Το ντοκιμαντέρ του Uli M Schueppel για τους Einsturzende Neubauten στο σινεμά

Πρόλογος: Μάνος Μπούρας
Μιλούν για την ταινία: Uli M Schueppel, Γ. Ραουζαίος

Λίγες μόλις ημέρες πριν από την πολυαναμενόμενη εμφάνιση των Einstürzende Neubauten στις 18 Ιουνίου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού, το Lung Fanzine παρουσιάζει μια ξεχωριστή κινηματογραφική βραδιά αφιερωμένη σε ένα από τα σημαντικότερα ντοκουμέντα που έχουν καταγράψει ποτέ την ιστορία του συγκροτήματος.

Την Τρίτη 16 Ιουνίου, στον κινηματογράφο Τριανόν, θα προβληθεί το ιστορικό ντοκιμαντέρ VON WEGEN (OFF WAYS) του Uli M. Schüppel, ενός από τους σημαντικότερους χρονικογράφους της βερολινέζικης underground και avant-garde σκηνής, στενού φίλου και συνεργάτη των Einstürzende Neubauten ήδη από τη δεκαετία του ’80.

Παραγωγής 2009, με διάρκεια 91 λεπτών, το VON WEGEN (γνωστό και ως Elektrokohle – Von Wegen) δεν είναι απλώς ένα μουσικό ντοκιμαντέρ. Είναι ένα κινηματογραφικό δοκίμιο πάνω στη μνήμη, την πολιτική, την τέχνη και τη μουσική, με φόντο μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.

Το μεσημέρι της 21ης Δεκεμβρίου 1989, οι Einstürzende Neubauten ξεκινούν από το Δυτικό Βερολίνο για να διασχίσουν μια πόλη που μόλις έχει αρχίσει να επανενώνεται. Προορισμός το Kulturhaus Elektrokohle στο Ανατολικό Βερολίνο (πρωτεύουσα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας/ DDR). Μόλις σαράντα δύο ημέρες έχουν περάσει από την πτώση του Τείχους, όμως η πόλη εξακολουθεί να ζει σε μια παράξενη ενδιάμεση κατάσταση. Τα σύνορα εξακολουθούν να φυλάσσονται, τα σημάδια του διαχωρισμού ανάμεσα σε Ανατολικό και Δυτικό Βερολίνο είναι ακόμη παντού, οι διαδρομές ανάμεσα στις δύο πλευρές της πόλης παραμένουν γεμάτες συμβολισμούς και αβεβαιότητα. Είναι η στιγμή που η ιστορία μοιάζει να γράφεται σε πραγματικό χρόνο.

Για τα μέλη του συγκροτήματος, που μεγάλωσαν στο απομονωμένο Δυτικό Βερολίνο και ποτέ δεν είχαν πάρει άδεια να εμφανιστούν επίσημα στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας, πρόκειται για μια στιγμή με βαθιά προσωπική και πολιτική σημασία. Η συναυλία αυτή είχε χαρακτήρα σχεδόν συμβολικό. Για το κοινό της Ανατολικής Γερμανίας, που γνώριζε τη μουσική τους μέσα από κασέτες, που κυκλοφορούσαν από χέρι σε χέρι, οι Neubauten ήταν ήδη έναν θρύλος.

Καθοριστικό ρόλο στην πραγματοποίηση της εμφάνισης έπαιξε ο μεγάλος Γερμανός δραματουργός Heiner Müller, μία από τις σημαντικότερες μορφές της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής διανόησης, ο οποίος μεσολάβησε ώστε να πραγματοποιηθεί η συναυλία και ανέβηκε ο ίδιος στη σκηνή για να την προλογίσει. Ανάμεσα στους καλεσμένους εκείνης της ημέρας βρισκόταν και ο τότε Υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας Jack Lang, σε μία από τις πολλές σχεδόν σουρεαλιστικές εικόνες που συνέθεταν το σκηνικό μιας Ευρώπης που άλλαζε πρόσωπο. Εκείνη την ημέρα, μέσα σε μια πόλη που βρισκόταν ανάμεσα σε δύο εποχές, οι Einstürzende Neubauten δεν εμφανίστηκαν απλώς μπροστά σε ένα νέο κοινό. Βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας ιστορικής μετάβασης, εκεί όπου η τέχνη, η μνήμη και η πολιτική συναντήθηκαν για λίγες ώρες με τρόπο σχεδόν ανεπανάληπτο.

