Chronotopia: Οι νικητές του Βραβείου Τέχνης Γ. & Α. Μαμιδάκη και η Κρήτη μέσα από χιλιάδες φακούς

Η μεγάλης κλίμακας γλυπτική εγκατάσταση, που θα παρουσιαστεί το Σάββατο 6 Ιουνίου 2026 στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης, ξεχώρισε ανάμεσα σε περισσότερες από 450 προτάσεις από 65 χώρες, για την εννοιολογική της συνοχή, την τεχνική της αρτιότητα και τη βιώσιμη προσέγγισή της.

To έργο Chronotopia θα παραμείνει σε μόνιμη, ανοικτή έκθεση, εμπλουτίζοντας τη Συλλογή του Ιδρύματος Γ. & Α. Μαμιδάκη, η οποία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 καο αριθμεί πάνω από 70 έργα σημαντικών Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.

Σχεδιασμένη ειδικά για το κρητικό τοπίο, η Chronotopia αντλεί από τις σχέσεις ανάμεσα στο νερό, το φως, τον χώρο και τον χρόνο. Στρώματα οπτικών φακών σχηματίζουν δύο τοξωτά «πανιά» φωτός, δημιουργώντας ένα περιβάλλον στο οποίο ο θεατής δεν παραμένει απλώς παρατηρητής, αλλά εισέρχεται στο έργο, κάθεται, κοιτάζει και γίνεται μέρος του. Από μέσα, οι φακοί μετατρέπουν τη θέα σε μικρούς θολωτούς κόσμους που μετατοπίζονται με τον άνεμο· από έξω, το σώμα του επισκέπτη θρυμματίζεται σε μια σχεδόν φασματική, εικονοστοιχειωμένη παρουσία.

Ο Wayne Patrick Garrett και η Caitlind r.c. Brown στήνουν το έργο στον κήπο του ξενοδοχείου Minos Palace Resort στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης. @Loukianos Arnaoutakis

Οι Caitlindr.c. Brown & Wayne Garrett είναι βραβευμένοι καλλιτέχνες με έδρα το Calgary/Mohkinstsis, στον δυτικό Καναδά. Συνεργάζονται από το 2010, αναπτύσσοντας μια διεπιστημονική πρακτική που περιλαμβάνει insitu εγκαταστάσεις, γλυπτική, lightart, τέχνη στο δημόσιο χώρο και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις. Έργα τους έχουν παρουσιαστεί σε μουσεία, φεστιβάλ και δημόσιους χώρους στον Καναδά και διεθνώς, αποσπώντας αναγνώριση για την αισθητική τους τόλμη και τη δυναμική τους ένταξη στο εκάστοτε τοπίο.

Λίγο πριν από την παρουσίαση του έργου, οι δύο καλλιτέχνες μιλούν για την Κρήτη ως ενεργό συνομιλητή, για το βλέμμα ως πράξη σύνδεσης, για τη συμμετοχή του θεατή και για την ευθύνη της τέχνης απέναντι στον τόπο που τη φιλοξενεί.

@Loukianos Arnaoutakis

Το έργο Chronotopia είναι μια οπτική εγκατάσταση, σχεδιασμένη ώστε να αγκαλιάζει τον θεατή μέσα σε ιριδίζον φως. Κατασκευασμένο από χιλιάδες διοπτρικούς φακούς γυαλιών και έναν χαλύβδινο σκελετό, το έργο επιτρέπει στους θεατές να εισέλθουν στο εσωτερικό του και να καθίσουν σε ένα μικρό παγκάκι. Κοιτάζοντας προς τα έξω, οι φακοί μεταμορφώνουν το περιβάλλον σε μια σειρά από μικροσκοπικούς κόσμους. Από το εξωτερικό της εγκατάστασης, ο ίδιος ο θεατής που βρίσκεται μέσα γίνεται μέρος του έργου, κατακερματισμένος σε πολλές μικρές εικόνες που διακρίνονται μέσα από τους φακούς.

Όταν επισκέπτεστε το έργο μας, θα πρέπει να νιώθετε ότι το αλλάζετε με την παρουσία σας. Είστε απαραίτητοι για να ολοκληρωθεί η τέχνη – η παρουσία σας είναι μεταμορφωτική.

