Santantonio: Στον Λόφο art Project ο φωτογραφικός ρεαλισμός συναντά τη σύγχρονη ελληνική τέχνη

Στον εκθεσιακό χώρο Λόφος art Project στην Κυψέλη εγκαινιάζεται την Πέμπτη, 24 Σεπτεμβρίου και ώρα 19:00 μια έκθεση που διερευνά τα όρια και τις δυνατότητες της φωτορεαλιστικής ζωγραφικής και αποτελεί έναν υποθετικό διάλογο του σπουδαίου ζωγράφου και δασκάλου Γιάννη Σανταντόνιο (Santantonio) με νεότερους ζωγράφους, όπως αναφέρει στο κείμενό του ο ιστορικός της τέχνης και επιμελητής της έκθεσης Σπύρος Μοσχονάς.

Η έκθεση παρουσιάζεται σε διοργάνωση της Ζωή και Τέχνη Α.Μ.Κ.Ε και διαρκεί από την Πέμπτη, 24 Σεπτεμβρίου έως την Τρίτη, 20 Οκτωβρίου 2026.

Εκτίθενται έργα των ζωγράφων: Santantonio (Γιάννη), Ηρώς Κανακάκη, Μίλτου Σκούρα, Θεοδώρας Χαλδαίου, Κυριακής Χριστακοπούλου, Χρίστου Χρίστου

«Η εφεύρεση της φωτογραφίας, τον 19ο αιώνα, άλλαξε άρδην την αντίληψη των καλλιτεχνών και του κοινού για τη ζωγραφική, δηλαδή ως «μίμηση» του ορατού κόσμου, όπως είχε διαμορφωθεί σαν ιδεολόγημα από την περίοδο της Αναγέννησης και αργότερα στο πλαίσιο της ακαδημαϊκής παράδοσης. Ο Μοντερνισμός, εικονοκλαστικός και ανατρεπτικός εκ γενετής, δεν στάθηκε διόλου θετικός απέναντι στη ρεαλιστική αναπαράσταση – μόνο κατά τον Μεσοπόλεμο, ο ρεαλισμός απέκτησε εκ νέου υπόσταση, είτε ως μέσο κριτικής είτε ως μέσο προπαγάνδας.

Κατά τον όψιμο 20ό αιώνα, η έννοια του ρεαλισμού, ενισχυμένη πια από τη χρήση της φωτογραφίας και χωρίς να κρύβει τη σχέση της με αυτή, επέστρεψε στην εργασία αρκετών καλλιτεχνών. Το 1969, στις ΗΠΑ ο θεωρητικός και έμπορος έργων τέχνης Louis K. Meisel δημιούργησε τον όρο Φωτορεαλισμός (ή Φωτογραφικός Ρεαλισμός) για να περιγράψει μια σειρά μνημειακών πινάκων βασισμένων σε φωτογραφίες. Το 1970 ο όρος εμφανίστηκε στον κατάλογο της έκθεσης “Twenty-two Realists”, που φιλοξενήθηκε στο Whitney Museum της Νέας Υόρκης, σηματοδοτώντας τη θεσμική εμφάνιση του νεαρού κινήματος. Εκκινώντας από την εικονογραφία της Pop Art και της αγάπης της για το εφήμερο και το καθημερινό, αντιδρώντας στην ανεικονική τραγικότητα του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού και τη λιτότητα της εννοιολογικής τέχνης, παραβλέποντας τη βιομηχανική ψυχρότητα του μινιμαλισμού και διεκδικώντας εκ νέου για τη ζωγραφική την ιδέα της αναπαράστασης, ο Φωτορεαλισμός (γνωστός επίσης και ως Σούπερ Ρεαλισμός, Νέος Ρεαλισμός ή Υπερ-Ρεαλισμός) σύντομα επιβλήθηκε ως κίνημα με κοινωνικό χαρακτήρα.

Χρίστος Χρίστου, Οι σκάλες

Στην Ευρώπη η εμφάνιση μιας σαφώς πολιτικοποιημένης Pop Art, με αφετηρία την Αγγλία, έδωσε το έναυσμα για τη στροφή αρκετών νέων καλλιτεχνών προς την αναπαράσταση. Τη στροφή αυτή ενίσχυσαν περαιτέρω το ρευστό κοινωνικό και πολιτικό κλίμα των χρόνων του 1960, που κορυφώθηκε με τον Μάη του ’68 στο Παρίσι, καθώς και οι ρηξικέλευθες ιδέες των μαρξιστών διανοούμενων και την έντονη κριτική τους απέναντι στη μεταπολεμική καταναλωτική κοινωνία. Ομάδες όπως η Equipo Crónica στην Ισπανία και η βερολινέζικη Gruppe Aspekt έκαναν έντονη την παρουσία τους όχι μόνο σε τοπικό αλλά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, χάρη σε ένα δίκτυο εκθέσεων που περιλάμβανε ιδιωτικές αίθουσες τέχνης και θεσμικούς φορείς, όπως μουσεία και πινακοθήκες. Στο Παρίσι, εκείνην ακριβώς την περίοδο διαμορφώνεται το κίνημα του Figuration Critique και από το 1978 το ομώνυμο Σαλόν (ετήσια έκθεση), η οποία λειτουργεί μέχρι σήμερα.

