Το Systema πάει (και) στο Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας

Δεν είναι άδικο όταν η ελληνική χορευτική σκηνή αναφέρεται ως η πλέον αδικημένη και παραγκωνισμένη των παραστατικών τεχνών. Ειδικά στην ελληνική «αγορά», με εξαίρεση τους μεγάλους οργανισμούς και τις φεστιβαλικές διοργανώσεις, ο χρόνος ζωής και παρουσίασης των έργων είναι αντιστρόφως ανάλογος με την έρευνα, τον κόπο και το χρόνο προετοιμασίας του. Η πρωτοβουλία του Systema, έρχεται ως μια χειρονομία αποκατάστασης αυτής της αδικίας, επιχειρώντας να παρουσιάσει παραστάσεις όπου το διεθνές βλέμμα μπορεί να τους προσφέρει τη δυνατότητα να ταξιδέψουν εκτός Ελλάδας, να συναντήσουν νέα κοινά και θεατές, παρατείνοντας το «προσδόκιμο ζωής» τους. Το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας – που μαζί με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου και το Εθνικό Θέατρο προωθούν 19 παραγωγές εκτός Ελλάδας  – παρουσιάζει πέντε παραγωγές σε ένα πυκνό διήμερο (25 και 26 Ιουλίου) από Ελληνίδες και Έλληνες δημιουργούς, έμπειρους στην παρουσία εκτός συνόρων.

Πριν την πρεμιέρα τους στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, οι χορογράφοι Κωνσταντίνος Παπανικολάου, Ιωάννα Πορτόλου, Ίρις Κάραγιαν, η ομάδα Garage 21 των Μαίρης και Ευαγγελίας Ράντου και ο Αντώνης Βαής μιλούν για τα έργα τους, κάνουν μια πρώτη εκτίμηση για την πρωτοβουλία του Systema, προτείνοντας κι άλλες ενέργειες που θα απελευθερώσουν τον ελληνικό χορό από το περιοριστικό σύστημα παρουσίασης του που λειτουργεί μέχρι σήμερα.

@Κωνσταντίνος Παπανικολάου

H Εναλλακτική Σκηνή του 32^ου Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας περιμένει τον Κωνσταντίνο Παπανικολάου, πολύπειρο σε συνεργασίες με διεθνείς καλλιτέχνες και ευρωπαϊκές διοργανώσεις να παρουσιάσει την σόλο περφόρμανς «A user’s manual». Ο ερμηνευτής και χορογράφος της (υπογράφει και το κείμενο καθώς η παράσταση έχει και χαρακτηριστικά διάλεξης) την περιγράφει ως «μια παράσταση για το πώς επιβιώνει ένα έργο χορού. Με ενδιαφέρει να φέρω στη σκηνή όλα όσα συνήθως μένουν αόρατα: τη χρηματοδότηση, τις περιοδείες, τους περιορισμούς και τις πρακτικές αποφάσεις που τελικά διαμορφώνουν το ίδιο το έργο. Είναι μια προσπάθεια να δούμε τη χορογραφία όχι μόνο ως καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, αλλά και ως προϊόν των συνθηκών μέσα στις οποίες παράγεται».

Μοιάζει, λοιπόν, να ταιριάζει απόλυτα στην πλατφόρμα του Systema που είναι μια πρώτη χειρονομία προς την καταπολέμηση αυτών των αδιεξόδων. Ο Κωνσταντίνος Παπανικολάου χαρακτηρίζει την πρωτοβουλία «εξαιρετικά σημαντική», αφού «σε αντίθεση με το θέατρο, ο σύγχρονος χορός δεν πηγαίνει σεζόν σε ένα θέατρο ούτε έχει πολλές επαναλήψεις. Η ζωή μιας παράστασης εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το αν θα τη δουν οι άνθρωποι που μπορούν να την προσκαλέσουν ξανά. Το Systema δημιουργεί ακριβώς αυτή τη συνάντηση και δίνει στα έργα τη δυνατότητα να συνεχίσουν τη διαδρομή τους πέρα από την πρεμιέρα».

