Ο «Χρυσός Δίσκος» της Δανάης Λιοδάκη στέλνει στο Διάστημα κραυγές της Παλαιστίνης

Ο «Χρυσός Δίσκος» της Δανάης Λιοδάκη είναι ένα έργο που επιβεβαιώνει την περιπέτεια της θεατρικής, ειδικότερα, συγγραφής. Αρκούσε μια επίσκεψη της σ’ ένα αστεροσκοπείο στην Ιταλία, τα οποία θεωρεί «πολύ μαγικά μέρη» για ν’ αρχίσει να επεξεργάζεται την ιδέα του ίχνους που αφήνει η ανθρώπινη παρουσία στον πλανήτη και στο Σύμπαν. «Η αλήθεια είναι ότι το έργο αυτό ξεκίνησε από ένα εντελώς άλλο έργο», εξηγεί. «Είχα ξεκινήσει να γράφω ένα κείμενο για τις καλοκαιρινές διακοπές, με αφετηρία την καθαρή μου αγάπη για το καλοκαίρι και τη συλλογική ζωή που γεννιέται για λίγο σε κάποιες περιοχές και συνθήκες παραθερισμού. Ωστόσο, το θέμα πήγε – αναπόφευκτα νομίζω – προς την κλιματική κρίση, που επηρεάζει πλέον τόσο πολύ τα καλοκαίρια μας. Από εκεί, έφτιαξα μια φανταστική συνθήκη, όπου μια παρέα βρίσκεται σε ένα νησί το οποίο βουλιάζει και συνειδητοποιώντας ότι γρήγορα όλη η γη θα βρεθεί κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, αποφασίζει να στείλει ένα μήνυμα στο Διάστημα για να διασώσει κάποιες μνήμες από τη Γη. Ψάχνοντας γι’ αυτό το θέμα, ανακάλυψα την ιστορία του Χρυσού Δίσκου και ενθουσιάστηκα μαθαίνοντας ότι κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί 50 χρόνια πριν. Έτσι, αποφάσισα να γράψω ένα έργο πιο ντοκιμαντερίστικο με βάση αυτήν την ιστορία».

Η Δανάη Λιοδάκη αναφέρεται στο ιστορικό συμβάν των «Χρυσών Δίσκων του Βόγιατζερ», αρχεία ήχου και εικόνας που εκτοξεύτηκαν στο Διάστημα το 1977, με υπεύθυνο οργανισμό τη NASA, απευθυνόμενοι σε άγνωστους παραλήπτες, εντός ή και εκτός του ηλιακού μας συστήματος, με σκοπό να ‘ζήσουν’ για 500 εκατομμύρια χρόνια και ίσως να συναντήσουν άλλες μορφές ζωής παραδίδοντας τους τεκμήρια της γήινης ύπαρξης. Το έργο της έκανε μια σύντομη πρεμιέρα στο πλαίσιο του θεσμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» και επανέρχεται σε κλειστό πλέον, χώρο στο ΠΛΥΦΑ με την ίδια ομάδα πρωταγωνιστών: Ευσταθία Λαγιόκαπα, Μεριέλα Δούμπου, Μαριέλα Κωνσταντά, Μιχαήλ Μελίσση, Γιάννη Μαστρογιάννη.

Σκηνή από την παράσταση με τους Γιάννη Μαστρογιάννη, Μαριέλα Δουμπού, Ευσταθία Λαγιόκαππα.

Από την αποστολή του «Χρυσού Δίσκου» μέχρι σήμερα, η Λιοδάκη που, όχι μόνο γράφει την παράσταση αλλά και σκηνοθετεί, έχουν μεσολαβήσει σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Η ίδια όσο και η ομάδα αποφάσισαν ότι αξίζουν να κάνουν ένα σταθμό αναφοράς σε αυτά: από τον  αντιδικτατορικό αγώνα στην Ελλάδα, τον εμφύλιο του Λιβάνου έως τη σημερινή γενοκτονία στην Παλαιστίνη.  Δεν ισχυρίζονται πως είναι τα πιο σημαντικά, «είναι όμως γεγονότα που συνδέονται μέσα στη βασική ιστορία του έργου. Μέσα από συνεντεύξεις με αγαπημένους μου ανθρώπους που ζούσαν το 1977, κατέληξα σε αυτήν την ιστορία. Φυσικά, συνδέεται και με το πόσο συγκλονίζουν εμένα και όλη την ομάδα για τα όσα συμβαίνουν τώρα στην Παλαιστίνη».

Μιχαήλ Μελίσσης, Γιάννης Μαστρογιάννης, Ευσταθία Λαγιόκαππα.

