ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
12
ΙΟΥΝΙΟΥ
Εμφανίζεται μερικά λεπτά πριν το ορισμένο ραντεβού μας σε μια ήσυχη και δροσερή γωνιά του Μεγάρου Μουσικής. Φουριόζα, αέρινη, φρέσκια, παρότι μόλις επιστρέφει από την πολύωρη πρόβα των «Τρωάδων» του Ευριπίδη – τη δεύτερη θερινή παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου που θα κάνει πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
Η Βασιλική Τρουφάκου θα υποδυθεί το ρόλο της Ελένης, όχι της ωραίας ή της ένοχης, αλλά της ρημαγμένης μοναχικής γυναίκας, όπως την οραματίζεται η σκηνοθέτρια της, Ελένη Ευθυμίου και όπως θα την παρουσιάσουν μαζί με την ομάδα «Εν Δυνάμει»: αυτό το σπουδαίο σχήμα ατόμων με αναπηρία και μη, που ετοιμάζονται να θέσουν νέα όρια σε ό,τι μέχρι σήμερα συνηθίζεται να παίζεται στην Επίδαυρο.
Έμπειρη στη συνεργασία με την Ελένη Ευθυμίου, η Βασιλική Τρουφάκου αδημονεί. Αδημονεί για να ξανασυναντήσει το ρόλο της Ελένης, αδημονεί για να βρεθεί στην Επίδαυρο, αδημονεί για να κορυφωθούν οι μήνες προσπάθειας και έρευνας. Για όσες και όσους παρακολουθούν τη διαδρομή της στο θέατρο, οι δυο τους έχουν σχεδόν ξεκινήσει μαζί δοκιμάζοντας τα πρώτα ώριμα και πολιτικά βήματα. Και συνεχίζουν με το αρχαιότερο, αντιπολεμικό έργο της παγκόσμιας εργογραφίας.
Στο ενδιάμεσο, η Βασιλική Τρουφάκου έχει διανύσει μια πορεία με πολλές εναλλαγές και ερεθίσματα, από την ερευνητική σκηνή, στο θέατρο της μεγάλης απήχησης, στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση και πάλι πίσω. Πεισματικά ακατάτακτη, θαρρετή, μαχητική, ανοιχτή στον πολιτικό λόγο, πλέον έχει μια ακόμα παράμετρο που ορίζει το ποια είναι, χωρίς όπως λέει να αλλοιώνει την γυναικεία της ταυτότητα – τη μητρότητα.
Από τα πρώτα σου βήματα στην υποκριτική σε έχω συνδέσει με την Ελένη Ευθυμίου. Πόσο καιρό κρατάει αυτή η συνεργασία – συμπόρευση;Με την Ελένη γνωριστήκαμε στα βουνά του βορείου Οντάριο στον Καναδά, στη διάρκεια ενός εργαστηρίου καλλιτεχνών. Η γνωριμία εξελίχθηκε σε φιλία, η οποία μας μεγάλωσε. Μας συνδέει αγάπη, αλλά και βαθιά εμπιστοσύνη και εκτίμηση. Είναι όμορφος και ανώτερος άνθρωπος η Ελένη· ο άνθρωπος με την πιο μεγάλη καρδιά που γνωρίζω. Η υπομονή της, η ψυχραιμία της, η βαθιά κατανόηση της και, κυρίως, η μεγάλη της καρδιά κάνουν τα δύσκολα εύκολα. Έχει στοιχεία ακαταμάχητα. Η φιλία της για μένα είναι ένα μεγάλο κέρδος και, μέσα στα χρόνια, με έκανε καλύτερη φίλη απέναντι προς όλους τους άλλους φίλους μου.
Πόσο διαφορετική είναι αυτή η συνεργασία και η ώσμωση με την ομάδα των Εν Δυνάμει;Έχοντας ξανασυνεργαστεί με τη Λωξάνδρα Λούκας στο «Φουέντε Οβεχούνα» – και πάλι για το Εθνικό – ξέρω ότι όλη η ομάδα «Εν Δυνάμει» μπορούν να είναι συνάδελφοι όπως όλοι· απλώς με κάποιο άλλο τρόπο προσέγγισης. Είναι ηθοποιοί που, ίσως, έχουν ένα πιο περιορισμένο εύρος ρόλων· αλλά, από την άλλη, η θεατρική τους εκπαίδευση έχει διαμορφώσει μια ομάδα εξόχως συμμετοχική με μια πολύ προσωπική ματιά και γλώσσα. Έχουν διαίσθηση, έχουν φαντασία και απίστευτη στοργή.
