ΠΕΜΠΤΗ
27
ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Η Yayoi Kusama, η Ιαπωνέζα πρωτοπόρος της avant-garde τέχνης, έφυγε από τη ζωή στις 14 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 97 ετών. Η είδηση ανακοινώθηκε σήμερα από το στούντιό της και το μουσείο που φέρει το όνομά της, με μια δήλωση που μιλούσε για μια ζωή ολοκληρωτικά αφιερωμένη στη δημιουργία – μέχρι το τέλος, όπως τόνιζαν οι συνεργάτες της, δεν άφησε ποτέ το πινέλο της.
Οι κουκκίδες, οι κολοκύθες και οι ατελείωτοι καθρέφτες της δεν ήταν απλώς ένα εικαστικό λεξιλόγιο· ήταν ο τρόπος της να μιλήσει για κάτι πολύ πιο προσωπικό. Από παιδί έβλεπε παραισθήσεις – φώτα, δίχτυα, λουλούδια που έμοιαζαν να απλώνονται παντού γύρω της – και η ζωγραφική έγινε το καταφύγιο μέσα από το οποίο τιθάσευε αυτόν τον εσωτερικό της κόσμο. Από το Ματσουμότο στη Νέα Υόρκη της avant-garde, και από εκεί πίσω στο Τόκιο όπου έζησε τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής της, η Yayoi Kusama δεν σταμάτησε ποτέ να δημιουργεί, μετατρέποντας την ψυχική της οδύνη σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα καλλιτεχνικά σύμπαντα του κόσμου.
Πέρα από τα έργα της, όμως, η Yayoi Kusama άφησε πίσω της και λόγια για την τέχνη, τη ζωή, τον έρωτα, τον θάνατο. Συγκεντρώσαμε λίγα μόνο από τα λόγιατης, που φωτίζουν τον τρόπο που η ίδια έβλεπε τον κόσμο και τη θέση της μέσα σε αυτόν.
Η Yayoi Kusama για την τέχνη τηςView this post on Instagram
«Όλα τα έργα μου είναι βήματα στη διαδρομή μου, ένας αγώνας για την αλήθεια που έχω δώσει με την πένα, τον καμβά και τα υλικά μου. Ψηλά, πάνω από εμένα, βρίσκεται ένα μακρινό, λαμπερό αστέρι, και όσο περισσότερο απλώνω το χέρι για να το φτάσω, τόσο περισσότερο εκείνο απομακρύνεται. Όμως, με τη δύναμη του πνεύματός μου και την απόλυτα αφοσιωμένη αναζήτησή μου για το μονοπάτι, έχω καταφέρει να ανοίξω με τα νύχια μου τον δρόμο μου μέσα από τον λαβυρινθώδη κόσμο της ανθρώπινης σύγχυσης, σε μια αδιάκοπη προσπάθεια να πλησιάσω έστω και ένα βήμα περισσότερο το βασίλειο της ψυχής».
«[…] πίστευα ότι το σημαντικότερο πράγμα που μπορούσα να κάνω για να χτίσω τη ζωή μου ως καλλιτέχνιδα ήταν να δημιουργώ τη μοναδική τέχνη που πήγαζε από μέσα μου».
«Η δημιουργία τέχνης και η συγγραφή μυθιστορημάτων και ποιημάτων είναι απλώς διαφορετικοί δρόμοι που έχω επιλέξει στην αναζήτησή μου για την αλήθεια».
Για την ανθρώπινη ύπαρξηView this post on Instagram
«Η ουράνια μηχανή που μας προκαλεί σύγχυση στη Γη, με τους αέναους μετασχηματισμούς των σύννεφων στο φως της αυγής, δεν μπορεί να συγκριθεί με την εξαιρετική επιμονή των ανθρώπων, με τον τρόπο της ανθρώπινης ζωής, το προαίσθημα του επερχόμενου θανάτου, την ύπαρξη της αγάπης, τις λαμπρές αναλαμπές του φωτός και τα σκοτεινά σημάδια της ζωής μας, για να μην αναφερθώ στην ακατανόητη μορφή του σύμπαντος και στα συντριπτικά μυστήρια του χώρου, του χρόνου και της απόστασης».
