Γιατί παρά τις συνεχείς εξελίξεις, ο καρκίνος των ωοθηκών εξακολουθεί να μας απειλεί;

Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο που έχει συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στις μεθόδους διάγνωσης, στη μοριακή ανάλυση των όγκων και στις στοχευμένες θεραπείες, ο καρκίνος των ωοθηκών εξακολουθεί προς το παρόν να περνά συχνά «κάτω από το ραντάρ». Η απουσία αποτελεσματικού προσυμπτωματικού ελέγχου για τον γενικό πληθυσμό και τα μη ειδικά συμπτώματα στα πρώτα στάδια έχουν ως αποτέλεσμα πολλές γυναίκες να διαγιγνώσκονται όταν η νόσος έχει ήδη προχωρήσει.

Ο Σεπτέμβριος, διεθνώς Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο των Ωοθηκών, στρέφει την προσοχή σε μία από τις σημαντικές θεραπευτικές προκλήσεις της Γυναικολογικής Ογκολογίας, αλλά και στις αλλαγές που φέρνει η εξατομικευμένη ιατρική στην αντιμετώπισή της. Oι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, εξηγούν τι γνωρίζουμε σήμερα για τη νόσο και πώς οι νεότερες θεραπευτικές εξελίξεις αλλάζουν σταδιακά το τοπίο.

Ο καρκίνος των ωοθηκών περιλαμβάνει διαφορετικές νεοπλασίες με ξεχωριστά ιστολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά. Συχνότερος υπότυπος είναι το υψηλού βαθμού ορώδες καρκίνωμα (HGSOC), το οποίο σήμερα θεωρείται ότι σε σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων προέρχεται από το επιθήλιο του κροσσωτού άκρου των σαλπίγγων.

Άλλοι τύποι είναι το ενδομητριοειδές, το διαυγοκυτταρικό, το βλεννώδες και το χαμηλού βαθμού ορώδες καρκίνωμα. Η διαφορετική βιολογική συμπεριφορά τους αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς η θεραπεία προσαρμόζεται πλέον περισσότερο στα χαρακτηριστικά κάθε όγκου.

Ο καρκίνος των ωοθηκών μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα ήδη από τα πρώτα στάδια, συχνά όμως είναι μη ειδικά και μπορεί εύκολα να αποδοθούν σε άλλες, πολύ συχνότερες καταστάσεις. Επίμονος πόνος στην κοιλιά ή αίσθημα πίεσης στην πύελο, μετεωρισμός, αύξηση της περιμέτρου της κοιλιάς, πρώιμος κορεσμός, μεταβολές στις κενώσεις και συχνουρία χρειάζονται διερεύνηση όταν εμφανίζονται πρόσφατα και επιμένουν.

Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καθιερωμένη μέθοδος πληθυσμιακού screening για τις γυναίκες μέσου κινδύνου. Ο καρκινικός δείκτης CA-125 και το διακολπικό υπερηχογράφημα χρησιμοποιούνται στη διαγνωστική διερεύνηση, δεν έχουν όμως αποδειχθεί επαρκή ως εργαλεία αποτελεσματικού προσυμπτωματικού ελέγχου στον γενικό πληθυσμό.

Ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών συνδέεται με κληρονομική προδιάθεση. Οι παθογόνες μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 είναι οι γνωστότερες, ενώ αυξημένο κίνδυνο μπορούν να προκαλέσουν μεταβολές και σε άλλα γονίδια που εμπλέκονται στην επιδιόρθωση του DNA, καθώς και το σύνδρομο Lynch.

Η γενετική συμβουλευτική και ο γονιδιακός έλεγχος έχουν επομένως διπλή σημασία. Μπορούν να επηρεάσουν τις θεραπευτικές επιλογές της ίδιας της ασθενούς, αλλά και να οδηγήσουν στον εντοπισμό συγγενών με αυξημένο κίνδυνο και στην εφαρμογή κατάλληλων στρατηγικών πρόληψης. Παράλληλα, η μοριακή ανάλυση του ίδιου του όγκου έχει περάσει πλέον στον πυρήνα της σύγχρονης θεραπευτικής προσέγγισης.

Η αντιμετώπιση του προχωρημένου καρκίνου των ωοθηκών απαιτεί εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα. Το χειρουργείο και η συστηματική θεραπεία με καρβοπλατίνη και πακλιταξέλη παραμένουν βασικοί θεραπευτικοί πυλώνες, με σημαντικό στόχο να εξαφανιστεί η νόσος.Όταν η αρχική χειρουργική αντιμετώπιση δεν θεωρείται εφικτή ή ασφαλής, μπορεί να προηγηθεί νεοεπικουρική χημειοθεραπεία. Σε επιλεγμένες ασθενείς μπορεί να προστεθεί αντιαγγειογενετική θεραπεία, η οποία στοχεύει τον VEGF και μπορεί να συνεχιστεί ως θεραπεία συντήρησης.