Ασφαλώς και είναι μόνο μια αρχή που δεν είναι αρκετή. Ο ίδιος εισηγείται «περισσότερο χρόνο και περισσότερους πόρους. Η εξωστρέφεια δεν χτίζεται μόνο μέσα σε ένα δεκάλεπτο pitching (παρουσίαση), αλλά μέσα από ουσιαστικές συναντήσεις και χρόνο για συζήτηση. Πολύ συχνά όλα γίνονται βιαστικά, ενώ η δημιουργία σχέσεων χρειάζεται διάρκεια». Το βέβαιο είναι πως το Systema βρίσκει έτοιμο έδαφος, αφού ο ελληνικός χορός – με τη στήριξη και οργανισμών όπως η Στέγη, αλλά χάρη στον προσωπικό αγώνα καλλιτεχνών – έχει κινήσει το ενδιαφέρον της διεθνούς σκηνής. Ο Κωνσταντίνος Παπανικολάου χορεύοντας και δημιουργώντας επί 15 χρόνια αισθάνεται πως «η παρουσία της ελληνικής χορευτικής σκηνής γίνεται ολοένα πιο ισχυρή και πιο συχνή. Υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον για τις δουλειές που παράγονται εδώ. Αυτό που εξακολουθεί να λείπει είναι οι συνθήκες που θα επιτρέψουν σε αυτήν τη δυναμική να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και συνέχεια».
Το «A user’s manual» θα παιχτεί στις 25 Ιουλίου (18.30) στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας

@Τάσος Βρεττός

Η συνεργασία του με την ομάδα της Σάσα Βαλτς είναι ίσως πιο μακρόχρονη στο πλαίσιο της διεθνούς καριέρας που έχει κάνει ο Αντώνης Βαής. Γι’ αυτό με σιγουριά μπορεί να δηλώνει πως «πολύ πριν έρθει η τόσο ουσιαστική θεσμική στήριξη, η ελληνική χορευτική σκηνή έχει εκπροσωπηθεί σε διεθνές επίπεδο αρχικά πιο μεμονωμένα από τις εξαιρετικές χορεύτριες και χορευτές και φυσικά από τους πολυπράγμονες δημιουργούς που στο παρελθόν χρειάστηκε να ζουν στο εξωτερικό για να έχουν πρόσβαση σε ό,τι το διεθνές είχε να προσφέρει». Το τοπίο για την ελληνική χορευτική σκηνή έχει αλλάξει, αφού όπως παρατηρεί και ο χορευτής και χορογράφος φτάνουμε στο «καλύτερο σήμερα που χτίζεται ήδη εδώ και μία δεκαετία, όπου μπορούμε πια να μιλάμε για ελληνικές ομάδες που ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα θριαμβεύοντας με την ενεργή παρουσία τους στο εξωτερικό. Η δυναμική της ελληνικής χορευτικής σκηνής είναι απαράμιλλης ενέργειας και ικανότητας τόσο σε τεχνικό-ερμηνευτικό επίπεδο όσο και χορογραφικά. Αυτό, άλλωστε, το αποδεικνύει περίτρανα η συνεχής και εξελισσόμενη παρουσία μας στο διεθνές στερέωμα και το αμείωτο ενδιαφέρον στην ελληνική δημιουργία».

