Συν & Πλην: «Μήδεια» στο Θέατρο Πέτρας

Η Μήδεια, η κόρη του βασιλιά της Κολχίδας, Αιήτη (γιος του θεού Ήλιου) ζει στην Ελλάδα τον εφιάλτη. Ο Ιάσονας, ο άνδρας που ακολούθησε προδίδοντας «πατέρα, λαό και πατρίδα», ο πατέρας των δύο παιδιών της, την εγκαταλείπει για την πριγκιποπούλα Γλαύκη, την κόρη του βασιλιά Κρέοντα της Κορινθίας – ο οποίος και την εξορίζει από τη χώρα, φοβούμενος τις μαγικές της δυνάμεις. Ξένη σε ξένο τόπο, μόνη, αδικημένη, απελπισμένη ερωτευμένη, οργανώνει τυφλά τη βάναυση εκδίκηση της. «Όταν πολιορκηθεί ο έρωτας μιας γυναίκας, δεν υπάρχει πιο πολεμόχαρη ψυχή» διαλαλεί η Μήδεια, εξαπολύοντας μύδρους προς κάθε κατεύθυνση. Τίποτα δεν μπορεί να εμποδίσει τα ανίερα έργα της: το μαρτυρικό θάνατο της Γλαύκης, αλλά και των παιδιών της από τα ίδια της τα χέρια.

Το δημοφιλέστερο έργο του Ευριπίδη, γραμμένο το 431 π.Χ., γεμάτο οντολογικές και φιλοσοφικές συγκρούσεις, βαθιά και επικά ποιητικό καθιερώνει αρχετυπικές φιγούρες γύρω από το ρόλο του άνδρα και της γυναίκας, ενώ θέτει αριστουργηματικά τα διλήμματα περί αδίκου, ηθικής, πολιτισμού, ξενοφοβίας – γι’ αυτό και μόνο, μπορεί να εκτιμηθεί ως εξόχως προοδευτικό για την εποχή της συγγραφής του έως και σήμερα.

Πατώντας στη μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, ο έμπειρος σκηνοθέτης Νικίτα Μιλιβόγεβιτς παρουσιάζει όλες τις εκφάνσεις και τα πρόσωπα της Μήδειας. Είναι νεκρή σαν φάντασμα από τον πόνο της χαμένης αγάπης; Είναι τρελή από έρωτα; Είναι μια γυναίκα που γερνώντας χάνει την αξία της; Είναι δαιμονική και διψά για εκδίκηση; Είναι ξένη και ζητά άσυλο; Είναι απατημένη και ζητά δικαίωση; Είναι υποταγμένη  στους ανδρικούς νόμους; Είναι αδίστακτη, έχοντας προδώσει και σκοτώσει για χάρη ενός άνδρα; Είναι θηρίο; Είναι άνθρωπος; Η διασκευή του έργου διατρέχει όλους αυτούς τους σταθμούς στο βίο της Μήδειας, που μυθολογικά και λογοτεχνικά την έχουν ανυψώσει στην διασημότερη μητροκτόνο της ιστορίας. Η διασκευή του Σέρβου σκηνοθέτη τοποθετεί την ηρωίδα σε έναν κόσμο, όπου τα πάντα έχουν δύσει, εκκινώντας την αφήγηση ως μια πολύ παλιά ιστορία που έρχεται από τα βάθη του Άδη. 

Ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος στο ρόλο του Ιάσονα.

Η έξοχη, ρεσιταλική ερμηνεία της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη στον επώνυμο ρόλο παρασύρει την παράσταση σε άλλο επίπεδο, την ώρα που αρκετά προσόντα χαρακτηρίζουν το σύνολο της δουλειάς. Η σκηνοθεσία του Νικίτα Μιλιβόγεβιτς είναι καίρια, λιτή και με ενδιαφέρουσα εικονοποιία, η διασκευή που υπογράφει τοποθετεί το έργο στο φάσμα μιας αρχαίας Κόλασης όπου όλα ξαναζούν σε έναν αέναο κύκλο, η όψη της παράστασης σε πένθιμη ένταση είναι απολύτως ταιριαστή με τις σκηνοθετικές επιλογές, ενώ στις βασικές ερμηνείες, στο πλευρό της Καραμπέτη, θα δούμε πολύ καλές εμφανίσεις από τον Λάζαρο Γεωργακόπουλο και τη Ρένη Πιττακή.  