Καθοριστική εξέλιξη των τελευταίων ετών αποτέλεσε η εισαγωγή των αναστολέων PARP. Ο έλεγχος των γονιδίων BRCA1/2 και της ανεπάρκειας ομόλογου ανασυνδυασμού (HRD) επιτρέπει την αναγνώριση όγκων με διαταραγμένους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του DNA και μπορεί να καθοδηγήσει την επιλογή θεραπείας συντήρησης. Σε συγκεκριμένους μοριακούς υποτύπους, η προσέγγιση αυτή έχει παρατείνει σημαντικά τον χρόνο χωρίς υποτροπή.

Στην υποτροπιάζουσα νόσο, η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως για παράδειγμα από την προηγούμενη ανταπόκριση στη θεραπεία με πλατίνα, τις θεραπείες που έχουν ήδη χορηγηθεί, την ιστολογία και το μοριακό προφίλ του όγκου. Στην πλατινοευαίσθητη υποτροπή, οι πλατινούχοι συνδυασμοί εξακολουθούν να έχουν κεντρικό ρόλο.

Στην πλατινοανθεκτική νόσο, ένας από τους βιοδείκτες που έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία είναι ο υποδοχέας φυλλικού οξέος-α (FRα). Σε όγκους με υψηλή έκφρασή του μπορούν να χρησιμοποιηθούν νεότερες στοχευμένες θεραπείες της κατηγορίας των συζευγμάτων αντισώματος-φαρμάκου (antibody-drug conjugates – ADC).

Νέα δεδομένα υπάρχουν και για την ανοσοθεραπεία. Στις ΗΠΑ, τον Φεβρουάριο του 2026 εγκρίθηκε από τον FDA η χρήση pembrolizumab σε συνδυασμό με paclitaxel, με ή χωρίς bevacizumab, για συγκεκριμένες ασθενείς με πλατινοανθεκτικό επιθηλιακό καρκίνο ωοθηκών, σάλπιγγας ή πρωτοπαθή περιτοναϊκό καρκίνο και θετικούς για PD-L1 όγκους.

Τον Μάρτιο του 2026 ο FDA ενέκρινε επίσης τον relacorilant, ανταγωνιστή του υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών, σε συνδυασμό με nab-paclitaxel για συγκεκριμένες ασθενείς με πλατινοανθεκτική νόσο που είχαν λάβει προηγούμενες συστηματικές θεραπείες, τουλάχιστον μία από τις οποίες περιλάμβανε bevacizumab.

Ένας ακόμη μοριακός στόχος που συγκεντρώνει ερευνητικό και θεραπευτικό ενδιαφέρον είναι ο HER2. Η υπερέκφραση ή ενίσχυσή του παρατηρείται σε ορισμένους, λιγότερο συχνούς ιστολογικούς υποτύπους γυναικολογικών κακοηθειών και μπορεί να ανοίξει νέες θεραπευτικές δυνατότητες.

Νεότερα συζεύγματα αντισώματος-φαρμάκου που στοχεύουν τον HER2 έχουν δείξει αντικαρκινική δραστικότητα σε HER2-εκφράζοντες γυναικολογικούς όγκους, μεταξύ των οποίων και ο καρκίνος των ωοθηκών.

Η ιστολογική διάγνωση και το στάδιο της νόσου παραμένουν θεμελιώδη, αλλά πλέον συμπληρώνονται από βιοδείκτες με προγνωστική ή θεραπευτική σημασία. Ο έλεγχος για BRCA1/2, HRD, FRα, PD-L1 και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, HER2 αποτυπώνει τη μετάβαση προς μια περισσότερο εξατομικευμένη Ογκολογία.

Ο Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον Καρκίνο των Ωοθηκών επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο δύο κρίσιμα ζητήματα: την ανάγκη οι γυναίκες να μην αγνοούν νέα και επίμονα συμπτώματα και τη σημασία της γνώσης του οικογενειακού ιστορικού. Για όσες διαγνωστούν, η βαθύτερη κατανόηση της μοριακής βιολογίας της νόσου διευρύνει σταδιακά τις θεραπευτικές επιλογές, με στόχο μεγαλύτερης διάρκειας έλεγχο της νόσου, καλύτερη επιβίωση και ποιότητα ζωής.