Πώς είναι η συνύπαρξη με ανθρώπους που η κοινωνική καθημερινότητα βαφτίζει αόρατους;Η γυναίκα πάντα κρίνεται πολύ πιο εύκολα ένοχη. Ιδίως αν επιθυμήσει, αν ερωτευτεί κάποιον ή κάτι πολύ
Είναι νωρίς για να το πω. Κάθε μέρα ωριμάζει όλο και πιο γόνιμα. Όμως, αναγνωρίζω ότι μέσα από αυτούς τους ανθρώπους ανακαλύπτω και τους δικούς μου περιορισμούς, δεν διακρίνω μόνο τους δικούς τους. Νιώθω πολύ όμορφα μαζί τους και δίνουν πολλή αγάπη. Στις πιο σκληρές σκηνές που έχω ως Ελένη και όλος ο θίασος – εύλογα λόγω ρόλου – με «μισεί» θεωρώντας με υπεύθυνη για την άλωση της Τροίας, τα παιδιά της «Εν Δυνάμει» συμπάσχουν τρομερά, βλέπουν τον κόσμο με μιαν άλλη ευαισθησία. Κάποια στιγμή, στις αρχικές πρόβες συζητούσαμε τί θα θέλαμε από την παράσταση κι ένα από τα κορίτσια είπε «θέλω να γνωρίσω τον Δία». Εκεί αντιλαμβάνεσαι το μέγεθος της φαντασίας που τρέφει αυτά τα πλάσματα και πόσο με τροφοδοτεί να βρω τη δική μου αναλογία σε αυτό: βλέπεις πόσο εμπράγματο είναι αυτό το κομμάτι της βακχείας, του θεϊκού για εκείνη. Και σκέφτηκα: δηλαδή γιατί να μην γνωρίσω κι εγώ τον Δία;
Έχεις υποδυθεί ξανά την Ελένη στη Νέα Υόρκη σε σκηνοθεσία της Ιόλης Ανδρεάδη. Τι σκέφτεσαι γι’ αυτό το πολύ παρεξηγημένο πρόσωπο;Στη Νέα Υόρκη είχαμε άλλη εκδοχή του μύθου· στη δική μας παράσταση η Ελένη που έχει πάει στην Τροία, φέρει μια πολύ ανθρώπινη διάσταση, αναγνωρίζεις ένα πρόσωπο που έχει περάσει πολλά δεινά – είτε ερωτεύτηκε τον Πάρη, είτε όχι. Η Ελένη αυτή έχει «παραχωρηθεί» από τον άνδρα της και στη συνέχεια έχει λοιδορηθεί από μια χώρα ολόκληρη. Είναι απίστευτα μόνη: οι Τρωάδες έχουν η μία την άλλη, η Ελένη δεν έχει κανένα, βυθίζεται σε ένα απίστευτα προσωπικό πένθος και ρήμαγμα. Είναι μισητή από θεούς κι ανθρώπους. Κι αυτό είναι συνταρακτικό φορτίο γι’ αυτήν τη γυναίκα. Από την άλλη, την αισθάνομαι δυνατή, ακέραιη στο δίκιο της και έτοιμη να δώσει τη μάχη της για να ζήσει.
Πόσο έξω από το στερεότυπο της γυναίκας που προδίδει είναι η προσέγγιση σας;Από τότε που απέκτησα οικογένεια, κάποιοι με καλοδέχονται και με αποδέχονται περισσότερο, γιατί είναι πιο εύκολο να με τοποθετήσουν σε ένα κάδρο. Βλέπεις, μοιάζω πιο… τακτοποιημένη
Πολύ, δεν έχει καμία σχέση με μια τυπική «Ελένη». Η Ελένη Ευθυμίου ήταν από την αρχή αντίθετη ως προς το στερεότυπο που έχει ορίσει αυτό το ρόλο. Η δική μας Ελένη είναι τελείως ρημαγμένη, δεν έχει μυθική διάσταση. Είναι, όπως λέει, «το όχημα για μια πύλη της Ελλάδας στην Ασία». Η Ελένη Ευθυμίου ήταν κάθετη στη θέση της πως είναι αδύνατον ο τεράστιος αυτός πόλεμος να έχει κινηθεί για μια γυναίκα, για μια «ανδρική» τιμή. Μας είπε και κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον η δραματολόγος μας, Εύα Σαραγά πως σε μερικές αναλύσεις η Ελένη, είναι κι ένα σύμβολο της Ελλάδας που δεν πεθαίνει ποτέ. Είναι, επίσης, η άνιμα, το θηλυκό στοιχείο που υπάρχει μέσα στην ψυχή του άνδρα σύμφωνα με τον Καρλ Γιουνγκ και πως οι άνδρες που δεν μπορούν να συμφιλιωθούν με την άνιμα επιλέγουν γυναίκες για να προβάλλουν πάνω τους εξωπραγματικές επιθυμίες, λειτουργούν ως σύμβολα καταστροφής, επιθυμίας, αμαρτίας. Ωστόσο, εκτιμώ πως ακόμα και η σύγχρονη ματιά για τη γυναίκα δεν θα τη δικαίωνε – θα την καθιστούσε ένοχη. Η γυναίκα πάντα κρίνεται πολύ πιο εύκολα ένοχη. Ιδίως αν επιθυμήσει, αν ερωτευτεί κάποιον ή κάτι πολύ.
