Κρίστοφερ Νόλαν: Είδαμε όλες τις ταινίες του πιο epic σκηνοθέτη – και τις βάζουμε σε σειρά

Ο Κρίστοφερ Νόλαν έχει ένα μοναδικό ταλέντο: Να σε κάνει να θες να περάσεις τρεις ώρες καρφωμένος στην οθόνη και άλλες τρεις ωρες να προσπαθείς να εξηγήσεις στους φίλους σου τι ακριβώς είδες. Είτε μιλάμε για υπερήρωες, όνειρα, μαύρες τρύπες ή ιστορικές βιογραφίες, κάθε νέα ταινία του καταλήγει να γίνεται κινηματογραφικό γεγονός. Με αφορμή την κυκλοφορία του The Odyssey, επιχειρούμε το δύσκολο (και μάλλον ακατόρθωτο) έργο να βάλουμε όλες τις ταινίες του σε σειρά, να σχολιάσουμε τι κάνει την καθεμία ξεχωριστή και να μοιραστούμε μαζί σου πού μπορείς να τις παρακολουθήσεις.

Spoiler: Δεν θα συμφωνείς με κάποιες επιλογές. Αλλά είναι οκέι.

Κάπου έπρεπε να ξεκινήσουν όλα. Το Following είναι το ασπρόμαυρο σκηνοθετικό ντεμπούτο του Κρίστοφερ Νόλαν και όσο κι αν δύσκολα θα το βάλει κανείς πρώτο σε ένα rewatch marathon έχει τεράστια σημασία για τη φιλμογραφία του. Με ελάχιστα χρήματα αλλά άφθονες ιδέες, ο Βρετανός σκηνοθέτης πειραματίζεται ήδη με τη μη γραμμική αφήγηση, τους αναξιόπιστους χαρακτήρες και την εμμονή του με τον χρόνο και την αντίληψη. Δεν είναι η πιο ολοκληρωμένη δουλειά του, ούτε η πιο συναρπαστική, όμως είναι σχεδόν απολαυστικό να βλέπεις έναν δημιουργό να δοκιμάζει πράγματα που λίγα χρόνια αργότερα θα τον έκαναν έναν από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της γενιάς του. Μπορεί να βρίσκεται τελευταίο αλλά χωρίς αυτό πιθανότατα δεν θα υπήρχαν… όλα τα υπόλοιπα.

Ας είμαστε δίκαιοι: το μεγαλύτερο πρόβλημα του The Dark Knight Rises είναι ότι αναγκάστηκε να ακολουθήσει το The Dark Knight. Όταν η προηγούμενη ταινία θεωρείται από πολλούς η καλύτερη superhero ταινία όλων των εποχών, ο πήχης βρίσκεται κυριολεκτικά στο διάστημα. Το φινάλε της τριλογίας έχει εντυπωσιακή κλίμακα, έναν εξαιρετικό Tom Hardy ως Bane και μερικές πραγματικά δυνατές στιγμές, όμως το σενάριο δείχνει να προσπαθεί να χωρέσει υπερβολικά πολλές ιδέες. Παρ’ όλα αυτά, το τέλος της ιστορίας του Bruce Wayne παραμένει συγκινητικό και απόλυτα ταιριαστό. Και ας μην κοροϊδευόμαστε: αν το πετύχουμε στις έντεκα το βράδυ στην τηλεόραση, θα κάτσουμε να το δούμε μέχρι το τέλος.

Το Tenet είναι ίσως η πιο… Nolan ταινία που έχει γυρίσει ποτέ ο Nolan. Μια ταινία που σε κάνει να βγεις από την αίθουσα με δύο απορίες: «Μου άρεσε;» και «Τι ακριβώς είδα μόλις;». Η απάντηση και στις δύο ερωτήσεις συνήθως έρχεται μέρες αργότερα. Το concept της αντιστροφής του χρόνου είναι εντυπωσιακό και οι σκηνές δράσης παραμένουν από τις πιο ευρηματικές της καριέρας του. Από την άλλη, οι χαρακτήρες δεν έχουν ποτέ τον απαραίτητο χώρο για να αναπνεύσουν, αφού όλη η προσοχή πέφτει στον ίδιο τον μηχανισμό της ιστορίας. Παρ’ όλα αυτά, είναι από εκείνα τα blockbusters που δύσκολα θα τολμούσε να γυρίσει οποιοσδήποτε άλλος σήμερα και μόνο γι’ αυτό, του αξίζουν αρκετά εύσημα.

Το Insomnia είναι η ταινία που συνήθως ξεχνάμε όταν μιλάμε για τον Christopher Nolan. Κρίμα, γιατί πρόκειται για ένα εξαιρετικό ψυχολογικό θρίλερ. Ο Al Pacino δίνει μία από τις πιο υποτιμημένες ερμηνείες της καριέρας του, ενώ ο Robin Williams αποδεικνύει πόσο απολαυστικά ανατριχιαστικός μπορούσε να γίνει όταν άφηνε πίσω του τους κωμικούς ρόλους. Εδώ ο Nolan δεν βασίζεται σε τεράστια twists ούτε σε φιλόδοξα concepts. Αντίθετα, αφήνει την ένταση να χτίζεται αργά και σταθερά, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να κρατήσει τον θεατή καθηλωμένο ακόμη και χωρίς να… λυγίζει τον χρόνο.

