Βένια Δημητρακοπούλου: «Η καλλιτεχνική πράξη ως αντίσταση στο βύθισμα»

Μια μεταλλική φιγούρα, ίσως μια νύμφη της θάλασσας που αναδύεται από τα κύματα για να συναντήσει τα πλάσματα του αιθέρα, υποδέχεται τον επισκέπτη στην είσοδο του Ιστορικού Αρχείου – Μουσείου στην Ύδρα. Πρόκειται για την «Anadyomene», έργο της διεθνώς καταξιωμένης γλύπτριας Βένιας Δημητρακοπούλου, προάγγελος της έκθεσης με τίτλο «Του αιθέρα και της θάλασσας», που παρουσιάζεται εκεί, σε επιμέλεια της Ελένης Βαροπούλου, από τις 31 Ιουλίου έως και τις 28 Αυγούστου 2026.

Έργα σε μάρμαρο, απ’ όπου αναδύονται υβριδικές μορφές, θραύσματα πλασμάτων που μοιάζουν να ανήκουν ταυτόχρονα στη θάλασσα και στον ουρανό, σε διάλογο με έργα σινικής μελάνης σε χαρτί, με τίτλο «Ωκεάνιοι αιθέρες», όπου επάλληλες γραμμές ροής ιχνηλατούν ένα χώρο μετάβασης ανάμεσα στο υδάτινο και στο ουράνιο στοιχείο, αποτελούν τα δύο αλληλένδετα μέρη της έκθεσης.

Πτερύγιο από την Άβυσσο, 2026, μάρμαρο Καβάλας, 88.5×23 εκ, βάση 7.5×28.5×14.5 εκ.

Η ίδια η καλλιτέχνιδα, μιλώντας για την έκθεση, επισημαίνει ότι αυτή αρθρώνεται γύρω από ένα διαρκές πέρασμα ανάμεσα σε αντίθετες καταστάσεις: το βαρύ και το ελαφρύ, το υδάτινο και το εναέριο, το ορατό και το αόρατο, την ύλη και την επιθυμία υπέρβασής της. Εκκινώντας από αυτή της την παρατήρηση, της θέσαμε μερικές σύντομες ερωτήσεις αναφορικά με την καινούρια δουλειά που παρουσιάζει στην Ύδρα.

Το «πέρασμα» είναι για μένα περισσότερο μια κατάσταση παρά μια μετάβαση από ένα σημείο σε ένα άλλο. Είναι εκείνο το ενδιάμεσο, το μεταίχμιο, όπου κάτι δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, αλλά ήδη μετασχηματίζεται, διαμορφώνεται. Με ενδιαφέρει εκείνη η στιγμή όπου το ένα στοιχείο μοιάζει να διαπερνά το άλλο, η στιγμή όπου το ένα υπάρχει μέσα στο άλλο: όπου το βαρύ γίνεται ανάλαφρο, το ακίνητο αποκτά μια αίσθηση κίνησης, το υδάτινο συναντά το αέρινο. Στην έκθεση αυτή, εκτός από το μεταλλικό έργο «Anadyomene», που στήθηκε έξω από το μουσείο, τα υπόλοιπα έργα είναι όλα σε μάρμαρο και χαρτί. Αυτές οι μεταβάσεις ‒από το σκληρό, ανθεκτικό υλικό στο χειροποίητο, ευαίσθητο χαρτί, από το υδάτινο στοιχείο στο αιθέριο, από το αόρατο σε αυτό που αναδύεται και γίνεται ορατό‒ είναι θέματα που με απασχολούν.

Επιβλητική Ανάδυση, 2026, Πεντελικό μάρμαρο, 89x52x30 εκ, βάση 45x50x30 εκ.

Ο αιθέρας με ενδιαφέρει ως ένας χώρος μετάβασης. Δεν είναι κάτι απομονωμένο από το υδάτινο στοιχείο, αλλά ένας άλλος τόπος κίνησης και ελευθερίας, ένα πεδίο όπου το ορατό συναντά το άυλο. Ανάμεσα στα μαρμάρινα έργα της έκθεσης υπάρχουν και κάποια έργα με σινική μελάνη σε λεπτό χειροποίητο χαρτί, με τίτλο «Ωκεάνιοι αιθέρες». Μέσα από το ίχνος της γραμμής και της ροής αναζητούν εκείνο το στοιχείο που βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο υδάτινο και στο ουράνιο. Η γραφή εδώ δεν λειτουργεί ως λόγος, αλλά ως κίνηση και ως αποτύπωμα. Σαν κάτι που διαχέεται, που αιωρείται και αφήνει πίσω του περισσότερο μια αίσθηση παρά κάτι συγκεκριμένο.

Όπως επισημαίνει η Ελένη Βαροπούλου, η ιδέα της ανάδυσης διαπερνά τα έργα της έκθεσης, ήδη από το γλυπτό που υποδέχεται τον επισκέπτη στον εξωτερικό χώρο του Μουσείου.

Anadyomene, 2026, αλουμίνιο, ηλεκτροστατική βαφή, 245×125 εκ.

Έχω κάνει μια σειρά σχεδίων με σινική μελάνη που την έχω τιτλοφορήσει «Δίνες». Η δίνη είναι η περιστροφική κίνηση του νερού ή του ανέμου, όταν συναντώνται αντίθετα ρεύματα. Είναι ένα απρόβλεπτο, χαοτικό φαινόμενο, μια κίνηση που μπορεί να σε παρασύρει προς τα κάτω, αλλά και να σε οδηγήσει ξανά προς την επιφάνεια. Η ανάδυση με ενδιαφέρει ως διαδικασία. Και η καλλιτεχνική πράξη ως κάτι που αντιστέκεται στο βύθισμα. Ως ένας μηχανισμός επιβίωσης. Μέσα σε αυτή την προσπάθεια η ανάδυση παίρνει πολλές μορφές. Κάτι ξαφνικά αναδύεται μέσα από ένα σκληρό υλικό, κάτι άλλο προκύπτει απρόσμενα και σε οδηγεί σε καινούρια, αχαρτογράφητα νερά, κάτι που ήταν χαμένο και μη ορατό εμφανίζεται ξαφνικά. Σε ένα νησί όπως η Ύδρα, όλο αυτό αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία. Και το έργο «Anadyomene», που υποδέχεται τον επισκέπτη στο μουσείο, βρίσκει τη θέση του εκεί. Μια μορφή που μοιάζει να βρίσκεται ανάμεσα στη θάλασσα και στον αέρα, ανάμεσα στον βυθό και την επιφάνεια.

Από την πλευρά του υλικού μου, που είναι το μάρμαρο, ασφαλώς και σχετίζονται με το βραχώδες τοπίο του νησιού. Πρόκειται για κομμάτια που εξορύσσονται από τη γη και στη συνέχεια μεταπλάθονται. Διαμορφώνονται και συνομιλούν κάθε φορά με την εκάστοτε θεματική της έκθεσης. Όμως, πριν απ’ όλα, η πρωτογενής τους ύλη είναι η γη. Και ίσως αυτή η σχέση με τη γη να είναι και μια έμμεση συνομιλία με τον ίδιο τον τόπο της Ύδρας, όπου το βραχώδες τοπίο συνυπάρχει διαρκώς με τη θάλασσα.