Uchronia

Μετά από μια εβδομάδα πολύωρων Q&As, το Uchronia του Φιλ Ιερόπουλου, σε σενάριο Φοίβου Δούσου, παίρνει παράταση και συνεχίζει να προβάλλεται στον Κινηματογράφο Τριανόν.

Πρόκειται για ένα (πολύ!) avant-garde, ψυχεδελικό docu-essay, ελληνικής και ολλανδικής παραγωγής, που έρχεται να μας θυμίσει ότι «η ιστορία δεν είναι Wikipedia». Είναι μνήμη, τραύμα, φαντασία, προπαγάνδα, τέχνη και φαντάσματα. Στο «Uchronia» η ιστορία επιστρέφει, μεταμορφώνεται, στοιχειώνει το παρόν και ζητά να ξαναδιαβαστεί.

Διασκευάζοντας ελεύθερα το «Une Saison en Enfer» («Μια εποχή στην Κόλαση») του Αρθούρου Ρεμπώ, η ταινία επιστρατεύει το φάντασμα του ποιητή, σαν να επιστρέφει από τους νεκρούς για μια τελευταία ζαριά. Περιπλανιέται σε έναν μη γραμμικό χωροχρόνο («ου-χρονία») και συναντά επαναστατικές, καλλιτεχνικές και queer μορφές των τελευταίων περίπου 150 χρόνων (μεταξύ αυτών η Έμμα Γκόλντμαν και ο Άντι Γουόρχολ).

Αρχειακό υλικό, ποιητικές εικόνες, πολιτικές χειρονομίες και θραύσματα queer ιστορίας, υπό το άκουσμα έξι διαφορετικών γλωσσών, συναντώνται σε ένα πυκνό οπτικοακουστικό κολλάζ, όπου η μία εξέγερση αντανακλά την άλλη και το παρελθόν επιστρέφει σαν φάντασμα στο παρόν.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι η ταινία δε μένει μόνο απέναντι στο «σύστημα». Στρέφει το βλέμμα και προς τα μέσα και – σχεδόν αυτοαναφορικά – αναρωτιέται τι συμβαίνει όταν το queer πάψει να είναι επαναστατικό και γίνει απλώς lifestyle; Το σύστημα μπορεί να σου πει «να είσαι όσο διαφορετικός θέλεις», με την προϋπόθεση ότι συνεχίζεις να καταναλώνεις, να δουλεύεις και να μην αμφισβητείς τίποτα ουσιαστικό. Η διαφορετικότητα μπορεί να γίνει ασφαλές προϊόν και η αντίσταση ένα ακόμη αισθητικό ύφος.

Κάπου εκεί βρίσκεται και μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες της ταινίας. Η avant-garde μπορεί να γίνει εμπόρευμα. Η τέχνη μπορεί να γίνει brand, η πρόκληση προϊόν και το underground mainstream. Ίσως, λοιπόν, η πραγματική ερώτηση να μην είναι μόνο αν μια εξέγερση πέτυχε ή απέτυχε, αλλά τι συμβαίνει όταν το ίδιο το σύστημα μαθαίνει να καταναλώνει την εικόνα της εξέγερσης.

Οι αναφορές και οι θεματικές διαδέχονται η μία την άλλη, ακολουθώντας τη συνειρμική δομή του έργου του Ρεμπώ και δημιουργώντας ένα πυκνό σύνολο ιδεών και εικόνων. Πρόκειται για μια προσέγγιση που συνήθως με κερδίζει. Εδώ, όμως, συχνά με άφηνε περισσότερο στον αέρα παρά με παρέσυρε. Κάποιες στιγμές είχα την αίσθηση πως η ταινία δεν είχε αποφασίσει απόλυτα προς τα πού ήθελε να κινηθεί. Ίσως, βέβαια, αυτό να είναι ταυτόχρονα η δύναμη και η αδυναμία της.

Το Uchronia δεν ενδιαφέρεται να σου προσφέρει μια εύκολη διαδρομή. Σε πετάει μέσα σε ένα σύμπαν από εικόνες, πρόσωπα, ιδέες, ιστορικά θραύσματα και πολιτικά φαντάσματα και σε αφήνει να βρεις μόνος σου τις συνδέσεις. Για κάποιους θεατές αυτό μπορεί να λειτουργήσει απελευθερωτικά, για άλλους αποσταθεροποιητικά.

Σίγουρα πρόκειται για μια ταινία που απαιτεί χρόνο και καθαρό μυαλό, αλλά και διάθεση να αφεθείς στον τρόπο με τον οποίο συνδέει τις ιδέες και τις αναφορές της. Το αισθητικό της σύμπαν, η τόλμη και ο πλούτος του υλικού της έχουν, σε κάθε περίπτωση, κάτι να αφήσουν πίσω τους.