Η Ρένη Πιττακή στο ρόλο της Τροφού με την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.

Στη δεύτερη Μήδεια της καριέρας της – μετά την σκηνοθετική προσέγγιση του έργου από τη Νικαίτη Κοντούρη το 1997 και πάλι με συμπρωταγωνιστή της τον Λάζαρο Γεωργακόπουλο στον ρόλο του Ιάσονα – η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη υψώνει θριαμβευτικά το αδιάρρηκτο νήμα της κορυφαίας αρχαίας τραγωδού. Τριάντα χρόνια μετά, η Μήδεια της είναι η απάντηση μιας συνέχειας όχι μόνο για το ταλέντο, την τεχνική και τη μελέτη της πάνω στο αρχαίο δράμα, αλλά και για την ωριμότητα που πλέον έχουν αποκτήσει όλα αυτά τα προσόντα. Ανάμεσα σε δεκάδες ανεβάσματα του έργου στην Ελλάδα και στον κόσμο (τουλάχιστον όσα έχουμε δει στην Ελλάδα) η τωρινή ερμηνεία της είναι ένας άθλος: για το μέτρο, την οικονομία, την εσωτερικότητα, τη γνώση με την οποία απελευθερώνει κάθε στροφή στον ψυχισμό της Μήδειας, δίχως ούτε ένα ταπεινό παραστράτημα. Από την τοποθέτηση της φωνής της, μέχρι την παραφορά του ολέθρου και την αλήθεια του σπαραγμού της, η Καραμπέτη, μάλλον, ξεπερνάει το (νεότερο) εαυτό της τιμώντας, μέχρι κεραίας, τον χαρακτηρισμό της καθηλωτικής ερμηνείας.
Στο άρμα της (ιστορικής τολμώ να πω) ερμηνείας της, θα βρεθούν και δύο ακόμα ηθοποιοί: ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος και η Ρένη Πιττακή. Ο πρώτος στο ρόλο του Ιάσονα δίνει μια πληρέστατη ερμηνεία: είναι εκείνος που εξαπατά και διαστρεβλώνει τα γεγονότα, είναι ο αλαζόνας που λιγουρεύεται την εξουσία, είναι ο επηρμένος κάτω από τα φτερά της πατριαρχίας και είναι ο απόλυτα διαλυμένος, όταν όσα νόμιζε ότι κατείχε εξανεμίζονται μονομιάς. Μετά τους γόνιμους αγώνες λόγου με τη Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, η ερμηνεία του κορυφώνεται όταν πια ψηλαφεί το χαμό όσων αγαπούσε. Τέλος, η Ρένη Πιττακή: λίγα λόγια χρειάζονται για μια άλλη γυναίκα – θηρίο της υποκριτικής, που παρά τον μικρό ρόλο της Τροφού, αποκαλύπτει με σοφία τα τραγικά ύψη της ιστορίας, στην οποία γίνεται μάρτυρας. Και ξανασμίγει με την Καραμπέτη, δύο χρόνια μετά τις, επίσης, αριστουργηματικές «Ψηλές γυναίκες» σε σκηνοθεσία Μπομπ Γουίλσον.