«Οι ψυχολογικές και σωματικές τριβές αφθονούν στα ρήγματα ανάμεσα στους ανθρώπους και στην αινιγματική, πολιτισμένη ζούγκλα που κατοικούν. Με ενδιαφέρει βαθιά η προσπάθεια να κατανοήσω τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, της κοινωνίας και της φύσης· και το έργο μου σφυρηλατείται μέσα από τη συσσώρευση αυτών των τριβών».
«Ω Χρόνε, σταμάτα για λίγο. Έχω ακόμη τόση δουλειά να κάνω. Υπάρχουν τόσα πράγματα που θέλω να εκφράσω. Όμως ο χρόνος συνεχίζει απλώς να χτυπά και η Γη δεν σταματά ούτε για μια στιγμή να γυρίζει».
Για την κληρονομιά της και τον θάνατοView this post on Instagram
«Η επανάστασή μου του Εαυτού, που έχει αποτελέσει τόσο ουσιαστικό κομμάτι της ζωής μου μέχρι σήμερα, αφορά στην πραγματικότητα την ανακάλυψη του θανάτου. Το πεπρωμένο μου είναι να δημιουργώ τέχνη για το δικό μου ρέκβιεμ: τέχνη που δίνει νόημα στον θάνατο, χαράσσοντας την ομορφιά των χρωμάτων και του χώρου μέσα στη σιωπή των βημάτων του θανάτου και στο «τίποτα» που εκείνος υπόσχεται».
«Αυτό που σκέφτομαι πάνω απ’ όλα είναι ότι θέλω να δημιουργώ καλή τέχνη. Αυτή είναι η μοναδική μου επιθυμία. Θα ήταν μάταιο και χωρίς νόημα να επικεντρώνομαι στον χρόνο που λιγοστεύει μπροστά μου ή να σκέφτομαι τους περιορισμούς μου. Δεν θα σταματήσω ποτέ να προσπαθώ να δημιουργώ έργα που θα συνεχίσουν να λάμπουν και μετά τον θάνατό μου. Υπάρχουν νύχτες που δεν μπορώ να κοιμηθώ απλώς και μόνο επειδή η καρδιά μου ξεχειλίζει από την επιθυμία να δημιουργήσω τέχνη που θα διαρκέσει για πάντα. Νιώθω πόσο πραγματικά υπέροχη είναι η ζωή και τρέμω από μια αδιάκοπη γοητεία για τον κόσμο της τέχνης, το μοναδικό μέρος που μου δίνει ελπίδα και κάνει τη ζωή να αξίζει. Και όσο κι αν υποφέρω για την τέχνη μου, δεν θα μετανιώσω για τίποτα. Έτσι έχω ζήσει τη ζωή μου και έτσι θα συνεχίσω να τη ζω».
View this post on Instagram
«Το Narcissus Garden ήταν ένα έργο περιβαλλοντικής τέχνης που αποτελούνταν από χίλιες πεντακόσιες πλαστικές μπάλες-καθρέφτες, οι οποίες κάλυπταν ένα τμήμα ενός καταπράσινου γκαζόν. Ο ίδιος ο πρόεδρος είχε βοηθήσει στην εγκατάσταση των ανακλαστικών σφαιρών, επομένως δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «αντάρτικη» δράση. Στεκόμουν ανάμεσα στις μπάλες-καθρέφτες φορώντας ένα επίσημο χρυσό κιμονό με ασημένιο όμπι και μοίραζα αντίγραφα της δήλωσης που είχε γράψει ο Sir Herbert Read για την έκθεσή μου δύο χρόνια νωρίτερα. Ως σχόλιο πάνω στην εμπορευματοποίηση του κόσμου της τέχνης, πουλούσα τις μπάλες-καθρέφτες έναντι 1.200 λιρών (περίπου 2 δολάρια) την καθεμία, σε μια περφόρμανς με τη συμμετοχή του κοινού που σόκαρε τις αρχές. Μου ζήτησαν να σταματήσω, λέγοντας ότι ήταν ακατάλληλο να πουλάω τα έργα μου σαν να ήταν «χοτ ντογκ ή παγωτά». Η εγκατάσταση, όμως, παρέμεινε».
Η αυτοβιογραφία της Yayoi Kusama, “Infinity Net”, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Tate Publishing.