Το Systema, κατά την εκτίμηση του, έχει βαρύτητα χάρη σε δύο άξονες: τη συνεργασία τριών τόσο σημαντικών θεσμών και στην ορατότητα που προσφέρουν. «Η συνεργασία μας ενδυναμώνει τόσο κοινωνικά όσο και επαγγελματικά και η ορατότητα μεγιστοποιεί τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες εξέλιξης του πεδίου της χορευτικής δημιουργίας, εντάσσοντας μεγαλύτερο αριθμό δημιουργών και ομάδων σε ένα πλαίσιο-εφαλτήριο ικανό να δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος οργανικής ανάπτυξης αρχικά σε τοπικό επίπεδο και εν συνεχεία σε διεθνές», επισημαίνει. Παρόλα αυτά και ο Αντώνης Βαής υποστηρίζει πως η «ετικέτα» της εξωστρέφειας έχει ανάγκη από μια στέρεη βάση. Εξηγεί: «για να είναι βιώσιμη, οργανική και διαχρονική, πρέπει να έρχεται ως αποτέλεσμα ενός κοινού στόχου που προτεραιότητα του είναι αρχικά το ‘εδώ’. Ο χορός στην Ελλάδα απαιτεί ακόμα μεγαλύτερη, ουσιαστικότερη και στοχευμένη στήριξη σε όλο το φάσμα του από τα αρχικά στάδια της εκπαίδευσης μέχρι το τελικό μοίρασμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το κοινό» και θέτει φλέγοντα ζητήματα όπως η ανωτατοποίηση των επαγγελματικών σχολών χορού, η ίδρυση Πανεπιστημίου, η δημιουργία λειτουργικών χώρων στέγασης και φιλοξενίας του χορού στην πρωτεύουσα, αλλά και στην περιφέρεια και η περαιτέρω επιχορήγηση για τη δημιουργία εκπαιδευτικού, ερευνητικού και καλλιτεχνικού έργου. «Βελτιώνοντας  όλα τα παραπάνω οι τόσο σημαντικοί δίαυλοι εξωστρέφειας, όπως το Systema, είναι ικανοί να αντέξουν στον χρόνο και να δρουν ανταποδοτικά για το σύνολο της ελληνικής χορευτικής κοινότητας».

Για το Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, ο Αντώνης Βαής έχει ετοιμάσει το «Lunar Seage», το οποίο περιγράφει ως  «μία διαρκώς εξελισσόμενη απόπειρα σκηνικής αποτύπωσης ενός ονείρου. Με αφετηρία του την τοποειδική έρευνα σε παράκτια φυσικά τοπία αλλοτριωμένα από την βαριά βιομηχανία, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και την ανθρώπινη δραστηριότητα, διανοίγει μία ρωγμή διαφυγής, μεταμορφώνοντας τη σκηνή σε έναν φανταστικό τόπο. Τρία σώματα (ο ίδιος μαζί με τους Χάρη Σαββόπουλο και Βασίλη Παπαηλιόπουλο) ενεργοποιούν την αναμέτρηση τεχνητών υλικών και στοιχείων της φύσης, αναζητώντας ακατάπαυστα τη σωματικότητα μιας μετάβασης και την διαρκή σχέση μεταξύ δημιουργίας και καταστροφής».
Το «Lunar Seage» θα παιχτεί στις 25 Ιουλίου (19.30) στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας

@Γιάννης Νονταράς

Η χορογράφος Μαίρη Ράντου και η ερμηνεύτρια Ευαγγελία Ράντου, αδερφές και κεντρικά μέλη της ομάδας «Garage 21» παρουσιάζουν τo έργο «Mountains» όπου θέτουν το σώμα ως τόπο μνήμης, αντοχής και διαρκούς μεταμόρφωσης. «Σώμα και τοπίο λειτουργούν ως ένας ζωντανός οργανισμός που αλλάζει, φθείρεται και αναγεννιέται, αναδεικνύοντας τη μεταμόρφωση ως μια φυσική διαδικασία. Το έργο εξερευνά τη σχέση του ανθρώπου με αυτό που τον υπερβαίνει, το βάρος της μνήμης που φέρει και τη δύναμη που αναδύεται μέσα από την προσπάθεια να υπάρξει. Η χορογραφία εξελίσσεται ως μια πορεία μετασχηματισμού, όπου η ύλη, η κίνηση και ο χρόνος συμπλέκονται σε μια συνεχή ροή». Συνιδρύτριες του «Garage Performing Arts Center»  -εδώ και μια σχεδόν μια 15ετία – αντιμετωπίζουν την πλατφόρμα του Systema ως μια γέφυρα. «Δεν προσφέρει μόνο μια ευκαιρία παρουσίασης, αλλά δημιουργεί συνθήκες συνάντησης ανάμεσα στους Έλληνες δημιουργούς και τη διεθνή κοινότητα. Σε μια πραγματικότητα με περιορισμένη χρηματοδότηση και λίγες δυνατότητες κινητικότητας, τέτοιες πρωτοβουλίες λειτουργούν ως καταλύτες για την ανάπτυξη του σύγχρονου χορού. Στην Ελλάδα υπάρχει εξαιρετικό καλλιτεχνικό δυναμικό, όμως η σκηνή εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα σε ένα μικρό οικοσύστημα. Γι’ αυτό δράσεις όπως αυτή είναι καθοριστικές, γιατί ανοίγουν δρόμους για ουσιαστική εξωστρέφεια και μεγαλύτερη διεθνή ορατότητα», εξηγούν.

