Γιώργο Νικολόπουλε, το Toxicity είναι προσωπική ή συλλογική υπόθεση;

Υπάρχουν παραστάσεις που τις βλέπεις και τελειώνουν τη στιγμή που ανάβουν τα φώτα. Και υπάρχουν κι εκείνες που συνεχίζουν να δουλεύουν μέσα σου, σαν μια αργή, επίμονη διεργασία. Το Toxicity ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.

Τη στιγμή που κατεβαίνεις τα σκαλιά του Τεχνοχώρου Φάμπρικα, έχεις ήδη μπει – σχεδόν χωρίς να το καταλάβεις – σε μια συνθήκη εγκλεισμού. Το σώμα προσαρμόζεται, η αίσθηση του χώρου αλλάζει, και μαζί της αλλάζει και ο τρόπος που παρατηρείς ό,τι εκτυλίσσεται μπροστά σου. Μέσα σε ένα κελί, τρεις γυναίκες, ένα σχέδιο και τα όριά τους που δοκιμάζονται. Πολύ σύντομα η ανάγκη για σύνδεση συγκρούεται με την καχυποψία και η επιβίωση αρχίζει να μοιάζει επικίνδυνα με καταστροφή του άλλου…

Έναν χρόνο μετά, το – εμπνευσμένο από το «American Buffalo» του David Mamet – έργο των Γιώργου Νικολόπουλου και Μαρίας Δαμασιώτη επιστρέφει για να αφηγηθεί την ίδια ιστορία αλλά, αναπόφευκτα, με μια διαφορετική ωριμότητα. Γιατί αν κάτι γίνεται σαφές μέσα από αυτή την παράσταση, είναι πως η τοξικότητα μετατοπίζεται, εξελίσσεται και, τελικά, μάς αφορά όλους.

Με αυτή τη σκέψη, συνομιλήσαμε με τον σκηνοθέτη Γιώργο Νικολόπουλο για την επιστροφή της παράστασης, τις αλλαγές που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά και το πόσο «επικίνδυνη» μπορεί –ή και πρέπει– να είναι μια παράσταση σήμερα.

Σε πέντε λέξεις, το Toxicity είναι μια παρατήρηση της ανθρώπινης φύσης που μετουσιώνεται σε ανάγκη για έκφρασή της. Βέβαια, κάπως έτσι δεν είναι η τέχνη γενικά;

Ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος, αλλά θα πω ανάγκη. Ανάγκη να επικοινωνήσουμε αυτό που χτίσαμε όλοι μαζί. Μέσα από αυτή τη δουλειά, ο καθένας μας είχε μια δική του ανάγκη να βρει κάτι, να αντιμετωπίσει κάτι, να ανακαλύψει κάτι ή οτιδήποτε. Και αυτό δημιούργησε ένα ωραίο αποτέλεσμα από μέσα, που θέλουμε να το βγάλουμε όσο το δυνατόν πιο πολύ προς τα έξω.

Η τοξικότητα είναι μια πολύ εθιστική συνθήκη και πολλές φορές δυσκολευόμαστε να αποδράσουμε από αυτή

Εξωτερικά τίποτα – εσωτερικά τα πάντα. Η παράσταση είναι η ίδια, αλλά εμείς, σαν άνθρωποι, εξελισσόμαστε διαρκώς με κάθε βήμα μας. Και αυτή είναι η μαγεία του θεάτρου: το ότι είναι τόσο ζωντανό που αυτή η εξέλιξη γίνεται αισθητή από τη μία παράσταση στην άλλη. Πόσο μάλλον μετά από έναν χρόνο. Ο θεατής θα δει την ίδια παράσταση, αλλά θα βιώσει κάτι πολύ πιο ώριμο και εξελιγμένο.

«Η παράσταση είναι η ίδια, αλλά εμείς, σαν άνθρωποι, εξελισσόμαστε διαρκώς με κάθε βήμα μας. Και αυτή είναι η μαγεία του θεάτρου: το ότι είναι τόσο ζωντανό που αυτή η εξέλιξη γίνεται αισθητή από τη μία παράσταση στην άλλη».