Καθώς ο «Χρυσός Δίσκος» αναδεικνύεται σε μια παράσταση για το ζήτημα της διάσωσης της ιστορικής μνήμης, παρουσιάζεται σε μια περίοδο όπου μνήμες ή πληροφορίες παραμορφώνονται ή αποκρύπτονται από δυνάμεις εξουσίας, ειδικά αν τις θεωρούν… επικίνδυνες. Η Λιοδάκη συμφωνεί: «φυσικά και πετιούνται στη λήθη ιστορίες που δεν ταιριάζουν στο ηγεμονικό και κυρίαρχο αφήγημα για τον κόσμο. Δεν υπάρχει μια ιστορία, ούτε μια αφήγηση της ιστορίας της ανθρωπότητας. Πηγαίνουμε, όμως, όλο και πιο έντονα προς μια ομογενοποίηση. Η ιστορία του ‘Χρυσού Δίσκου’ είναι εμβληματική και γι’ αυτόν το λόγο. Πριν 50 χρόνια, έξι ερευνητές – με κατά τα άλλα πολύ καλές προθέσεις – προσπάθησαν να χωρέσουν την ιστορία της ανθρώπινης ζωής σε μερικές ώρες ηχητικού υλικού. Ήταν όλοι Αμερικάνοι πολίτες. Πώς, λοιπόν, ένιωσαν ότι μπορούν να εκπροσωπήσουν την ανθρωπότητα; Είναι ένα ερώτημα που αδυνατώ να απαντήσω».

Πετιούνται στη λήθη ιστορίες που δεν ταιριάζουν στο ηγεμονικό και κυρίαρχο αφήγημα για τον κόσμο. Δεν υπάρχει μια ιστορία, ούτε μια αφήγηση της ιστορίας της ανθρωπότητας

Η συγγραφέας του «Χρυσού Δίσκου» πιστεύει πως είναι δύσκολο να πιστεύει κανείς στην ανθρωπότητα σήμερα, καθώς η νέα τάξη πραγμάτων μοιάζει να τα ισοπεδώνει όλα∙ «αλλά δυστυχώς νομίζω ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή. Είμαστε μέρος αυτής της ολότητας και δεν μπορούμε να την εγκαταλείψουμε. Μόνο να προσπαθούμε να την κάνουμε καλύτερη μπορούμε». Στην αποκαρδιωτική, σε παγκόσμιο επίπεδο, πραγματικότητα, η Δανάη Λιοδάκη- δημιουργός της νεότερης γενιάς – επιμένει να διατηρεί την ελπίδα της για το μέλλον και σημειώνει: «χωρίς να μένω στην ελπίδα γενικά και αόριστα. Προσπαθώ – όσο μπορώ – να κάνω και πράγματα για να αλλάξει η πραγματικότητα γύρω μου. ‘Η απαισιοδοξία της γνώσης και η αισιοδοξία της θέλησης’, δεν έλεγε ο Γκράμσι;».

Μαρία Κωνσταντά.

Ο «Χρυσός Δίσκος» είναι το πέμπτο έργο της που, όπως όλα δείχνουν, κινητοποιείται συγγραφικά από επείγουσες θεματολογίες. «Τα έργα μου – ως τώρα – έχουν αναφορές σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα που απασχολούν εμένα και τους ανθρώπους γύρω μου. Την έμπνευση, δηλαδή, την παίρνω από αυτά που συμβαίνουν τώρα. Με ενδιαφέρει το τώρα, η εποχή μου και η σχέση του θεάτρου με την πραγματικότητα», εξηγεί.

Γράφει από τότε που θυμάται τον εαυτό της – παρότι οι σπουδές της έρχονται από τις θετικές επιστήμες. Είναι απόφοιτος Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ και εργάζεται ως ερευνήτρια ανθρωπογεωγραφίας και πολιτικής οικολογίας. «Πάντα μου άρεσε να εκφράζομαι έτσι. Ήταν κάτι που μου έβγαινε φυσικά, πηγαία. Θεατρικό έργο έγραψα για πρώτη φορά στην σχολή του Θεάτρου Τέχνης, στο πλαίσιο μιας εργασίας. Και είδα πως μου άρεσε πολύ. Είναι πολύ ωραίο οι λέξεις σου να μην μένουν σε ένα χαρτί, αλλά να γίνονται ένας κόσμος που κάποιοι τον κατοικούν έστω και για λίγο».

Η Δανάη Λιοδάκη είναι απόφοιτος Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ και εργάζεται ως ερευνήτρια ανθρωπογεωγραφίας και πολιτικής οικολογίας, αλλά έγραφε από πάντα.

Ο «Χρυσός Δίσκος», που κάνει πρεμιέρα στις 12 Οκτωβρίου, θα αποτελέσει το πρώτο μέρος μιας τριλογίας με έμπνευση από το Διάστημα. Όπως αποκαλύπτει, το δεύτερο μέρος υπάρχει ήδη στα σκαριά και ονομάζεται «Μαύρο Κουτί» – τμήμα του οποίου παρουσιάστηκε πέρυσι στο Εθνικό σε μορφή αναλογίου. «Αυτό το έργο είναι τοποθετημένο στο μέλλον και εμπνέεται από την ιδέα του αρχείου που στέλνεται στο Διάστημα, για να μιλήσει για την κλιματική κρίση. Ελπίζω να το ολοκληρώσω και να το ανεβάσω σύντομα», λέει.