Ο τίτλος του έργου αναφέρεται τόσο στον «Χρόνο» όσο και στον «Τόπο». Αυτές οι ελληνικές ρίζες υπαινίσσονται το νόημα του έργου ως έκφραση του χρόνου-τόπου ή του τόπου-χρόνου. Η Κρήτη λειτουργεί μέσα στο δικό της σύστημα χρόνου, διαμορφωμένο από τους εποχικούς κύκλους του φωτός, του νερού, του καιρού, της γης και των ανθρώπων. Η εμπειρία του χρόνου δεν μπορεί να διαχωριστεί από την εμπειρία του τόπου, ιδιαίτερα σε έναν τόπο τόσο πλούσιο σε πολιτισμό, ιστορία και μυθολογία. Η Chronotopia ανταποκρίνεται στον τόπο και τον χρόνο που περιβάλλουν το έργο.

Αντιλαμβανόμαστε τη μακριά γαλάζια γραμμή του ορίζοντα της Μεσογείου ως συνεργό σε αυτό το έργο. Η γραμμή του ορίζοντα αποτελεί μια απεικόνιση του γραμμικού χρόνου και, όταν βρίσκεται κανείς μέσα στη Chronotopia, οι φακοί του έργου διακόπτουν αυτή τη γραμμή, τη διαμελίζουν, τη συρρικνώνουν και τη διευρύνουν ανάλογα με τη διαφορετική διόπτρα κάθε φακού. Ενώ ο χρόνος μπορεί να είναι γραμμικός, η αντίληψή μας γι’ αυτόν δεν είναι.

Το τοπίο μάς κάλεσε. Μπορούσαμε να φανταστούμε ξεκάθαρα ένα έργο τέχνης για αυτόν τον όμορφο τόπο. Είναι τόσο απλό.

Η εγκατάσταση καλεί τον θεατή να περιηγηθεί στον χώρο που δημιουργείται και να παρατηρήσει το περιβάλλον μέσα από τους φακούς. @Loukianos Arnaoutakis

Αυτό είναι απολύτως σωστό. Οι θεατές είναι συμμετέχοντες σε πολλά από τα έργα μας, επειδή τα έργα μας αποτελούν μέρος του κόσμου στον οποίο κατοικούν – και το ίδιο ισχύει και για τους θεατές. Η τέχνη δεν είναι αποκομμένη από τον υπόλοιπο πολιτισμό• είναι μέρος όλων όσων την περιβάλλουν. Μας ενδιαφέρουν αυτά τα σύνθετα πλέγματα σχέσεων. Το έργο μας είναι συχνά σε ανθρώπινη κλίμακα και συμμετοχικό, επειδή αναζητούμε διαρκώς τη δημιουργία νέων σχέσεων ανάμεσα σε ανθρώπους, τόπους, αντικείμενα και καταστάσεις. Όταν επισκέπτεστε το έργο μας, θα πρέπει να νιώθετε ότι το αλλάζετε με την παρουσία σας. Είστε απαραίτητοι για να ολοκληρωθεί η τέχνη – η παρουσία σας είναι μεταμορφωτική.

Πιστεύουμε ότι κάθε θεατής πρέπει να ενδυναμώνεται ώστε να συμμετέχει, όχι μόνο στην τέχνη, αλλά και στον κόσμο γύρω από την τέχνη, καθώς και στα σύνθετα, αλληλένδετα πλέγματα που διαμορφώνουν το κοινωνικό μας περιβάλλον. Με αυτόν τον τρόπο, η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο για την καλλιέργεια ενσυναίσθησης και ενδυνάμωσης, επιτρέποντάς μας να συμμετέχουμε πιο πλήρως στον κόσμο που κατοικούμε – όχι μόνο με το σώμα μας, αλλά και με τη φαντασία μας. Και τίποτα δεν είναι πιο ισχυρό από αυτό.

Με την Chronotopia, κοιτάζουμε προς τα έξω, προς τη γη και τη θάλασσα, αλλά η γη και η θάλασσα κοιτάζουν επίσης πίσω προς εμάς. Οι φακοί αντιπροσωπεύουν μια πολλαπλότητα οπτικών, μια ριζική επανεφεύρεση του εαυτού μας όχι ως μοναδικών, ενιαίων όντων, αλλά ως πολλών

Φιλόσοφοι, θεωρητικοί της πολυπλοκότητας, επιστήμονες και καλλιτέχνες μπορούν όλοι να συμφωνήσουν ότι ο κόσμος μας είναι γεμάτος πολλαπλότητα. Τίποτα δεν είναι απόλυτο, τίποτα δεν είναι βέβαιο• όλα είναι ένας συνδυασμός πολλαπλών οπτικών, αναδυόμενων κατανοήσεων και νέων υποθέσεων. Για να κατανοήσουμε τη θέση μας στον κόσμο, συχνά χρειάζεται να κοιτάξουμε τα πάντα εκτός από τον εαυτό μας. Το να βλέπουμε καθαρά δεν είναι μόνο ζήτημα ενδοσκόπησης, αλλά και εξωστρέφειας.