Το έχουμε δει να συμβαίνει ακόμα και σε ένα κορίτσι που βιάστηκε και εξωθήθηκε στην πορνεία – αναφέρομαι στην περίπτωση του Κολωνού. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, γιατί πάντα η γυναίκα ταυτίζεται με τόσο «ένοχες» περιοχές.Αυτό το παιδί μετρήθηκε στα μάτια της κοινής γνώμης ως γυναίκα. Και καταδικάστηκε από πολλούς – έμμεσα ή άμεσα- γιατί έμμεση καταδίκη και απαξίωση της είναι όταν κάποιος αναγνωρίζει το δικαίωμα του βιαστή της να ισχυρίζεται ότι την ερωτεύτηκε. Η γυναίκα πάντα, κάπως, θα έχει δώσει κάποιο δικαίωμα, κάπως θα ευθύνεται αποκλειστικά για την όποια δυσκολία της κατάστασης της ακόμα και για τα εγκλήματα που συμβαίνουν σε βάρος της. Οι γυναίκες μετρώνται συνέχεια και σωματικά και ψυχικά. Και πάντα βγαίνουν ελλιπείς. Δεν έχει αληθινή επιλογή η γυναίκα – πολλές φορές, ακόμα και σήμερα. Απλώς τώρα αρθρώνονται κάποια πράγματα, χωρίς να αλλάζουν ουσιαστικά. Πρόσφατα δε, είχα μια συζήτηση όπου υποστήριξα τη σκέψη πως ο πόλεμος είναι ανδρική υπόθεση και οι υπόλοιποι συνομιλητές έπεσαν να με φάνε, με παράδειγμα τη Μέρκελ και τη Θάτσερ. Μα για μια γυναίκα εξουσίας, θα βρεις χιλιάδες χιλιάδων άνδρες που της μοιάζουν.
Ως γυναίκα έχεις υπομείνει στερεοτυπικές αντιδράσεις;Οι ίδιες ποιότητες που περιγράφουν ένα νορμάλ άνδρα, περιγράφουν ως ελαττωματική μια γυναίκα
Μα αυτό δεν σταματάει ποτέ: από τη στιγμή που μια γυναίκα γεννιέται μέχρι που πεθαίνει. Στοιχηματίζω πως ακόμα και οι κορυφαίες πρωταγωνίστριες του θεάτρου θα πάλευαν με αυτό. Ακόμα και φοβερές γυναίκες ηθοποιοί όπως η Κάτια Δανδουλάκη θα το έχει υπομείνει ή ακόμα και την Αλέκα Παϊζη φαντάζομαι να το υφίσταται μέχρι τις τελευταίες μέρες της ζωής της. Τα στερεότυπα είναι ένα εφ’ όρου ζωής φορτίο για τη γυναίκα. Μια γυναίκα είναι υπόλογη για τα πάντα: επειδή μιλάει ή δεν μιλάει, επειδή είναι όμορφη ή δεν είναι, επειδή είναι περισσότερο ή λιγότερο έξυπνη. Δεν έχει σημασία, είναι μια υπόθεση loose-loose, σε κάθε περίπτωση. Ακόμα και υπερ-γυναίκες σαν τη Madonna ή τη Cher μπαίνουν σε τέτοιες συνθήκες μισογυνισμού. Η κοινωνία θεωρεί αδύνατον πως μια γυναίκα στα 60 ή τα 70 της είναι ερωτεύσιμη από νεότερους άνδρες. Θεωρείται πως η γυναίκα υποχρεούται να σβήνει ερωτικά μετά την νιότη της. Ενώ οι μεσήλικοι άνδρες γίνονται αντικείμενο θαυμασμού όταν κάνουν οικογένειες με 20χρονες γυναίκες. Οι ίδιες ποιότητες που περιγράφουν ένα νορμάλ άνδρα, περιγράφουν ως ελαττωματική μια γυναίκα. Το διαπιστώνω και σε ό,τι με αφορά. Να το θέσω και αντίστροφα: από τότε που απέκτησα οικογένεια, κάποιοι με καλοδέχονται και με αποδέχονται περισσότερο, γιατί είναι πιο εύκολο να με τοποθετήσουν σε ένα κάδρο. Βλέπεις, μοιάζω πιο… τακτοποιημένη.
Θα έκανες ένα παιδί χωρίς ο πατέρας του να είναι παρών στη ζωή σας;
Νομίζω πως, ναι. Ακόμα και η μητέρα μου το είχε πει σε μια κουβέντα: «κάνε ένα παιδί, γιατί καμία γυναίκα δεν έχει ανάγκη κανέναν άνδρα». Είναι εξαιρετικά απλοϊκό, αλλά το είπε μέσα από τη «φεμινιστική» ανάγνωση των πραγμάτων.
