Bella Ciao #52: «The Orange Plague» – Στην πλάτη του αυτοκράτορα

Το The Orange Plague («Η Πορτοκαλί Πανώλη») είναι έργο του Δανού καλλιτέχνη Jens Galschiøt: ένα χάλκινο γλυπτό καλυμμένο με φύλλα χρυσού 23 καρατίων. Ο Τραμπ απεικονίζεται γυμνός, καθισμένος στην πλάτη ενός μικρότερου και αδύναμου άνδρα, με μια ζυγαριά στο χέρι και ένα υπερβολικά μεγάλο μπαστούνι του γκολφ. Η επιγραφή λέει πως θα κάνει τα πάντα για να βοηθήσει τον άνθρωπο που τον σηκώνει, εκτός από το να κατέβει από πάνω του. Ο καλλιτέχνης αναφέρει ως έμπνευση Τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα του Άντερσεν και συνδέει το έργο με την πολιτική του Τραμπ και την κλιματική κρίση. Το γλυπτό εκτέθηκε για λίγες ημέρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με πρωτοβουλία του Δανού ευρωβουλευτή Per Clausen. Ο αυτοκράτορας του Άντερσεν πίστευε πως ήταν ντυμένος. Εδώ, ο Τραμπ δεν έχει αυτό το άλλοθι.

Η γύμνια, η ζυγαριά, το μπαστούνι, όλα μοιάζουν φτιαγμένα για να τραβήξουν το βλέμμα. Θα γελάσω, θα σταθώ ή θα προσπεράσω;

Στα δημοσιεύματα που διάβασα, κυριάρχησαν η πρόκληση και η γελοιοποίηση του Τραμπ. Η εικόνα κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά πόσο εύκολα πέρασε από την προσοχή στην πολιτική σκέψη;

Για μένα, ο Τραμπ μπορεί να λειτουργήσει ως αναγνωρίσιμο πρόσωπο ενός ευρύτερου συστήματος εξουσίας: ενός συστήματος που επιτρέπει στους ισχυρούς να συγκεντρώνουν πλούτο και δύναμη, να επιβάλλουν τις επιλογές τους και να μεταφέρουν τις συνέπειες στους αδύναμους. Ο Τραμπ είναι μέρος αυτού του συστήματος· το εκπροσωπεί και το εκμεταλλεύεται με ιδιαίτερη επιθετικότητα. Θέλω, λοιπόν, να κοιτάξω και την πλάτη που τον σηκώνει: ποιοι τη δημιούργησαν και γιατί κάποιοι μπορούν να ανεβαίνουν πάνω της; Ο άνδρας του γλυπτού έχει σώμα που βαστάζει, αλλά δεν έχει φωνή. Φοβάμαι πως αυτή έχει χαθεί κάτω από το βάρος της επιβίωσης.

Courtesy of Jens Galschiøt / Gallery Galschiøt

Το έργο καταγγέλλει τον πλούτο χρησιμοποιώντας πραγματικό χρυσό, όχι χρώμα που απλώς τον μιμείται. Δεν γνωρίζω πόσο κόστισε και δεν θέλω να το εικάσω. Αναρωτιέμαι, όμως, αν το υλικό αποκαλύπτει την εξουσία ή αν κάνει την καταγγελία της πιο ελκυστική. Η πρόκληση προβάλλει και τον δημιουργό· αυτό δεν ακυρώνει την πολιτική παρέμβαση, αλλά με κάνει να ρωτάω αν η δημοσιότητα υπηρετεί το μήνυμα ή το απορροφά.

Η έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έγινε με πρωτοβουλία του Per Clausen, όχι με συλλογική απόφαση όλων των ευρωβουλευτών. Ο καλλιτέχνης ευθύνεται για το μήνυμα, ο ευρωβουλευτής για την πρόσκληση και το Κοινοβούλιο για τον χώρο που παραχώρησε. Η καταγγελία μπήκε έτσι μέσα στον χώρο της πολιτικής εξουσίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εκφράζει επίσημα ολόκληρο τον θεσμό.

Δεν μπορεί από μόνη της να κατεβάσει τον ηγεμόνα από την πλάτη εκείνου που τον σηκώνει. Αυτό δεν ακυρώνει την παρέμβασή της· μας καλεί να δούμε τι κάνουμε εμείς με την εικόνα που μας προσφέρει.

Το έργο προκαλεί μια πρώτη αντίδραση· το ερώτημα είναι αν αυτή η αντίδραση γίνεται σκέψη, θυμός ή πράξη, ή αν εξαντλείται στο γέλιο και στην κυκλοφορία μιας δυνατής εικόνας.