός. Κατάλαβα, νωρίς, ότι δεν είμαι ηθοποιός. Όμως, σκέφτομαι σαν ηθοποιός. Έτσι γράφω, έτσι, σκηνοθετώ. Όλη η δραματουργία μου είναι της ηθοποιού. Πρώτα μετακινείται το σώμα και οι αισθήσεις, και μετά, συμπαρασύρεται ο υπόλοιπος μηχανισμός. Η μεγάλη μου ευτυχία είναι η συγγραφή».

Το έργο της «Η μάνα μου με πέταξε στη θάλασσα» ετοιμάζεται να ταξιδέψει σε διεθνή φεστιβάλ μέσα από την πλατφόρμα του Systema, ενώ πρόκειται να συμπεριληφθεί και στον χειμερινό προγραμματισμό του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδας (17-19 Οκτωβρίου). Το ίδιο θα συμβεί και στην παράσταση «Από δεύτερο χέρι» αφού φυσικά κάνει πρεμιέρα στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά στις 9 Οκτωβρίου, όπου και θα παίζεται κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή. Η συνεργασία της με το ΚΘΒΕ θα τριτώσει για φέτος σκηνοθετώντας το έργο του Γιάννη Τσίρου, «Αράφ».  

Γιώργος Καφετζόπουλος.

Αφροδίτη Αλ Σάλεχ.

Ελένη Καστάνη.

Μαρία Σταυροπούλου.

Αγγελική Μπούρα.

Γιώργος Μανιάδης.