Προϋπόθεση για όλα τα παραπάνω είναι το Systema να μην αποτελέσει πυροτέχνημα: «να υπάρχει συνέχεια», όπως υπογραμμίζουν. «Η εξωστρέφεια δεν είναι μια μεμονωμένη πρόσκληση, αλλά μια σχέση που αντέχει στον χρόνο. Χρειάζονται περισσότερα προγράμματα κινητικότητας, συμπαραγωγές και residencies, ώστε οι διεθνείς επαφές να εξελίσσονται σε ουσιαστικές συνεργασίες. Οι διεθνείς προσκλήσεις είναι μόνο η αρχή· πραγματικό αποτύπωμα αφήνουν η ανταλλαγή γνώσης, η ανάπτυξη κοινών πρακτικών και η δημιουργία νέων καλλιτεχνικών διαδρομών. Και οι δύο επαληθεύουν, βάσει της εμπειρίας τους πως υπάρχει ουσιαστικό ενδιαφέρον για τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία. «Η ελληνική σκηνή έχει ισχυρή και ξεκάθαρη ταυτότητα που στο εξωτερικό την υποδέχονται με μεγάλο ενδιαφέρον. Αυτό που μας λείπει δεν είναι το καλλιτεχνικό εκτόπισμα, αλλά οι σταθερές γέφυρες. Περισσότερες σταθερές ευκαιρίες διεθνούς παρουσίας».
Το «Mountains» θα παιχτεί στις 25 Ιουλίου (20.30) στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας

@Ελισάβετ Μοράκη

Από τις πρώτες δημιουργούς της ελληνικής σκηνής που διακρίθηκαν σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ, η Ίρις Καραγιάν μπορεί να μεταφέρει μια καλή εικόνα για τη διαχείριση της χορευτικής δημιουργίας σε άλλες χώρες. «Όταν ταξιδεύω τα έργα μου έρχομαι αντιμέτωπη με την απόκλιση που έχει η Ελλάδα από άλλες χώρες που στηρίζουν τη σύγχρονη δημιουργία του χορού, σε επίπεδο υποδομών, θεσμών, νοοτροπίας, συνέχειας και συνέπειας στη δράση τους», τονίζει. Στο πλαίσιο του Systema  παρουσιάζει τη νέα της χορογραφία «Ποια είναι τα σώματα της εποχής μας», ένα έργο για δύο χορεύτριες και ένα κείμενο. Πρόκειται για μια παράσταση που «προσκαλεί το κοινό να παρακολουθήσει και να εστιάσει παράλληλα σε δύο μέσα, την κίνηση και τη γλώσσα, καθώς εμφανίζονται και εξαφανίζονται, εξελίσσονται αυτόνομα και μαζί, δια-πλέκονται και δια-δρουν μεταξύ τους. Το έργο δημιουργήθηκε το 2023, με αρχική πρόθεση να διερευνήσει τις σχέσεις κίνησης και γλώσσας, τους τρόπους με τους οποίους τα δύο μέσα συν-υπάρχουν και αρθρώνουν καταστάσεις, δημιουργούν αισθήσεις και αφηγήσεις. Η σκηνή λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης που αντανακλά και διαθλά μια σειρά από συλλογισμούς, διερωτήσεις, θέσεις και υποθέσεις, σχέσεις και δράσεις. Η κεντρική ερώτηση του έργου είναι η εξής: πως μπορούμε να υπάρξουμε σε αυτόν τον κόσμο, πως συνεχίζουμε, πως ονειρευόμαστε, πως αντιδράμε και τι κάνουμε με όσα συμβαίνουν;», εξηγεί η χορογράφος καθοδηγώντας επί σκηνής τις Δάφνη Δρακοπούλου και Δέσποινα Σανιδά-Κρεζία.