Σήμερα έχουμε συνηθίσει τις σκοτεινές superhero ταινίες. Το 2005 όμως δεν ήταν καθόλου δεδομένο. Το Batman Begins πήρε έναν χαρακτήρα που είχε συνδεθεί με τις υπερβολές της δεκαετίας του ’90 και τον μετέτρεψε ξανά σε έναν άνθρωπο με φόβους, τραύματα και αδυναμίες. Ο Christian Bale έγινε σχεδόν αμέσως ο Batman μιας ολόκληρης γενιάς, ενώ εδώ ξεκινά και η μακροχρόνια συνεργασία του Nolan με τον Cillian Murphy. Ίσως σήμερα να επισκιάζεται λιγάκι από την δεύτερη ταινία, όμως χωρίς αυτό δεν θα υπήρχε ποτέ η τριλογία που άλλαξε για πάντα τις superhero ταινίες.

Αν ζητήσεις από δέκα fans του Nolan να κατατάξουν το The Prestige, πιθανότατα θα πάρεις δέκα διαφορετικές απαντήσεις. Για αρκετούς είναι το απόλυτο αριστούργημά του. Εμείς θα το αφήσουμε λίγο πιο χαμηλά. Όχι επειδή δεν είναι εξαιρετικό, αλλά γιατί είναι από εκείνες τις ταινίες που βασίζονται τόσο πολύ στην αποκάλυψη του τέλους, ώστε η δεύτερη προβολή χάνει αναπόφευκτα ένα μέρος της μαγείας της. Αυτό βέβαια δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο Hugh Jackman και ο Christian Bale χαρίζουν μία συναρπαστική μονομαχία δύο ανθρώπων που αφήνουν την εμμονή τους να καταστρέψει τα πάντα γύρω τους και φυσικά, το τελευταίο δεκάλεπτο παραμένει ένα από τα καλύτερα twists που έχει γράψει ποτέ ο Νόλαν.

Εδώ είναι που ο Κρίστοφερ Νόλαν ανακοίνωσε επίσημα την άφιξή του στο Hollywood. Το Memento δεν είναι απλώς μια πρωτότυπη ταινία αλλά και μια ταινία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο πολλοί δημιουργοί αντιμετώπισαν την αφήγηση τα επόμενα χρόνια. Η ιστορία ξετυλίγεται ανάποδα, ο πρωταγωνιστής δεν μπορεί να δημιουργήσει νέες αναμνήσεις και ο θεατής αναγκάζεται να νιώθει την ίδια σύγχυση με εκείνον. Είναι ένα κινηματογραφικό παζλ που απαιτεί την προσοχή σου από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό και σε ανταμείβει όσο περισσότερο το σκέφτεσαι μετά τους τίτλους τέλους. Αν το Tenet σε έκανε να ψάχνεις εξηγήσεις στο διαδίκτυο, το Memento το είχε κάνει σχεδόν είκοσι χρόνια νωρίτερα… και ίσως λίγο καλύτερα.

Αν κάποιος επιμένει ότι οι πολεμικές ταινίες είναι όλες ίδιες, μάλλον δεν έχει δει το Dunkirk. Ο Νόλαν πήρε σχεδόν κάθε ανερχόμενο Βρετανό ηθοποιό, τους πέταξε σε μια παραλία γεμάτη λάσπη, βόμβες και πανικό και γύρισε μία από τις πιο αγχωτικές κινηματογραφικές εμπειρίες της τελευταίας δεκαετίας. Το έξυπνο παιχνίδι με τις τρεις διαφορετικές χρονικές γραμμές: στεριά, θάλασσα και αέρας λειτουργεί υποδειγματικά, ενώ το soundtrack του Hans Zimmer ανεβάζει τους παλμούς χωρίς να σε αφήνει να πάρεις ανάσα. Δεν είναι η πιο συναισθηματική ταινία του Νόλαν, είναι όμως ίσως η πιο καθηλωτική από άποψη σκηνοθεσίας.

Ναι, ξέρουμε ότι αυτή η θέση θα σηκώσει κουβέντα. Το The Odyssey είναι ίσως η πιο διχαστική ταινία του Nolan μέχρι σήμερα. Άλλοι μίλησαν για αριστούργημα, άλλοι για μια φιλόδοξη προσπάθεια που δεν πέτυχε απόλυτα τον στόχο της. Εμείς βρισκόμαστε κάπου στη μέση. Είναι μια ταινία τεράστιας κλίμακας, με εικόνες που θυμίζουν γιατί ο Nolan παραμένει ένας από τους λίγους σκηνοθέτες που επιμένουν να γυρίζουν κινηματογράφο για τη μεγάλη οθόνη. Δεν λειτουργούν όλες οι δημιουργικές επιλογές το ίδιο καλά, όμως όταν το φιλμ βρίσκει τον ρυθμό του, ειδικά στο τρίτο μέρος, είναι πραγματικά συναρπαστικό. Δεν είναι η καλύτερη δουλειά του, αλλά είναι μία που αξίζει να τη συζητήσεις.

