Καρκίνος και άσκηση: Μία νέα μελέτη αλλάζει όσα γνωρίζαμε

Μέχρι πρόσφατα, όταν μιλούσαμε για την άσκηση στον καρκίνο, τη θεωρούσαμε κυρίως έναν τρόπο βελτίωσης της καθημερινότητας και της ποιότητας ζωής των ασθενών. Υπήρχαν επίσης αρκετές ενδείξεις ότι οι πιο δραστήριοι άνθρωποι εμφάνιζαν λιγότερους καρκίνους και ότι όσοι παρέμεναν σωματικά ενεργοί μετά τη διάγνωση συχνά ζούσαν περισσότερο.

Ωστόσο, οι άνθρωποι που ασκούνται συστηματικά συνήθως ακολουθούν συνολικά πιο υγιεινό τρόπο ζωής. Τρέφονται καλύτερα, καπνίζουν λιγότερο, διατηρούν φυσιολογικό βάρος και έχουν καλύτερη γενική κατάσταση υγείας. Για τον λόγο αυτό ήταν δύσκολο να αποδειχθεί αν η ίδια η άσκηση μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την πορεία της νόσου.

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ Θάνος Δημόπουλος αναφέρουν ότι η πρόσφατη μελέτη CHALLENGE, που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό New England Journal of Medicine, έδωσε ένα από τα ισχυρότερα μέχρι σήμερα επιστημονικά μηνύματα για τον ρόλο της άσκησης στην ογκολογία.

Η μελέτη αφορούσε ασθενείς με καρκίνο παχέος εντέρου που είχαν υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση και είχαν ολοκληρώσει την επικουρική χημειοθεραπεία. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ένα οργανωμένο πρόγραμμα άσκησης διάρκειας τριών ετών βελτίωσε σημαντικά την ελεύθερη νόσου επιβίωση.

Με απλά λόγια, οι ασθενείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα είχαν μικρότερη πιθανότητα υποτροπής, εμφάνισης νέου καρκίνου ή θανάτου σε σύγκριση με εκείνους που έλαβαν μόνο ενημερωτικό υλικό για θέματα υγείας.

Στα πέντε χρόνια παρακολούθησης, το 80,3% των ασθενών της ομάδας άσκησης παρέμενε ελεύθερο νόσου, έναντι 73,9% στην ομάδα ελέγχου.

Ακόμη πιο εντυπωσιακά ήταν τα αποτελέσματα στη συνολική επιβίωση. Στα οκτώ χρόνια, το ποσοστό επιβίωσης έφτασε το 90,3% στην ομάδα της άσκησης, έναντι 83,2% στην ομάδα που έλαβε μόνο γενικές οδηγίες υγείας.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η σωματική δραστηριότητα δεν συμβάλλει μόνο στη βελτίωση της ευεξίας των ασθενών, αλλά ενδέχεται να επηρεάζει ουσιαστικά και την ίδια την πορεία της νόσου.

Τα συμπεράσματα δεν περιορίζονται μόνο στον καρκίνο του παχέος εντέρου. Μια μεγάλη ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open εξέτασε περισσότερους από 17.000 επιζώντες από επτά διαφορετικούς τύπους καρκίνου, μεταξύ των οποίων καρκίνος της ουροδόχου κύστης, του ενδομητρίου, του νεφρού, του πνεύμονα, της στοματικής κοιλότητας, των ωοθηκών και του ορθού.

Η μέτρια έως έντονη σωματική δραστηριότητα μετά τη διάγνωση συνδέθηκε με χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο σε αρκετές ομάδες ασθενών. Επιπλέον, σε ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα και του ορθού, όσοι δεν ήταν δραστήριοι πριν από τη διάγνωση αλλά υιοθέτησαν πιο ενεργό τρόπο ζωής στη συνέχεια, εμφάνισαν χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από τη νόσο.

Η συστηματική σωματική δραστηριότητα βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνει τη χρόνια φλεγμονή, επηρεάζει θετικά ορμονικούς μηχανισμούς και ενισχύει σημαντικές λειτουργίες του ανοσοποιητικού συστήματος.

Παράλληλα, συμβάλλει στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, στη μείωση της κόπωσης, στη βελτίωση της διάθεσης και στην καλύτερη ανοχή των θεραπειών. Ο οργανισμός δεν γίνεται άτρωτος, ωστόσο αποκτά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στις προκλήσεις της νόσου και της θεραπείας.

Ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα των ερευνών είναι ότι τα οφέλη δεν προϋποθέτουν ακραίες αθλητικές επιδόσεις. Αυτό που φαίνεται να έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι η σταθερή και τακτική κίνηση, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες και στις ανάγκες κάθε ανθρώπου. Γρήγορο περπάτημα, ποδήλατο, κολύμπι, ασκήσεις με αντιστάσεις, ανέβασμα σκάλας ή ακόμη και μικρά διαστήματα κίνησης μέσα στην ημέρα μπορούν να αποτελέσουν μια καλή αφετηρία.

Για ασθενείς που αναρρώνουν από χειρουργική επέμβαση ή χημειοθεραπεία, το πρόγραμμα άσκησης θα πρέπει να είναι εξατομικευμένο, προοδευτικό και ασφαλές, ιδανικά με τη σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ογκολόγου και την καθοδήγηση φυσικοθεραπευτή ή ειδικού στην άσκηση ογκολογικών ασθενών.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η άσκηση δεν αντικαθιστά τη χειρουργική επέμβαση, τη χημειοθεραπεία, την ακτινοθεραπεία, την ανοσοθεραπεία ή τον προληπτικό έλεγχο.

Δεν πρόκειται για εναλλακτική θεραπεία, αλλά για ένα συμπληρωματικό και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο φροντίδας. Επίσης, η συστηματική άσκηση δεν εγγυάται ότι κάποιος δεν θα νοσήσει ή δεν θα εμφανίσει υποτροπή. Ο καρκίνος είναι μια σύνθετη νόσος που επηρεάζεται από γενετικούς, βιολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μελέτη CHALLENGE τα μυοσκελετικά προβλήματα ήταν συχνότερα στην ομάδα της άσκησης. Το εύρημα αυτό δεν αναιρεί τα οφέλη, αλλά υπενθυμίζει ότι η άσκηση αποτελεί παρέμβαση που χρειάζεται σωστό σχεδιασμό, κατάλληλη ένταση, προθέρμανση, αποκατάσταση και προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.

Η ογκολογία φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η άσκηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως μια υγιεινή συνήθεια. Για τον καρκίνο του παχέος εντέρου μετά τη θεραπεία υπάρχουν πλέον ισχυρές αποδείξεις ότι μπορεί να επηρεάσει την έκβαση της νόσου.

Για πολλούς άλλους τύπους καρκίνου τα δεδομένα παραμένουν κυρίως παρατηρητικά, ωστόσο είναι σταθερά, επαναλαμβανόμενα και βιολογικά πειστικά. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: η κίνηση δεν αποτελεί απλώς μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής, αλλά έναν ακόμη σύμμαχο στη μακροχρόνια φροντίδα των ογκολογικών ασθενών.