Με την Chronotopia, κοιτάζουμε προς τα έξω, προς τη γη και τη θάλασσα, αλλά η γη και η θάλασσα κοιτάζουν επίσης πίσω προς εμάς. Οι φακοί αντιπροσωπεύουν μια πολλαπλότητα οπτικών, μια ριζική επανεφεύρεση του εαυτού μας όχι ως μοναδικών, ενιαίων όντων, αλλά ως πολλών. Γινόμενοι πολλοί, ίσως αποκτούμε την ευκαιρία να κατανοήσουμε πέρα από τα όρια του εαυτού μας μέσα στο σώμα μας. Ως καλλιτέχνες -και ως άνθρωποι- προσπαθούμε να εφαρμόζουμε την πρακτική της εξέτασης πολλαπλών οπτικών σε κάθε πτυχή της ζωής μας, και το έργο μας αντανακλά αυτή την επιθυμία.

@Loukianos Arnaoutakis

Η έρευνα και η αναθεώρηση είναι ουσιώδη στοιχεία της τέχνης που ανταποκρίνεται σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Αυτός ο τρόπος εργασίας αποτελεί μια ισορροπία ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Μερικές φορές αυτή η σύγκλιση είναι απογοητευτική. Παλαιότερα πιστεύαμε ότι η πραγματικότητα είχε έναν τρόπο να εισχωρεί στην τέχνη και να χαλά την καθαρότητα μιας ιδέας. Τώρα όμως κατανοούμε ότι η εύρεση μιας ισορροπίας ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο επιτρέπει τη γέννηση ενός νέου είδους φαντασίας.

Η εργασία με βάση την ανταπόκριση στον τόπο συμβάλλει στη διάλυση του εγώ μας, επειδή απαιτεί να θυσιάσουμε μεγάλο μέρος του ελέγχου. Συνεργαζόμαστε με τις συνθήκες του τόπου, τόσο σωματικά όσο και φιλοσοφικά, και έχουμε φτάσει να αναγνωρίζουμε ότι αυτή η σχέση είναι ταυτόχρονα ταπεινωτική και όμορφη.

@Loukianos Arnaoutakis

Μας αρέσει να πιστεύουμε ότι, όσο μεγαλώνουμε, ο τρόπος σκέψης μας γίνεται πιο ολιστικός. Δεν υπάρχει «ασφαλής» τρόπος να ζει κανείς • κάθε φορά που δημιουργούμε ένα νέο έργο, γνωρίζουμε ότι υπάρχει η πιθανότητα να παραχθούν απορρίμματα, ρύπανση και άλλα προβλήματα για το μέλλον. Όποτε είναι δυνατόν, προσπαθούμε να περιορίζουμε αυτές τις αρνητικές επιπτώσεις και να ενισχύουμε τις θετικές επιδράσεις του έργου μας.

Ένας τρόπος με τον οποίο το πετυχαίνουμε είναι ακριβώς μέσα από τη δημιουργία έργων που ανταποκρίνονται στον τόπο όπου εγκαθίστανται. Όταν κατανοούμε ουσιαστικά έναν τόπο -τις ιδιαίτερες ανάγκες του αλλά και τις δυνατότητές του- είναι πιο πιθανό να σχεδιάσουμε ένα έργο που συνυπάρχει αρμονικά μαζί του. Με τα χρόνια έχουμε δουλέψει σε ριζικά διαφορετικά περιβάλλοντα: σε αρχαία δάση, σε προαστιακούς χώρους στάθμευσης, σε παγωμένες λίμνες και σε εγκαταλελειμμένα κτίρια. Σε καθέναν από αυτούς τους τόπους οι ευθύνες μας ήταν διαφορετικές. Σε ένα αρχαίο δάσος, για παράδειγμα, οφείλεις να διασφαλίσεις ότι δεν θα βλάψεις τα δέντρα. Σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο, οφείλεις να διασφαλίσεις ότι δεν θα θέσεις το κοινό σε κίνδυνο.