Στην Ελλάδα, η επιστροφή στην αναπαράσταση και ειδικά στην ιδέα του ρεαλισμού συνέπεσε με το τραύμα της Απριλιανής Δικτατορίας. Λόγω της πολιτικής εκτροπής και σε συνάρτηση με τις διεθνείς εξελίξεις (ιδίως την εδραίωση της Pop Art), αρκετοί νέοι καλλιτέχνες (κυρίως μαθητές του Γ. Μόραλη στην ΑΣΚΤ), υπηρέτησαν τον κριτικό ρεαλισμό, στηλιτεύοντας τη σύγχρονη κοινωνία και κεκαλυμμένα το καθεστώς των Συνταγματαρχών. Οι πιο γνωστοί εκπρόσωποι αυτής της τάσης υπήρξαν, δίχως άλλο, τα μέλη της ομάδας Νέοι Έλληνες Ρεαλιστές (Γιάννης Βαλαβανίδης, Κλεοπάτρα Δίγκα, Κυριάκος Κατζουράκης, Χρόνης Μπότσογλου, Γιάννης Ψυχοπαίδης), αλλά και δημιουργοί όπως ο Ηλίας Δεκουλάκος και οι νεότεροι Ηρώ Κανακάκη, Χρύσα Βουδούρογλου κ.ά. 

Μίλτος Σκούρας

Ο Yannis Santantonio υπήρξε ένας από αυτούς τους καλλιτέχνες, ο οποίος έδρασε κυρίως στο Παρίσι. Είχε γεννηθεί στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 1943. Το 1966 έγινε δεκτός στην ΑΣΚΤ, μαθήτευσε κοντά στον Γ. Μαυροΐδη, όμως τον Νοέμβριο του 1968 εγκατέλειψε τη Σχολή και την Ελλάδα, προκειμένου να εγκατασταθεί στο Παρίσι. Βαθιά επηρεασμένος από τον πολιτικό απόηχο του Μάη του ’68, γρήγορα στράφηκε στον κριτικό ρεαλισμό. Χρησιμοποίησε τη φωτογραφία, τις τυχαίες απόψεις του δρόμου, έλαβε μέρος σε πλήθος εκθέσεων και εδραίωσε τη θέση του μεταξύ των πλέον συστηματικών εκπροσώπων του φωτογραφικού ρεαλισμού, ως μιας μορφής έκφρασης απολύτως συμβατής να εκφράσει τις κοινωνικές και πολιτικές του ανησυχίες. Με την επιστροφή του στην Αθήνα, το 1983, συνέχισε να εργάζεται πάνω σε αυτό το ύφος, ωστόσο η εικαστική του δημιουργία δεν βρήκε ανάλογη ανταπόκριση, καθώς οι συνθήκες στην Ελλάδα είχαν αλλάξει.

Η προτεινόμενη έκθεση, πραγματοποιείται με πρωτοβουλία της Α.Μ.Κ.Ε Ζωή και Τέχνη στους φιλόξενους χώρους του Λόφος art Project. Στοχεύει να διερευνήσει τον αντίκτυπο της φωτορεαλιστικής ζωγραφικής στην ελληνική τέχνη της Μεταπολίτευσης και στη σύγχρονη δημιουργία. Με αφετηρία τις αναζητήσεις του Σανταντόνιο, δημιουργεί έναν υποθετικό διάλογο του δασκάλου με νεότερους ζωγράφους που, έξω από το κλίμα των καιρών, επιμένουν να δουλεύουν με έναν οξύ ρεαλισμό, βασισμένο στην πραγματικότητα και τη ζωγραφική αναπαραγωγή της.

Στην έκθεση θα παρουσιαστούν έργα του Σανταντόνιο σε αντιπαραβολή με πίνακες σύγχρονών του δημιουργών (Ηρώ Κανακάκη), νεότερων όπως ο Μίλτος Σκούρας και η Κυριακή Χριστακοπούλου, αλλά και πολύ νέων ζωγράφων (Θεοδώρα Χαλδαίου, Χρίστος Χρίστου), που επιμένουν σε μια ζωγραφική χρονοβόρα, με έμφαση σε γνωρίσματα όπως η ακρίβεια, η μαστοριά και, πρωτίστως, η κριτική θεώρηση του ορατού κόσμου. Τα έργα της έκθεσης διερευνούν τα όρια και τις δυνατότητες της φωτορεαλιστικής ζωγραφικής και θέτουν το ερώτημα της θέσης της στο πρόσφατο παρελθόν αλλά και το ουσιαστικό παρόν της ελληνικής τέχνης, στην αυγή της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης».