Η Αρχαία Μεσσήνη ως σκηνή μιας διαχρονικής ιστορίας αγάπης

Μια από τις πιο συγκινητικές και διαχρονικές όπερες του παγκόσμιου ρεπερτορίου, στην οποία η μεγαλοφυΐα του Κρίστοφ Βίλλιμπαλντ Γκλουκ συναντά τη σπάνια ενορχηστρωτική φαντασία του Εκτόρ Μπερλιόζ, είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε στο Αρχαίο Θέατρο της Μεσσήνης, στην καρδιά της Πελοποννήσου.

Ένας από τους πιο εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της χώρας και ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς μετατράπηκε στο ιδανικό σκηνικό για να ζωντανέψει μία από τις πιο συγκινητικές ιστορίες αγάπης και απώλειας. Η Καμεράτα – Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, υπό τη μουσική διεύθυνση του κορυφαίου μαέστρου Γιώργου Πέτρου, έδωσε νέα πνοή στο έργο, έχοντας στο πλευρό της τη Χορωδία Δωματίου Αθηνών, υπό τη διεύθυνση του Αγαθάγγελου Γεωργακάτου. Τους βασικούς ρόλους ερμήνευσαν οι τρεις διακεκριμένες σολίστ της διεθνούς σκηνής Teresa Iervolino, Μαρία Κοσοβίτσα και Μαριλένα Στριφτόμπολα, ως Ορφέας, Ευρυδίκη και θεός Έρωτας αντίστοιχα.

Κάπως έτσι, λίγο πριν ο ήλιος χαθεί πίσω από τα καταπράσινα βουνά της Ιθώμης και της Εύας, που σχηματίζουν το φυσικό οχυρωματικό πλαίσιο της αρχαίας πόλης, βρεθήκαμε στις θέσεις μας για να παρακολουθήσουμε τη μυσταγωγική παρουσίαση ενός έργου που άλλαξε την ιστορία της όπερας. Επαναστατικό και ανήσυχο, προϊόν της ιδιοφυΐας ενός δημιουργού που έβλεπε πολύ πιο μπροστά από την εποχή του, ο Ορφέας του Γκλουκ πρωτοπαρουσιάστηκε στη Βιέννη το 1762. Με το έργο αυτό, ο συνθέτης απομακρύνει τα διακοσμητικά στοιχεία που αποσπούν από τη μουσική δραματουργία και, αντλώντας έμπνευση από το παρελθόν, ανοίγει τον δρόμο προς τον ρομαντισμό, όπου το ανθρώπινο δράμα αναδεικνύεται σε κυρίαρχη μορφή μουσικής έκφρασης.

Η ιστορία είναι, φαντάζομαι, γνωστή στους περισσότερους. Ο Ορφέας θρηνεί τον χαμό της αγαπημένης του Ευρυδίκης, όταν ο θεός Έρωτας του δίνει μία μοναδική ευκαιρία: να κατέβει στον Άδη και να τη φέρει πίσω, με έναν μόνο όρο: να μην αντικρίσει το πρόσωπό της πριν βγουν ξανά στο φως. Η μουσική ακολουθεί βήμα βήμα την ψυχική του διαδρομή: από τον σπαρακτικό θρήνο του Objet de mon amour, στη φρίκη των Ερινυών, στη γαλήνη των Ηλυσίων Πεδίων με το περίφημο σόλο φλάουτου και, τελικά, στην κορυφαία άρια J’ai perdu mon Euridice. Ο Ορφέας λυγίζει, γυρίζει να την κοιτάξει και η Ευρυδίκη πεθαίνει για δεύτερη φορά. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον αρχαίο ελληνικό μύθο, όπου η απώλεια είναι οριστική, ο Γκλουκ —και αργότερα ο Μπερλιόζ— επιλέγουν ένα αισιόδοξο τέλος, αφήνοντας την αγάπη να θριαμβεύσει.

Η φετινή διοργάνωση σηματοδότησε την τρίτη συνεχή χρονιά κατά την οποία το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών φέρνει τη μεγάλη μουσική στην Αρχαία Μεσσήνη, επιβεβαιώνοντας την πίστη του ότι η τέχνη μπορεί να συνομιλεί ουσιαστικά με τόπους που κουβαλούν ιστορία, μνήμη και πολιτισμό. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που δεν περιορίζεται στην παρουσίαση μιας σπουδαίας παραγωγής, αλλά επιχειρεί να αναδείξει έναν ιστορικό τόπο μέσα από μια εμπειρία υψηλής αισθητικής, δίνοντας νέα ζωή στα μνημεία με όρους βιωσιμότητας, σεβασμού και προστασίας.

Ένα όραμα που φέρνει σε δημιουργικό διάλογο την ιστορία με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και που θα θέλαμε να δούμε να βρίσκει αντίστοιχη εφαρμογή και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Γιατί όταν φορείς, καλλιτέχνες και τοπικές κοινωνίες συναντιούνται γύρω από έναν κοινό σκοπό, ο πολιτισμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη δύναμη: γίνεται ένα κοινό βίωμα που κρατά ζωντανή τη μνήμη και δίνει νέο νόημα στους τόπους που τη φιλοξενούν.