Μεγάλωσες σε μια οικογένεια μητριαρχική ή τουλάχιστον με πρότυπο τη μητέρα. Πώς επίδρασε αυτό στην κοινωνική σου ζωή;Μπορώ να ζήσω ένα μεγάλο έρωτα κάθε Τρίτη απόγευμα πάνω στη σκηνή
O πατέρας μου ήταν, επίσης, μια πολύ ισχυρή προσωπικότητα, απλώς το βασίλειο του δεν ήταν στο σπίτι μας. Η μητέρα μου, δηλαδή, υποστήριζε και συνεχίζει να υποστηρίζει μια πολύ φιλογυναικεία θεώρηση της ζωής σε πρακτικό επίπεδο. Είναι πολύ αλληλέγγυη με τις άλλες γυναίκες. Κι αυτό με ανέθρεψε ώστε να μην αισθάνομαι ανταγωνισμό για τις άλλες γυναίκες, αλλά φιλία και οικειότητα.
Έχεις εισπράξει την ίδια αλληλεγγύη από άλλες γυναίκες;Κατά κύριο λόγο ναι. Οι γυναικείες φιλίες για μένα είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που μου συμβαίνουν στη ζωή μου και με στηρίζουν. Ωστόσο, πρόσφατα κατάφερα να αναγνωρίσω ότι κάποια άσχημα περιστατικά, κάποιες προσωπικές πολύ δυσάρεστες στιγμές από δικές μου αγαπημένες γυναίκες, είχαν αιτία τη ζήλια. Υπήρξαν αγαπημένες φιλίες μέσα στο χώρο που με ξάφνιασαν πολύ αρνητικά και με απογοήτευσαν. Και μου πήρε καιρό να καταλάβω πως η αιτία για την, όλη, στεναχώρια μου ήταν κάτι που λίγο έως καθόλου μπορούσα εγώ να επηρεάσω. Θέλω να πω, ότι σε αυτές τις περιπτώσεις ζήλιας λειτουργείς για τον άλλο ως ένα σύστημα προβολής για το ο,τιδήποτε μπορεί να «στερείται» στη ζωή του. Εννοείται, πέρα από τα αναπόφευκτα ανθρώπινα, προσωπικά λάθη που συμβαίνουν στις σχέσεις. Όμως, από τη στιγμή που κοίταξα κατάματα και αποδέχθηκα το ζήτημα αυτό, αισθάνθηκα πιο ήρεμη· σαν να έκανα ένα βήμα προς μια πιο ουσιαστική ενηλικίωση.
Πώς σε έχει ενδυναμώσει αυτή η δουλειά ως γυναίκα; Από που έχεις αντλήσει δύναμη και αγάπη;Νομίζω πως το θέατρο με γλίτωσε από την αναζήτηση προσωπικού δράματος – το οποίο βλέπω σε άλλους ανθρώπους. Σαν να διόρθωσε το χειρισμό μου απέναντι στη ζωή
Από το ίδιο το αντικείμενο, από τη δουλειά. Από το γεγονός πως έχω επιλέξει ως ζωή – γιατί η δουλειά μας είναι πολύ μεγάλος χρόνος ζωής – κάτι έξω από τα τετριμμένα και αυτό δεν είναι δεδομένο. Μπορώ να ζήσω ένα μεγάλο έρωτα κάθε Τρίτη απόγευμα πάνω στη σκηνή. Νομίζω πως το θέατρο με γλίτωσε από την αναζήτηση προσωπικού δράματος – το οποίο βλέπω σε άλλους ανθρώπους. Σαν να διόρθωσε το χειρισμό μου απέναντι στη ζωή.
Να πούμε εδώ πως το θέατρο συνυπήρχε και εξακολουθεί να συνυπάρχει με την επιστήμη σου, καθώς σπούδασες και εργάζεσαι ως πολιτική μηχανικός. Αυτή η επιλογή δεν ατρόφησε ποτέ μέσα σου;Όχι, δεν διαπραγματεύτηκα ποτέ την αγάπη μου για την επιστήμη της πολιτικού μηχανικού. Εξάλλου, πρώτα σπούδασα στο Εθνικό και στη συνέχεια τελείωσα το Πολυτεχνείο. Ήταν μια απόλυτα συνειδητή απόφαση. Απεναντίας, μπορώ να πω ότι συμβαίνει το αντίθετο: η επαγγελματική διάσταση της δουλειάς του θεάτρου με κάνει να επαναδιαπραγματεύομαι μέσα μου πολλά πράγματα.
