Μπορούν τα φάρμακα απώλειας βάρους να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου;

Η παχυσαρκία αποτελεί σήμερα έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη κακοήθειας, δεύτερο μετά το κάπνισμα, καθώς η συσσώρευση λιπώδους ιστού έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης τουλάχιστον 13 διαφορετικών μορφών καρκίνου.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το αδενοκαρκίνωμα του οισοφάγου, ο καρκίνος του μαστού, του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, του στομάχου, της χοληδόχου κύστης, του νεφρού, των ωοθηκών, του παγκρέατος και του ήπατος, καθώς και το πολλαπλό μυέλωμα. Υπολογίζεται ότι περίπου το 4-8% των καρκίνων παγκοσμίως μπορούν να αποδοθούν στο υπερβάλλον σωματικό λίπος.

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος στη Θεραπευτική Κλινική της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος, και ο Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, επισημαίνουν ότι η συσχέτιση παχυσαρκίας και καρκινογένεσης έχει ισχυρή βιολογική βάση.

Η παχυσαρκία συνοδεύεται από υπερινσουλιναιμία και ενεργοποίηση του άξονα insulin-like growth factor-1 (IGF-1), μηχανισμούς που ευνοούν τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και αναστέλλουν την απόπτωση, δηλαδή τον φυσιολογικό προγραμματισμένο κυτταρικό θάνατο.

Παράλληλα, η αυξημένη δραστηριότητα της αρωματάσης στον λιπώδη ιστό αυξάνει την έκθεση σε οιστρογόνα. Οι μεταβολές στις αδιποκίνες, με αύξηση της λεπτίνης και μείωση της αδιπονεκτίνης, καθώς και η χρόνια χαμηλού βαθμού φλεγμονή δημιουργούν ένα μικροπεριβάλλον που μπορεί να ευνοήσει την καρκινογένεση.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το κατά πόσο η φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας με αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 (GLP-1 receptor agonists) θα μπορούσε, πέρα από την απώλεια βάρους και τη βελτίωση του μεταβολικού προφίλ, να επηρεάσει και τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.

Μια μεγάλη αναδρομική ανάλυση 1,65 εκατομμυρίων ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, με παρακολούθηση έως και 15 έτη, συνέκρινε τους αγωνιστές GLP-1 τόσο με την ινσουλίνη όσο και με τη μετφορμίνη.

Σε σύγκριση με την ινσουλίνη, η χρήση αγωνιστών GLP-1 συσχετίστηκε με σημαντικά χαμηλότερη επίπτωση σε 10 από τους 13 καρκίνους που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Μεταξύ άλλων, παρατηρήθηκε κατά 59% χαμηλότερος κίνδυνος καρκίνου του παγκρέατος και κατά 53% χαμηλότερος κίνδυνος ηπατοκυτταρικού καρκινώματος. Καταγράφηκε επίσης μειωμένος κίνδυνος για καρκίνο του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, του νεφρού, των ωοθηκών και της χοληδόχου κύστης, καθώς και για πολλαπλό μυέλωμα.

Η εικόνα διαφοροποιείται όταν αλλάζει το φάρμακο σύγκρισης. Όταν οι αγωνιστές GLP-1 συγκρίθηκαν με τη μετφορμίνη, δεν καταγράφηκε στατιστικά σημαντική μείωση της επίπτωσης των ίδιων κακοηθειών. Μάλιστα, για τον καρκίνο του νεφρού παρατηρήθηκε αυξημένος σχετικός κίνδυνος έναντι της μετφορμίνης.

Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Η χρόνια υπερινσουλιναιμία συμμετέχει στους μηχανισμούς μέσω των οποίων η παχυσαρκία και η ινσουλινοαντίσταση συνδέονται με την καρκινογένεση. Επομένως, η χαμηλότερη επίπτωση καρκίνου στους ασθενείς που λαμβάνουν αγωνιστές GLP-1 έναντι ινσουλίνης δεν αποδεικνύει απαραίτητα άμεση αντικαρκινική δράση αυτών των φαρμάκων.

Τα περισσότερα διαθέσιμα ευρήματα προέρχονται από αναδρομικές μελέτες παρατήρησης και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να τεκμηριώσουν αιτιώδη σχέση. Παράγοντες όπως οι διαφορές στα χαρακτηριστικά των ασθενών, στη συχνότητα του προληπτικού ογκολογικού ελέγχου και στην πραγματική έκθεση στη θεραπεία ενδέχεται να επηρεάζουν τις συσχετίσεις που παρατηρούνται και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.

Σημαντικό είναι επίσης ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων δεδομένων προηγείται της ευρείας χρήσης της σεμαγλουτίδης και της τιρζεπατίδης σε άτομα με παχυσαρκία χωρίς σακχαρώδη διαβήτη. Για αυτή την ομάδα, τα μακροχρόνια ογκολογικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.

Οι αγωνιστές GLP-1 δεν μπορούν σήμερα να θεωρηθούν φάρμακα πρόληψης του καρκίνου ούτε να χορηγούνται με αποκλειστικό στόχο τη μείωση του ογκολογικού κινδύνου. Τα δεδομένα, ωστόσο, ενισχύουν μια ευρύτερη και ιδιαίτερα σημαντική επιστημονική διαπίστωση: η μεταβολική υγεία και η πρόληψη του καρκίνου συνδέονται στενά.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής, μεταβολικής παρέμβασης και, όπου ενδείκνυται, φαρμακοθεραπείας, ενδέχεται μακροπρόθεσμα να αποτελέσει ένα ακόμη σημαντικό εργαλείο πρωτογενούς πρόληψης του καρκίνου.

Το εάν οι αγωνιστές GLP-1 προσφέρουν πρόσθετη, ανεξάρτητη αντικαρκινική προστασία πέρα από την απώλεια βάρους και τη βελτίωση της ινσουλινοευαισθησίας αποτελεί πλέον σημαντικό ερευνητικό ερώτημα, το οποίο θα χρειαστεί να απαντηθεί μέσα από μακροχρόνιες, προοπτικές μελέτες.

[relart 2]