Συνομιλίες: Αφιέρωμα του Ιδρύματος Γουλανδρή στην εμβληματική γλύπτρια Germaine Richier στην Άνδρο

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο ένα αφιέρωμα στον Germaine Richier (1902-1959), μια από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής γλυπτικής του 20ου αιώνα, με τίτλο «Germaine Richier (1902-1959) – Συνομιλίες», από τις 14 Ιουνίου έως τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.

Η έκθεση ανασυνθέτει το σύνολο της καλλιτεχνικής πορείας της Richier η οποία, παρά τον πρόωρο θάνατό της σε ηλικία 57 ετών, άφησε ένα έργο αξιοθαύμαστης συνοχής, αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στη διερεύνηση των ζώντων μορφών. Η Richier τιμήθηκε με το βραβείο Blumenthal σε ηλικία 34 ετών και υπήρξε η μοναδική γλύπτρια που συμμετείχε στην ιστορική έκθεση The New Decade που διοργάνωσε το MoMA στη Νέα Υόρκη το 1955. Το 1956, το Musée national d’Art moderne στο Παρίσι (Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης) της αφιέρωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση – τιμή που μέχρι τότε είχε αποδοθεί εν ζωή μόνο στον Henri Matisse.

Μαθήτρια στο εργαστήριο του Antoine Bourdelle, η Richier ξεκίνησε από την τέχνη της προτομής την οποία προσέγγισε με την αυστηρότητα της ακαδημαϊκής παράδοσης. Την δεκαετία του 1940, ωστόσο, απελευθερώθηκε από τα συμβατικά πλαίσια και ανέπτυξε μια προσωπική γλυπτική γλώσσα, όπου το ανθρώπινο στοιχείο συγχωνεύεται με το ζωικό, το φυτικό και το ορυκτό βασίλειο. Η έρευνά της την οδήγησε να επανεξετάσει τα ίδια τα θεμέλια της γλυπτικής, καθώς και τη μεταφορική διάσταση των έργων της.

Η Germaine Richier αναφερόταν συχνά στα γλυπτά της ως δικά της παιδιά και οι «συνομιλίες» που άνοιγε με τα έργα της είναι διττές: πέρα από τους διαλόγους που έκανε η ίδια με τις δημιουργίες της, υπάρχουν παράλληλα και οι φανταστικές σχέσεις που τα έργα υφαίνουν μεταξύ τους.

Έχοντας γεννηθεί και μεγαλώσει σε ένα μικρό χωριό της Προβηγκίας, η Richier διατήρησε σε όλη τη ζωή της μια αγάπη για τα ζώα, τα έντομα και τα τυχαία ευρήματα, που γέμιζαν το ατελιέ της και τροφοδοτούσαν τη φαντασία της – ορισμένα από αυτά έγιναν αφετηρία για μορφές, συνδυάζοντας τα φυσικά στοιχεία με την ανθρώπινη μορφή.

Όταν την δεκαετία του 1940 αποφασίζει να ακολουθήσει μια αποφασιστικά προσωπική πορεία, εγκαταλείποντας την ακαδημαϊκή κληρονομιά, προκάλεσε μια ρήξη αλλά και αναζωογόνηση της τέχνης της γλυπτικής. Τα έργα της τώρα φέρουν όλα τα παράδοξα της ανθρώπινης κατάστασης: σημαδεμένα από πληγές και αποδυναμωμένα από ρωγμές και εσωτερικές εντάσεις, τα γλυπτά της παραμένουν βαθιά ανθρώπινα. Εκφράζουν μια εσωτερική δύναμη, το ένστικτο της επιβίωσης και μια μορφή ελπίδας.

Εμβαθύνοντας σταδιακά την έρευνά της για τη σχέση ανθρώπου και φύσης, δημιουργεί υβριδικές μορφές που αντλούν εξίσου από το ζωικό βασίλειο και τη συλλογική φαντασία, μυθολογική ή λαϊκή και επανεξετάζουν τις παραδοσιακές αναπαραστάσεις. Η ανθρώπινη μορφή κυριαρχεί σε όλη την καλλιτεχνική της πορεία: από την απαιτητική πρακτική της προτομής έως τις μικρού και μεσαίου μεγέθους σιλουέτες της δεκαετίας του 1950, όπου είναι έντονη η αφαίρεση, είναι εμφανές ότι η Richier αντλεί από την κληρονομιά των Rodin και Bourdelle, ενώ ταυτόχρονα εκφράζει έντονα τις πιο ενδόμυχες επιθυμίες της.

Η έκθεση του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή δεν θα μπορούσε να μην περιλαμβάνει ένα αφιέρωμα στο ατελιέ της Richier, ένα διαμέρισμα βυθισμένο σε ένα «χάος από γύψο και πηλό» κατά τον συγγραφέα και κριτικό τέχνης Georges Limbour. Παράλληλα, δεν θα μπορούσε να λείπει και μια αναφορά στην ενασχόλησή της με την χαρακτική, την οποία ανακάλυψε το 1947 στο Λονδίνο και γρήγορα υιοθέτησε στην καθημερινή εργασία της.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau και η Laurence Durieu, ειδικός στο έργο της Richier και συγγραφέας της βιογραφίας της, με τίτλο Germaine Richier – L’Ouragane.

Η έκθεση συνοδεύεται από τρίγλωσσο κατάλογο (ελληνικά, αγγλικά και γαλλικά). Ξεναγήσεις για το κοινό θα πραγματοποιηθούν από 1 έως 16 Αυγούστου, καθημερινά 12.00-12.40, εκτός από την Τρίτη που το Μουσείο παραμένει κλειστό.