Δηλαδή;Ο Έλληνας καλλιτέχνης ωθείται διαρκώς στη δωρεάν εργασία
Δηλαδή, δεν μπορώ να αποδεχθώ πως στο Εθνικό Θέατρο εργάζεται κανείς με αυτές τις απολαβές ενώ, μάλιστα, όλοι το θεωρούμε και πρότυπο εργασιακό περιβάλλον. Είναι εξευτελισμός να έχω παροχή 60 ευρώ – με απόδειξη παρακαλώ – για το ξενοδοχείο μου και 55 ευρώ για τη διατροφή μου ώστε να πάω στην Επίδαυρο με τις «Τρωάδες». Εξυπακούεται ότι κάποια χρήματα τα βάζουμε από την τσέπη μας – όταν, για παράδειγμα, με ακολουθήσει στην περιοδεία το παιδί μου και το δωμάτιο να γίνει δίκλινο. Κι αυτό είναι μόνο μια περίπτωση ακόμα κι αν αφορά το Εθνικό Θέατρο μίας χώρας. Γιατί είναι υπαρξιακού τύπου η ερώτηση, με την οποία έρχεται διαρκώς αντιμέτωπος ο Έλληνας καλλιτέχνης που ωθείται διαρκώς στη δωρεάν εργασία: Θα δουλεύω δωρεάν, γιατί αν δεν υπάρχω κάπως μέσα στο θέατρο, δεν υπάρχω γενικώς; Μόνο έτσι μπορώ να εξηγήσω τις εργασιακές συνθήκες που υπομένουμε και τον πληθωρισμό παραστάσεων που συντηρούμε. Είναι εθελοδουλεία; Δεν ξέρω τι είναι αυτό που μας στερεί την εργασιακή αξιοπρέπεια μας. Προφανώς, συντηρείται από ανθρώπους στο θέατρο που δεν έχουν υποχρεώσεις ή που το θέατρο είναι μία από τις δουλειές τους, γιατί τουλάχιστον εγώ δυσκολεύομαι να παρακολουθήσω αυτή τη διαδρομή επιβίωσης.
Αυτός είναι ο λόγος που συντηρείς και την άλλη σου επαγγελματική ιδιότητα;Φυσικά! Θέτω ένα ηθικό και πρακτικό το ζήτημα που δημιουργείται από την αποεπαγγελματοποίηση της δουλειάς μας. Τα πράγματα έχουν εξελιχθεί σε σοβιετική συνθήκη, με την κακή έννοια· κι αυτό δεν μπορεί παρά να με θυμώνει και να με προβληματίζει για το πως μπορώ να πορευτώ μέσα στον χρόνο ως ηθοποιός. Κι ενώ, αυτή τη στιγμή, ζω κάτι πάρα πολύ όμορφο στο Εθνικό Θέατρο, δεν συμβαδίζει με την αναγκαιότητα ενός αξιοπρεπούς βιοπορισμού. Δηλαδή, τι; Πρέπει να το αποσιωπήσουμε; Είναι κάποιου είδους απληστία αυτό; Αναρωτιέμαι. Οι ηθοποιοί, δυστυχώς, έχουμε καταλήξει να χρηματοδοτούμε τη δουλειά μας.
Να υποθέσω ότι η αγάπη για τη δουλειά σε έχει οδηγήσει να συμβιβαστείς και με κακές αμοιβές.Το χαρτζιλίκι κανονικοποιείται ως μισθός. Επειδή κάτι γίνεται μαζικό γίνεται και κανονικό;
Φυσικά. Γινόμαστε, κατά κόρον, αντικείμενο εκμετάλλευσης. Και τελικά, καθώς η κατάσταση αφορά ολοένα και περισσότερους, μεγεθύνεται ως φαινόμενο και το χαρτζιλίκι κανονικοποιείται ως μισθός. Επειδή κάτι γίνεται μαζικό γίνεται και κανονικό; Μα εγώ λέω, όχι.
Θεωρείς πως είναι κομμάτι μιας ευρύτερης συνθήκης γύρω από την εργασία στην Ελλάδα;Σαφώς! Όλο αυτό είναι η απόληξη ενός πειράματος που έχει υποστεί ο Έλληνας, από την πραγματική μέχρι την ηθική χρεοκοπία. Περάσαμε από στάδια εξευτελισμού, ενοχοποίησης, ταυτιστήκαμε από άλλους λαούς με το προφίλ του «τεμπέλη», ενώ δουλεύουμε διπλάσια από αυτό που πληρωνόμαστε και ο μισθός μας δεν αγοράζει τίποτα. Φοβάμαι πως κινδυνεύουμε να πάμε στο μοντέλο του Λονδίνου, όπου υπάρχουν λέει άστεγοι μεν, εργαζόμενοι δε.