Προσπαθούμε πάντα να ακούμε τον τόπο, όσο καλύτερα μπορούμε, και να δημιουργούμε έργα που αντανακλούν τη μοναδικότητά του. Ίσως αυτός να είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους επιλεγήκαμε ως οι καλλιτέχνες αυτού του Βραβείου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, στην Ελλάδα, δεν είχαμε το προνόμιο μιας επιτόπιας επίσκεψης πριν από τον σχεδιασμό του έργου. Βασιστήκαμε στις πληροφορίες που παρουσιάστηκαν στην Πρόσκληση Υποβολής Προτάσεων, και αυτό αποτελεί πάντοτε μια επιπλέον πρόκληση. Ωστόσο, είμαστε βαθιά ευγνώμονες στην ομάδα του Ιδρύματος, στον τεχνίτη μετάλλου που συνεργάζεται μαζί μας και στο προσωπικό του ξενοδοχείου, που υπήρξαν τα μάτια και τα αυτιά μας στον τόπο. Θα βρεθούμε εκεί αυτοπροσώπως για την εγκατάσταση και ανυπομονούμε να περάσουμε χρόνο στην Κρήτη.

@Loukianos Arnaoutakis

Είναι ύψιστης σημασίας για την ιδέα του έργου. Η Chronotopia μεταβάλλεται σε σχέση με το περιβάλλον του, το οποίο και το ίδιο δεν είναι ποτέ στατικό. Βρίσκεται πάντα σε κίνηση.

Ελπίζουμε ο κάθε επισκέπτη να βιώσει τη Chronotopia ως μια στιγμή ηρεμίας, ως έναν τόπο όπου μπορεί να καθίσει, να στοχαστεί και να ανακαλύψει νέους τρόπους να βλέπει έναν οικείο τόπο και χρόνο.

Είναι τιμή μας που λαμβάνουμε το Βραβείο Τέχνης του Ιδρύματος Γ. & Α. Μαμιδάκη, ειδικά γνωρίζοντας πόσοι υπέροχοι καλλιτέχνες υπέβαλαν αίτηση για αυτό το βραβείο. Ήμασταν έκπληκτοι και χαρούμενοι… αν και θα είμαστε οι πρώτοι που θα παραδεχτούμε ότι μας προσέλκυσε αυτή η ευκαιρία όχι εξαιτίας του ίδιου του βραβείου, αλλά εξαιτίας της τοποθεσίας. Το χρώμα! Το φως! Η απέραντη θέα στη θάλασσα! Πάντα θέλαμε να επισκεφθούμε την Ελλάδα, και είναι προνόμιο όχι μόνο να ταξιδέψουμε στην Κρήτη ως επισκέπτες, αλλά και να δημιουργήσουμε ένα έργο τέχνης που θα παραμείνει στον Άγιο Νικόλαο. Ευχαριστούμε την οικογένεια Μαμιδάκη και το Ίδρυμα για την υποστήριξη της δημιουργίας ενός νέου, ειδικά σχεδιασμένου για τον τόπο έργου τέχνης!

@Loukianos Arnaoutakis

Ήταν πολύ ενδιαφέρον να μάθουμε περισσότερα για το Ίδρυμα Γ. & Α. Μαμιδάκη και τη δέσμευσή του στην τέχνη που δημιουργείται ειδικά για έναν τόπο. Η συλλογή αντανακλά μια αφοσίωση στην καταγραφή των φωνών της εποχής μας και στη διαμόρφωση μιας αφήγησης πολλών δεκαετιών γύρω από την εξερεύνηση, τον πειραματισμό και την ανακάλυψη στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης. Είναι τιμή μας να συμμετέχουμε σε αυτή την αφήγηση μαζί με τόσους λαμπρούς καλλιτέχνες. Ελπίζουμε να αξιοποιήσουμε τον χρόνο μας στον Άγιο Νικόλαο για να αναπτύξουμε μια βαθύτερη κατανόηση της ελληνικής σύγχρονης τέχνης, να δημιουργήσουμε νέες φιλίες και να γνωρίσουμε συναδέλφους που θα παραμείνουν στη ζωή μας για πολλά χρόνια.

Σε ό,τι αφορά τον επισκέπτη, ελπίζουμε να βιώσει τη Chronotopia ως μια στιγμή ηρεμίας, ως έναν τόπο όπου μπορεί να καθίσει, να στοχαστεί και να ανακαλύψει νέους τρόπους να βλέπει έναν οικείο τόπο και χρόνο.