Αποκόλληση αμφιβληστροειδούς: Η ζέστη ως παράγοντας κινδύνου

Κάτι που συχνά δεν συζητάμε είναι το πώς η κλιματική αλλαγή και οι αυηξημένες θερμοκρασίες μπορεί να επηρεάσουν την υγεία των ματιών. Μελέτες των τελευταίων ετών έχουν καταγράψει αυξημένη συχνότητα αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς κατά τους θερμότερους μήνες, με τους επιστήμονες να διερευνούν τον ρόλο της υψηλής θερμοκρασίας, της αφυδάτωσης και άλλων περιβαλλοντικών παραγόντων.

Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς είναι μια σοβαρή οφθαλμολογική κατάσταση που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Εάν δεν διαγνωστεί εγκαίρως, μπορεί να προκαλέσει σημαντική και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μόνιμη απώλεια της όρασης.

Ο αμφιβληστροειδής είναι ένας λεπτός, φωτοευαίσθητος χιτώνας νευρικού ιστού που καλύπτει το εσωτερικό, οπίσθιο τμήμα του ματιού. Δέχεται το φως που εισέρχεται στον οφθαλμό και το μετατρέπει σε ηλεκτρικά σήματα, τα οποία μεταφέρονται μέσω του οπτικού νεύρου στον εγκέφαλο. Εκεί γίνεται η επεξεργασία τους και δημιουργούνται οι εικόνες που βλέπουμε.

Η φυσιολογική λειτουργία του αμφιβληστροειδούς είναι απαραίτητη για καθαρή όραση. Εάν δημιουργηθεί ρωγμή σε αυτόν, μπορεί να περάσει υγρό από κάτω και να τον απομακρύνει από τους υποκείμενους ιστούς. Έτσι μπορεί να προκληθεί αποκόλληση, με σοβαρές συνέπειες για την όραση.

Η κατάσταση μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και χρειάζεται επείγουσα οφθαλμολογική εκτίμηση. Όταν επιβεβαιωθεί αποκόλληση, η αντιμετώπιση είναι συνήθως χειρουργική και ο χρόνος έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρόγνωση, ανάλογα και με την έκταση και το σημείο της αποκόλλησης.

Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς δεν είναι σπάνια. Υπολογίζεται ότι παγκοσμίως καταγράφονται περίπου 12,6 περιστατικά ανά 100.000 άτομα κάθε χρόνο, ενώ στην Ευρώπη η επίπτωση έχει υπολογιστεί σε περισσότερα από 14,5 περιστατικά ανά 100.000 άτομα ετησίως.

Η πρόληψή της δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς δεν είναι πλήρως γνωστοί όλοι οι μηχανισμοί που οδηγούν στην εμφάνισή της. Στους αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται η υψηλή μυωπία, προηγούμενη επέμβαση καταρράκτη, το οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενη αποκόλληση στο άλλο μάτι και οι οφθαλμικοί τραυματισμοί.

«Οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου εξηγούν μόνο ένα μέρος των περιστατικών. Όπως φαίνεται, ρόλο πιθανώς παίζουν και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, ένας εκ των οποίων είναι οι υψηλές θερμοκρασίες, οι οποίες αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο λόγω της κλιματικής αλλαγής. Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού τα περιστατικά αποκόλλησης αυξάνονται, ειδικά όταν η έντονη ζέστη συνοδεύεται και από υψηλά επίπεδα υγρασίας», αναφέρει ο Οφθαλμίατρος Χειρουργός κ. Πάρης Τρανός, MD, PhD, ICOPhth, FRCS, ειδικός στη χειρουργική αμφιβληστροειδούς, ωχράς κηλίδας και ενδοφθάλμιων φλεγμονών.

Οι ακριβείς μηχανισμοί πίσω από αυτή τη συσχέτιση δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί. Μία από τις πιθανές εξηγήσεις αφορά το υαλοειδές σώμα, τη διαφανή ζελατινώδη ουσία που βρίσκεται στο εσωτερικό του ματιού και συνδέεται με τον αμφιβληστροειδή. Το υαλοειδές αποτελείται σε ποσοστό περίπου 98-99% από νερό και η σύστασή του μπορεί να επηρεάζεται από μεταβολές που συμβαίνουν στον οργανισμό.

Το καλοκαίρι ο οργανισμός χάνει ευκολότερα υγρά μέσω της εφίδρωσης. Έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι η συστηματική αφυδάτωση μπορεί να επηρεάζει τη σύσταση και τον όγκο του υαλοειδούς, αυξάνοντας ενδεχομένως τις ελκτικές δυνάμεις που ασκούνται στον αμφιβληστροειδή.

Παράλληλα, τους καλοκαιρινούς μήνες αυξάνονται συνήθως οι υπαίθριες και αθλητικές δραστηριότητες και μαζί τους ο κίνδυνος τραυματισμών στα μάτια. Ένας σοβαρός οφθαλμικός τραυματισμός αποτελεί γνωστό παράγοντα κινδύνου για ρηγματογενή αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό RETINA και ανέλυσε περισσότερα από 360.000 περιστατικά εξέτασε επίσης τη σχέση της αποκόλλησης με περιβαλλοντικούς και εποχικούς παράγοντες. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι παράγοντες όπως η αυξημένη ηλιακή ακτινοβολία και η χαμηλότερη ατμοσφαιρική πίεση ενδέχεται να συνδέονται με την αυξημένη συχνότητα περιστατικών την άνοιξη και το καλοκαίρι.

Ένα από τα χαρακτηριστικά της αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς είναι ότι συνήθως δεν προκαλεί πόνο. Υπάρχουν όμως προειδοποιητικά συμπτώματα που πρέπει να οδηγήσουν άμεσα στον οφθαλμίατρο.

Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• ξαφνική εμφάνιση πολλών «μυγακίων» ή αιωρούμενων κηλίδων στην όραση
• σκιές που θυμίζουν ιστό αράχνης
• φωταψίες, δηλαδή λάμψεις που μοιάζουν με αστραπές
• ξαφνική απώλεια ενός τμήματος του οπτικού πεδίου
• εμφάνιση γκρίζου ή μαύρου πέπλου, σαν «κουρτίνα» που καλύπτει μέρος της όρασης

«Αυτού του είδους τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται αμέσως, χωρίς καμία καθυστέρηση, από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο. Αν και δεν συνεπάγονται αυτομάτως ότι έχει αποκολληθεί ο αμφιβληστροειδής, εάν αυτό έχει όντως συμβεί, η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη διάσωση της όρασης», καταλήγει ο κ. Τρανός.

Η εμφάνιση νέων μυοψιών, λάμψεων ή σκιάς στο οπτικό πεδίο χρειάζεται άμεσο έλεγχο και δεν είναι σύμπτωμα που περιμένουμε να υποχωρήσει μόνο του. Ιδιαίτερα για όσους έχουν υψηλή μυωπία, έχουν υποβληθεί σε επέμβαση καταρράκτη ή έχουν ιστορικό αποκόλλησης, η έγκαιρη αξιολόγηση από οφθαλμίατρο είναι ακόμη σημαντικότερη.