Πιστεύεις πως η ανάγκη επιβίωσης έχει ωθήσει ανθρώπους στο θέατρο (και αλλού) σε αθέμιτες ενέργειες;Δεν έχω κρίνει ποτέ τους ανθρώπους που έχουν αποφασίσει να προχωρήσουν σε μια σεξουαλική σχέση με ανταλλάγματα, γιατί τελικά προσφέρουν ένα μεγάλο κομμάτι της ψυχής τους. Κι αφού το κάνουν αυτό, ας πάρουν και το ρόλο
Προσωπικά, δεν έχω κρίνει ποτέ τους ανθρώπους που έχουν αποφασίσει να προχωρήσουν σε μια σεξουαλική σχέση με ανταλλάγματα, γιατί τελικά προσφέρουν ένα μεγάλο κομμάτι της ψυχής τους. Κι αφού το κάνουν αυτό, ας πάρουν και το ρόλο ή ό,τι άλλο επιθυμούν και κυνηγούν. Δεν παριστάνω την υπεράνω, αλλά σκέφτομαι πως πραγματικά αγόρασαν κάτι πιο ακριβά από κάθε άλλη προσπάθεια ή από αυτό που εγώ μπορώ να δώσω. Δεν παριστάνω την πάναγνη – πιστεύω αυτό που λέω.
Τι μπορείς να δώσεις εσύ;Μάλλον, το περιεχόμενο μου και το χρόνο μου. Δεν ξέρω.
Είχες… ανήθικες προτάσεις, παρενοχλήσεις με προοπτική ενός ρόλου;Κάποιες δουλειές μου είναι λιγότερο αγαπημένες. Μέχρι εκεί. Δεν έχω βρεθεί κάπου όπου βλαστημάω και νιώθω ότι χάνω την υπόσταση μου
Προέκυψαν φιλικές προσεγγίσεις χωρίς ανταλλάγματα, αλλά κάτι μέσα μου, μου έλεγε ότι ασκούσα γοητεία σε κάποιους ανθρώπους. Βεβαίως, και εφόσον δεν αισθανόμουν κάτι αντίστοιχο, η σχέση μας παρέμενε επαγγελματική. Ποτέ δεν πιέστηκα για να αποκρούσω κάτι. Πλέον, μετά το παιδί και τη δημιουργία οικογένειας αυτά τα φαινόμενα περιορίστηκαν σημαντικά. Παλαιότερα, συνήθιζα να επικαλούμαι ανύπαρκτους συντρόφους για να στοιχειοθετήσω τη μη διαθεσιμότητα μου.
Είναι κι αυτή μια πίεση που μόνο η γυναίκα υφίσταται, σωστά;Όχι απαραίτητα, θα πω. Αλλά σίγουρα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Είναι πολύ πιο μαζικό αυτό το βίωμα για τις γυναίκες. Αλλά αφορά και άντρες.
Η ανάγκη βιοπορισμού σε έχει οδηγήσει και σε επιλογές που δεν σε εξέφραζαν;Είναι σκληρό το επάγγελμα και κακοτράχαλο. Κι ας μην είμαστε σε κάποια σκαλωσιά στον ήλιο, εκτιθέμεθα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες
Δεν θα το έλεγα. Σίγουρα έχω δουλέψει περισσότερο απ’ όσο αν δεν είχα ανάγκη να βγάζω χρήματα από τη δουλειά μου. Και σίγουρα κάποιες δουλειές μου είναι λιγότερο αγαπημένες. Μέχρι εκεί. Δεν έχω βρεθεί κάπου όπου βλαστημάω και νιώθω ότι χάνω την υπόσταση μου. Εξάλλου, υπάρχει δρόμος και τρόπος για όλα. Δηλαδή, δεν σε καταλύει αν – δεν το επιτρέψεις – μια κακή παράσταση ή ένα κακό σήριαλ. Για τους λάτρεις της στατιστικής, πάντως, έχω μετανιώσει για μία ή δύο παραστάσεις, τις οποίες έφερα εις πέρας με πολύ θετικό καλλιτεχνικό πρόσημο.
Είσαι σκεπτική στο αν θα συνεχίσεις ή όχι μέσα από την υποκριτική; Επεξεργάζεσαι το ενδεχόμενο να την εγκαταλείψεις;Νομίζω όλοι ηθοποιοί το διαπραγματευόμαστε αυτό ανά περιόδους. Είναι σκληρό το επάγγελμα και κακοτράχαλο. Κι ας μην είμαστε σε κάποια σκαλωσιά στον ήλιο, εκτιθέμεθα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Παίζουμε συνέχεια άρρωστοι, φτάνουμε το σώμα και τη φωνή μας στα άκρα ενώ ήδη αναλύσαμε τις οικονομικές συνθήκες της δουλειάς. Και είναι εποχικό επάγγελμα – μην ξεχνιόμαστε.
Στο ελληνικό θέατρο παραμένεις ακατάτακτη. Μετακινείσαι εύκολα από το πιο ερευνητικό, στο θέατρο του μεγάλου κοινού. Τι αισθάνεσαι να επιθυμείς πιο πολύ;Ο λόγος για να προχωρήσω σε μια συνεργασία είναι να βρω ένα πολύ καλό λόγο που θα συντηρήσει το ενδιαφέρον μου – αλλιώς θα τρελαθώ. Όσες φορές έχω κάνει δουλειές όπου δεν με κρατάει κάτι ισχυρό, πράγματι έχω δυσκολευτεί.