Όπως όλες οι συλλογικές ασθένειες, έτσι και αυτή ξεκινά από το προσωπικό. Η τοξικότητα είναι μια πολύ εθιστική συνθήκη και πολλές φορές δυσκολευόμαστε να αποδράσουμε από αυτή. Επιλέγουμε σχέσεις και ανθρώπους που μάς δηλητηριάζουν, γιατί αυτό μάς δημιουργεί μια έξαψη, την οποία διστάζουμε να αναζητήσουμε στο διαφορετικό και το άγνωστο, και επαναπαυόμαστε στη σιγουριά λόγω της ανασφάλειας μας. Και φυσικά, στη συνέχεια το μεταφέρουμε σε όλο τον κοινωνικό μας κύκλο. Εκείνος με τη σειρά του στον δικό του και έτσι, μέσα από αυτή την αλυσιδωτή αντίδραση, δημιουργείται μια τοξική και ατομιστική κοινωνία. Αυτό φυσικά δεν είναι κάτι καινούργιο, πάντα υπήρχε. Απλά τώρα, με την ταχύτητα που διαδίδεται η πληροφορία, γίνεται πολύ πιο αισθητό. Το κακό είναι ότι, σαν είδος, αντί με αυτή την πληροφορία να πάμε παρακάτω και να ψάξουμε πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτή τη συνθήκη, προτιμάμε τον μιμητισμό, ακόμα και αν είναι σε κάτι μη λειτουργικό. Η σιγουριά του γνώριμου, που λέγαμε…

Η «Σχεδία της Μέδουσας» του Ζερικώ, ως προς το πώς ο άνθρωπος μπορεί να στραφεί στον «κανιβαλισμό» υπό ακραίες συνθήκες πίεσης και επιβίωσης.

Από την αρχή σίγουρα όχι! Αλλά πάλι, ούτε και το ίδιο ακριβώς. Πήρα την περσινή εμπειρία και πήγα ένα βήμα παρακάτω. Για εμένα είναι βασικό να μην μένω στάσιμος, και αυτό αλλάζει και τον τρόπο που βλέπω τα πράγματα.

«Νομίζω πως ο καθένας θα βρει συμπεριφορές και συνθήκες στους χαρακτήρες και τις σχέσεις τους, που λίγο ή πολύ θα έχει βρεθεί με κάποιον τρόπο, και αυτό θα τον κάνει να νιώσει άβολα».

Δεν έχω ένα συγκεκριμένο παράδειγμα, αλλά ήταν πολύ ενδιαφέρον ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο αντιλήφθηκε ο κάθε θεατής τη σχέση μεταξύ των χαρακτήρων, που τις περισσότερες φορές είχε μια προοπτική η οποία δεν είχε περάσει από το μυαλό μου.

Για εμένα η τέχνη οφείλει να είναι επαναστατική. Πρέπει να βάζει ερωτήματα, βαθιά και πολλές φορές σκληρά, και φυσικά να μην δίνει απαντήσεις

Θέλω να είναι πολύ! Για εμένα η τέχνη οφείλει να είναι επαναστατική. Πρέπει να βάζει ερωτήματα, βαθιά και πολλές φορές σκληρά, και φυσικά να μην δίνει απαντήσεις. Να βάζεις έναν καθρέφτη μπροστά σε αυτό που ζούμε και ας νιώσει και ο θεατής άβολα. Για να το πετύχεις αυτό, βέβαια, θα πρέπει να είσαι ανοιχτός να εκτεθείς εσύ πρώτα.

Η επανάληψη. Είμαι άνθρωπος που βαριέται εύκολα και έχω την ανάγκη για διαρκή κίνηση. Οπότε η επανάληψη μου δίνει την αίσθηση ότι μένω στάσιμος, άσχετα αν αυτή είναι καλή ή κακή σαν εμπειρία. Από την άλλη, η προσδοκία είναι κινητήριος δύναμη. Σου δίνει την έξαψη του να φτάσεις κάπου που δεν ήσουν πριν. Τώρα θα μου πεις, αν είναι έτσι, γιατί κάνουμε επανάληψη της παράστασης; Δεν θεωρώ ότι είναι επανάληψη, αλλά μια συνέχεια από εκεί που το αφήσαμε πέρυσι και μένει να ανακαλύψουμε πού ακόμα μπορεί να πάει.

Οι Ασημίνα Αναστασοπούλου, Σταύρια Νικολάου και Φανή Ξενουδάκη πρωταγωνιστούν στην παράσταση.

Αυτό εξαρτάται από τον κάθε θεατή ξεχωριστά. Αν και το «καθαρίσει» και «μολυνθεί» είναι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος στη συγκεκριμένη περίπτωση. Νομίζω πως ο καθένας θα βρει συμπεριφορές και συνθήκες στους χαρακτήρες και τις σχέσεις τους, που λίγο ή πολύ θα έχει βρεθεί με κάποιον τρόπο, και αυτό θα τον κάνει να νιώσει άβολα. Θα έλεγες ότι είναι μια μόλυνση σε πρώτο βαθμό, αλλά μέσα από αυτή τη διαδικασία, καθώς θα έρθουν όλα αυτά τα συναισθήματα στην επιφάνεια, θα οδηγηθεί στο να καθαρίσει. Όπως στη χημεία μολύνεις ελεγχόμενα ένα υλικό για να καθαρίσει μετά.