Το καλοκαίρι του 2023 δύσκολα θα επαναληφθεί. Από τη μία η Barbie, από την άλλη το Oppenheimer, και ολόκληρο το ίντερνετ να ζει στον ρυθμό του Barbenheimer. Κάποιοι πήγαν για τα memes, όμως έφυγαν έχοντας δει μία από τις καλύτερες βιογραφικές ταινίες των τελευταίων χρόνων. Ο Nolan κατάφερε να μετατρέψει μια ιστορία γεμάτη διαλόγους, πολιτική και επιστήμη σε ένα κινηματογραφικό θρίλερ που δεν χάνει ποτέ την έντασή του. Ο Cillian Murphy δίνει δικαίως την ερμηνεία της ζωής του, ο Robert Downey Jr. υπενθυμίζει σε όλους πόσο σπουδαίος ηθοποιός είναι και το ηχητικό σύμπαν της ταινίας κάνει κάθε σκηνή να μοιάζει με ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να εκραγεί. Δεν είναι τυχαίο ότι στο τέλος της σεζόν των βραβείων άφησε ελάχιστα τρόπαια για τους υπόλοιπους.

Από εδώ και πέρα δεν υπάρχουν λάθος απαντήσεις. Υπάρχουν μόνο προσωπικές προτιμήσεις. Το Inception είναι η ταινία που έκανε εκατομμύρια ανθρώπους να βγουν από την αίθουσα συζητώντας για σβούρες, όνειρα μέσα σε όνειρα και το αν τελικά κατάλαβαν όσα είδαν. Ο Nolan παίρνει ένα concept που στα χέρια κάποιου άλλου θα κατέληγε αχταρμάς και το μετατρέπει σε ένα από τα πιο συναρπαστικά blockbuster του 21ου αιώνα. Έχει δράση και εξαιρετικό cast και ένα φινάλε που παραμένει αντικείμενο συζήτησης δεκαέξι χρόνια μετά. Αν υπάρχει μία ταινία που απέδειξε ότι το κοινό είναι πρόθυμο να ακολουθήσει ακόμη και τις πιο περίπλοκες ιδέες, είναι αυτή.

Για χρόνια, κάθε νέα superhero ταινία κουβαλούσε την ίδια υπόσχεση: «είναι το νέο The Dark Knight». Σχεδόν καμία δεν τα κατάφερε. Ο Nolan παρέδωσε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ακόμη περιπέτεια του Batman. Παρέδωσε ένα αστυνομικό θρίλερ που έτυχε να βασίζεται σε κόμικ. Το σενάριο κυλάει με απίστευτο ρυθμό, οι σκηνές δράσης δεν έχουν γεράσει ούτε λεπτό και ο Christian Bale ίσως να μην υπήρξε ποτέ καλύτερος ως Bruce Wayne. Μα φυσικά υπάρχει ο Heath Ledger: ένας Joker τόσο χαοτικός, τόσο απρόβλεπτος και τόσο μαγνητικός, που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο γράφονται οι κινηματογραφικοί villains. Δεκαοκτώ χρόνια μετά, παραμένει ο χαρακτήρας που όλοι προσπαθούν να φτάσουν.

Υπήρχε πραγματικά άλλη επιλογή; Αν υπάρχει μία ταινία που συνοψίζει όσα κάνει καλύτερα ο Christopher Nolan, είναι το Interstellar. Παίρνει πολύπλοκες επιστημονικές θεωρίες, τις συνδυάζει με μία βαθιά ανθρώπινη ιστορία και δημιουργεί μια εμπειρία που δύσκολα συγκρίνεται με οτιδήποτε άλλο στη φιλμογραφία του. Ναι, θα σε βάλει να σκεφτείς για μαύρες τρύπες, σχετικότητα και πέμπτες διαστάσεις. Ναι, πιθανότατα θα χρειαστείς ένα μικρό Google search μόλις πέσουν οι τίτλοι τέλους. Αλλά στο τέλος δεν είναι αυτά που θυμάσαι. Θυμάσαι το εκκωφαντικό soundtrack του Hans Zimmer και τις εικόνες που μοιάζουν φτιαγμένες για να τις δεις αποκλειστικά σε τεράστια οθόνη. Το Interstellar είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου το συναίσθημα κερδίζει την επιστήμη. Όσο περίπλοκες κι αν είναι οι θεωρίες του, στον πυρήνα του μιλά για κάτι πολύ απλό: τι είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε για τους ανθρώπους που αγαπάμε;