Έχεις αδικηθεί από άλλους; Για παράδειγμα, η ομορφιά σου ήταν κριτήριο επιλογής;Ναι, έχει τύχει να με απορρίψουν σε κάποια δουλειά ως, δήθεν, πολύ όμορφη για το ρόλο, το οποίο μου φαίνεται βαθιά γελοίο γιατί – το’ χω ξαναπεί – στο εξωτερικό συνήθως οι πρωταγωνίστριες που βλέπουμε είναι τρομερά όμορφες και ελκυστικές και παίζουν όλους τους ρόλους.
Προσπάθησες να απεκδυθείς την ταμπέλα της όμορφης;Λίγο πριν γεννήσω με απέρριψαν από δουλειά με τη σκέψη ότι δεν θα μπορούσα να ανταποκριθώ σε ένα ρόλο εφόσον θα ήταν δύσκολο ν’ αφήσω το παιδί μου. Το αποφάσισαν άλλοι για μένα
Δεν ντύθηκα, ούτε… γδύθηκα για τίποτα. Ομολογουμένως, με ενοχλεί όταν κολλάει η βελόνα στην εξωτερική μου εμφάνιση, αλλά πρόκειται για μια ανάγκη άλλων κι όχι δική μου. Δεν είναι δικό μου πρόβλημα. Και σίγουρα δεν θα σταματήσω να προσέχω και να αγαπάω τον εαυτό μου και το σώμα μου.
Η μητρότητα έθεσε άλλους όρους στον τρόπο που σε αντιμετωπίζει η πιάτσα;Οπωσδήποτε. Για παράδειγμα, λίγο πριν γεννήσω με απέρριψαν από δουλειά με τη σκέψη ότι δεν θα μπορούσα να ανταποκριθώ σε ένα ρόλο εφόσον θα ήταν δύσκολο ν’ αφήσω το παιδί μου. Το αποφάσισαν άλλοι για μένα, ενώ εγώ δούλευα μέχρι να γεννήσω και πολύ γρήγορα επέστρεψα στη δουλειά μετά τη γέννηση του γιου μου. Όπως είπαμε, η γυναίκα είναι ένα σύστημα προβολής και αναγκάζεται να χάσει ενεργά κομμάτια της ψυχής της μέσα από αυτό το βάσανο.
Στην περίπτωση σου, ποια είναι αυτά τα κομμάτια;Έχω χάσει κομμάτια της αισιοδοξίας μου. Δεν έγινα απαισιόδοξη, αλλά οπωσδήποτε κάποια κομμάτια της σκέψης μου με πήγαν σε μια κατάσταση απομάγευσης.
Ως πολίτης, τι άλλο έχει τελειώσει μέσα σου με θλίψη;Το πολιτικό ον μέσα μου έχει λουφάξει. Στο σπίτι μου είμαι – όχι στο δρόμο, ούτε σε κάποια ανθρωπιστική αποστολή στη Γάζα. Ακόμα και στις οδυνηρές ειδήσεις αλλάζω κανάλι
Το γεγονός πως κοινωνικά αφήνουμε απροστάτευτους τους αδύναμους, τους αρρώστους, τους μοναχικούς ανθρώπους, τα παιδιά. Με βαραίνει τρομερά ότι έχουμε γίνει θανατηφόρα ιδιώτες. Ζούμε χωρίς ανθρωπιστικές αξίες, την ώρα που η ζωή αποκτά νόημα μόνο όταν καθρεφτιζόμαστε – σε μικρή ή μεγάλη κλίμακα – σε πράξεις αλληλεγγύης. Μόνο τότε νιώθεις άνθρωπος, νιώθεις ότι αξίζει η προσπάθεια για όλα τα υπόλοιπα που σε βαραίνουν. Τέτοιες εμπειρίες συλλέγω για να κρατηθώ, γιατί η ζωή είναι δύσκολη: έχει απώλειες, φθορά, ασθένειες, παρανοϊκούς πολέμους. Η ζωή δεν μπορεί να είναι μαμ, κακά, αβοκάντο-σολομός και νάνι.
Πρωταγωνιστείς σε μια κατ’ εξοχήν αντιπολεμική παράσταση. Πώς καταλαβαίνεις τον πόλεμο που μας ζώνει από παντού; Και πώς αντικρίζεις τον πόλεμο μέσα από την γυναίκα – θύμα;Η γυναίκα είναι πάντα η θυσία στον πόλεμο. Η γυναίκα και το παιδί είναι ο γνωστός άμαχος πληθυσμός. Το ανώνυμο θύμα. Χθες στην πρόβα, ο Αργύρης Ξάφης μας θύμισε ένα ποντιακό κομμάτι για τη σφαγή των Νηπίων, ένα ανατριχιαστικό τραγούδι. Εν μέσω πολέμου, μια γυναίκα πολεμάει για να προστατεύσει τα παιδιά της. Και για να επιστρέψω στην Ελένη της Τροίας, θεωρείται θύτης από όλους, αντί για θύμα. Γιατί; Γιατί η σκληρότητα εξαντλείται πάντα προς το γυναικείο πρόσωπο, σε κάθε συνθήκη. Ο πόλεμος είναι η πιο άγρια από αυτές τις συνθήκες.