Ο Uli M. Schüppel, στενός φίλος και συνεργάτης του συγκροτήματος ήδη από τη δεκαετία του ’80, ακολούθησε το συγκρότημα με την κάμερά του, καταγράφοντας όχι μόνο τη συναυλία αλλά και την ατμόσφαιρα μιας πόλης και μιας κοινωνίας που βρισκόταν σε κατάσταση μετάβασης. Το αποτέλεσμα δεν είναι ένα απλό concert film αλλά ένα πολυεπίπεδο ντοκιμαντέρ για τη μνήμη, τα σύνορα, την πολιτική, την τέχνη και τον τρόπο με τον οποίο η μουσική μπορεί να γίνει μάρτυρας της Ιστορίας.

Είκοσι χρόνια αργότερα επέστρεψε στα ίδια μέρη, αναζητώντας τα πρόσωπα που είχαν βρεθεί εκείνο το βράδυ στο Elektrokohle. Πρώην θεατές, κάτοικοι της Ανατολικής Γερμανίας, μουσικόφιλοι και αυτόπτες μάρτυρες ξανακάνουν τις ίδιες διαδρομές μέσα σε μια πλέον ενωμένη πόλη και θυμούνται τι σήμαινε εκείνο το βράδυ. Για πολλούς από αυτούς, οι Einstürzende Neubauten δεν ήταν απλώς ένα συγκρότημα, αλλά μια υπόσχεση ελευθερίας, φαντασίας και καλλιτεχνικής ανεξαρτησίας σε έναν κόσμο περιορισμών.

Το αποτέλεσμα είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα μουσικό ντοκιμαντέρ: ένα κινηματογραφικό ταξίδι στη μνήμη μιας πόλης, ενός κοινού και μιας Ευρώπης που άλλαζε οριστικά πρόσωπο.

Στην ταινία εμφανίζονται και μιλούν οι Blixa Bargeld, Alexander Hacke, F.M. Einheit, N.U. Unruh, Mark Chung, Heiner Müller αλλά και ο Jack Lang, ενώ σπάνιο αρχειακό υλικό του 1989 συνυπάρχει με σύγχρονες συνεντεύξεις και προσωπικές μαρτυρίες, συνθέτοντας ένα μοναδικό πορτρέτο της μεταβατικής περιόδου ανάμεσα σε δύο κόσμους.

Δεν πρόκειται μόνο για την ιστορία μιας συναυλίας. Πρόκειται για την ιστορία μιας πόλης που επανενώνεται, μιας γενιάς που ανακαλύπτει ξανά τον εαυτό της και ενός συγκροτήματος που υπήρξε ανέκαθεν άρρηκτα συνδεδεμένο με το Βερολίνο, τις αντιφάσεις του και τη διαρκή μεταμόρφωση του.

Το VON WEGEN (OFF WAYS) δικαίως έχει χαρακτηριστεί από τον γερμανικό Τύπο ως «ένα ευφυές μωσαϊκό της γερμανικής μεταβατικής περιόδου», ενώ πολλοί κριτικοί το θεωρούν ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά τεκμήρια για την πολιτιστική διάσταση της επανένωσης της Γερμανίας. Η ταινία παρουσιάστηκε σε διεθνή φεστιβάλ και κινηματογραφικές διοργανώσεις, μεταξύ των οποίων το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Η προβολή της Τρίτης 16 Ιουνίου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς ο ίδιος ο Uli M. Schüppel, που σήμερα ζει στην Αθήνα, θα βρίσκεται στο Τριανόν για να παρουσιάσει την ταινία και να συζητήσει με τον Γιάννη Ραουζαίο αλλά και το κοινό για τα γυρίσματα, τη σχέση του με τους Einstürzende Neubauten και τη βερολινέζικη καλλιτεχνική σκηνή των τελευταίων δεκαετιών.

Παράλληλα, θα παρουσιαστεί σπάνιο και ανέκδοτο αρχειακό υλικό (bonus footage) από το προσωπικό του αρχείο, το οποίο δεν έχει προβληθεί ποτέ στο ευρύ κοινό. Μια μοναδική ευκαιρία να βυθιστούμε στον κόσμο των Einstürzende Neubauten λίγο πριν από την ιστορική εμφάνισή τους στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού στις 18 Ιουνίου, μία από τις τελευταίες διεθνείς παραγωγές που θα φιλοξενηθούν στο μνημείο πριν από το πολυετές κλείσιμό του για εργασίες αποκατάστασης.