Η ερεβώδης ποιητικότητα του έργου οδηγεί τη σκηνοθεσία του Νικίτα Μιλιβόγεβιτς που σκηνοθετεί αρχαίο δράμα μετά από καιρό. Διαχειρίζεται με σταθερή ματιά το έργο, ως ένα αφήγημα των, από πάντα, νεκρών, ως μια ιστορία που το μέγεθος της τραγικότητας της περιδινίζεται στους αιώνες – και ως τέτοια φτάνει σήμερα στ’ αυτιά μας. Με τη συνεργασία της χορογράφου Αμάλιας Μπένετ, τη μουσική δραματουργία του Δημήτρη Καμαρωτού και τη σκηνογραφία του Σωτήρη Μελανού, παρουσιάζει μέσα στη λιτότητα τους, μερικές ευρηματικές σκηνές: εικονοποιεί το θάνατο της Γλαύκης και τη δολοφονία των παιδιών της Μήδειας, με μια πολύ ωραία ιδέα συνοψίζει το φτερούγισμα της στο άρμα του Ήλιου και την ίδια ώρα δικαιώνει την απ’ αρχής επιλογή του: να αντιμετωπίσει την ηρωίδα ως ένα φάντασμα που εξιστορεί τα δεινά της. Βεβαίως, οι επιλογές του ταιριάζουν περίφημα με τον άσσο στο μανίκι που λέγεται Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.

Ο κύκλος από μαύρο μάρμαρο που παραπέμπει σε μνήμα, γεμάτος από μαύρα κουρέλια δημιουργεί έναν πολύ ωραίο συμβολισμό τόσο αναφορικά με τις αποφάσεις της σκηνοθεσίας, όσο και σε σχέση με το κύκλο του αρχαίου δράματος μέσα στον χρόνο· ενώ σε συνδυασμό με τους πορφυρούς φωτισμούς του Νίκου Βλασόπουλου μοιάζει να έρχεται από την Κόλαση. Ωραία και τα κοστούμια της Βασιλικής Σύρμα, με έμφαση στο πτυχωτό φόρεμα της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη και της Ρένης Πιττακή.

Η διαχείριση του Χορού απασχόλησε περισσότερο την κινησιολογία της Αμάλιας Μπένετ όπου φαίνεται πως οργάνωσε κάποια ενδιαφέροντα χορογραφικά αποσπάσματα, όπως το δραματικό τέλος της Γλαύκης και την κατάρρευση της Μήδειας.

Ο Άρης Λεμπεσόπουλος ερμηνεύει τον Κρέοντα, σε σκηνή με την ικέτιδα για άσυλο Μήδεια.

Παρότι ο Χορός αποτελείται από καλούς νεότερους ηθοποιούς – Ηλέκτρα Καρτάνου, Εμμανουήλ Κοντός, Ιωάννα Μπιτούνη, Κατερίνα Νταλιάνη, Διονύσης Πιφέας, Μαριάμ Ρουχάτζε, Νίκος Τσιμάρας – ως σύνολο η σκηνοθεσία δεν καταφέρνει να του δώσει έναν λιγότερο διεκπεραιωτικό ρόλο. Η αρχική εμφάνιση τους με τις ευμεγέθεις μάσκες στερεί, όπως συνήθως συμβαίνει, την καθαρή κατανόηση του λόγου τους, ενώ μοναδική εξαίρεση στη γενικότερη λειτουργία τους είναι στις χορογραφημένες σκηνές συνόλου. Από την ομάδα διακρίνονται ο Διονύσης Πιφέας που δυναμικά γίνεται ο Αγγελιαφόρος των μεγάλων κακών καθώς και Μαριάμ Ρουχάντζε που, με την αγγελική της φωνή, τραγουδά θρηνητικά στα γεωργιανά, σε παραπομπή με την πατρίδα της Μήδειας Κολχίδα, βασίλειο που ανήκε στις εκτάσεις της σημερινής Γεωργίας.

Μια, προσεγμένη και με καλές ιδέες, σκηνοθεσία πλαισιώνει την υπερβατική ερμηνεία της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη.

Λάζαρος Γεωργακόπουλος και Καρυοφυλλιά Καραμπέτη.

Στο σκηνικό του Σωτήρη Μελανού.

Ο Χορός της παράστασης που αποτελείται από τους Ηλέκτρα Καρτάνου, Εμμανουήλ Κοντό, Ιωάννα Μπιτούνη, Κατερίνα Νταλιάνη, Διονύση Πιφέα, Μαριάμ Ρουχάτζε, Νίκο Τσιμάρα.