Που στέκεσαι αυτήν την εποχή των αδυσώπητων ερεθισμάτων; Το πολιτικό ον που ζει χρόνια τώρα μέσα σου έχει θεριέψει ή έχει λουφάξει;Η αληθινή αγάπη είναι εμπράγματη, αλλιώς είναι ένα προσωπικό ακαθόριστο συναίσθημα μικρής εμβέλειας
Φυσικά και έχει λουφάξει. Στο σπίτι μου είμαι – όχι στο δρόμο, ούτε σε κάποια ανθρωπιστική αποστολή στη Γάζα. Ακόμα και στις οδυνηρές ειδήσεις αλλάζω κανάλι. Δεν αντέχω την πραγματικότητα και δεν προσφέρω αυτό που θα όφειλα στην κοινωνία. Θεοποιούμε τα συναισθήματα… Όπως έλεγε και ο παππούς μου, με τον δικό του τρόπο όταν τον ρωτούσα αν με αγαπάει, «τι είναι αγάπη παιδί μου; Τρώγεται;». Έτσι το βλέπω. Αν αγαπάς, αν νοιάζεσαι, πράξε, δείξε το. Δεν είναι αόριστη η αγάπη και η έγνοια. Η αληθινή αγάπη είναι εμπράγματη, αλλιώς είναι ένα προσωπικό ακαθόριστο συναίσθημα μικρής εμβέλειας.
Σε σένα πώς παίρνει σχήμα η αγάπη και για ποιους;
Ποτέ δεν έχω αρνηθεί την αγάπη, την παρουσία ή τη φωνή μου σε όποιον κι αν μου την έχει ζητήσει. Φυσικά και έχω κάνει λάθη, φυσικά και έχω αποδειχθεί λίγη σε κάποιες καταστάσεις, αλλά το πρόσημο μου δεν είναι αυτό και οι δικοί μου άνθρωποι το αναγνωρίζουν.
Και με το γιο σου; Τι έχει αλλάξει μέσα σου μετά τον ερχομό του;Είμαι πιο ανεκτική και άρα πιο τρυφερή. Έχω μαλακώσει. Με έχει κάνει ευτυχισμένη. Όπως και κάθε παιδί, ο γιος μου, μου εξασφαλίζει την συνάντηση μου, κάθε μέρα, με το καλό. Κι αυτό είναι τεράστιο δώρο όταν καθημερινά συναντάς μεγάλη κακία. Κι επίσης, του χρωστώ πως δεν χρειάστηκε να απεμπολήσω την ταυτότητα μου επειδή έγινα μητέρα – ενώ ήμουν απολύτως σίγουρη ότι αυτό θα συνέβαινε. Ήταν μια μεγάλη πηγή έκπληξης για μένα: παίρνω μεγάλη χαρά χωρίς να χάσω τα πάντα.
Ως μητέρα τι σκέψεις έχεις για τον κόσμο του μέλλοντος;Δεν είμαι ώριμη γι’ αυτήν την απάντηση. Το παιδί θα πάει σχολείο από το Σεπτέμβριο – κι ενώ είμαι σίγουρη πως θα περάσει καλά – η απώλεια ελέγχου του περιβάλλοντος, των λέξεων που δεν θα μάθει από μένα, με βασανίζει. Από την άλλη, η υπερπροστασία ευθύνεται για την παραποίηση της πραγματικότητας στα μάτια των παιδιών μας, που καλούνται να αντιμετωπίσουν μια ζούγκλα χωρίς κανόνες.
Τι θα ήθελες να μάθει ο γιος σου από σένα και μόνο;Όπως και κάθε παιδί, ο γιος μου, μου εξασφαλίζει την συνάντηση μου, κάθε μέρα, με το καλό. Κι αυτό είναι τεράστιο δώρο όταν συναντάς μεγάλη κακία
Για να είμαι ειλικρινής, ο,τιδήποτε καλό μάθει – από οποιαδήποτε πηγή και να το μάθει – θα είμαι χαρούμενη. Θα ήθελα απλώς να έχει πάντα την σιγουριά ότι τον αγαπάω και τον αποδέχομαι. Εύχομαι το οποιοδήποτε έλλειμμα μου να μην του κοστίσει πολύ.
Η Βασιλική Τρουφάκου πρωταγωνιστεί στις “Τρωάδες” του Ευριπίδη που θα παρουσιαστούν στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου (31 Ιουλίου & 1 Αυγούστου) σε μετάφραση του Γιάννη Τσαρούχη και διασκευή – σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου.