Με την εμπειρία του εξωτερικού κρίνει πως η πρωτοβουλία του Systema ήταν εξόχως απαραίτητη για την ανεξάρτητη ελληνική σκηνή η οποία «δεν έχει τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες να παρουσιάσει το έργο της εκτός συνόρων και να συμμετέχει ενεργά στη διεθνή σκηνή. Ο καλλιτεχνικός προγραμματισμός λειτουργεί μέσω δικτύων και οργανισμών που υποστηρίζουν, προωθούν και διακινούν κάποιους καλλιτέχνες και τα έργα τους. Κατά συνέπεια, οι καλλιτέχνες της ανεξάρτητης σκηνής δεν λαμβάνουν ορατότητα και παραμένουν εκτός αγοράς».

Για την Ίριδα Κάραγιαν η πλατφόρμα του Systema σηματοδοτεί μιαν αρχή προς την κατεύθυνση της εξωστρέφειας η οποία, ωστόσο, πρέπει να υποστηριχτεί από ένα σύνθετο και ευρύτερο πλαίσιο: «χρειάζεται να δημιουργηθούν κατάλληλες συνθήκες για συμπράξεις και συνεργασίες σε επίπεδο πολιτιστικής πολιτικής. Να δημιουργηθούν εστίες, κέντρα χορού, πλατφόρμες χορού, φεστιβάλ, εκπαιδευτικές και ερευνητικές δράσεις, καλλιτεχνικές φιλοξενίες με προγράμματα ανταλλαγών και συνεργασιών με καλλιτέχνες, φορείς και οργανισμούς του εξωτερικού. Χρειάζεται ένα σχέδιο που θα υποστηριχθεί από την Πολιτεία με συνέπεια και σε βάθος χρόνου, ώστε να συστηματοποιηθεί η καλλιτεχνική δημιουργία και παραγωγή εντός και να επεκταθεί δημιουργώντας δίκτυα και συνεργασίες με την αγορά εκτός».
Το «Ποια είναι τα σώματα της εποχής μας» θα παιχτεί στις 26 Ιουλίου (19.00) στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας

@Δέσποινα Σπύρου

Η δραστήρια και πολύπειρη ιδρύτρια της ομάδας Griffon, καλλιτεχνικά αναθρεμένη στο Λονδίνο, θα έλεγε κανείς πως γνωρίζει τους όρους της διεθνούς αγοράς, εδώ και 26 χρόνια παρουσίας στα πράγματα. Στην Καλαμάτα, θα κάνει πρεμιέρα το νέο της έργο «Superstar», για το οποίο και αντλεί έμπνευση από ένα θρυλικό στίχο του Νιλ Γιανγκ (του τραγουδιού My,my, Hey, hey) «It is better to burn out than to fade away». Όπως λέει, η παράσταση «απευθύνεται στον Superstar της διπλανής πόρτας. Με αφορμή την pop κουλτούρα και κάποιους λαμπρούς καλλιτέχνες που θυσιάστηκαν στον βωμό αυτού του συστήματος, ψάχνει όλους εμάς που οδηγούμε τον εαυτό μας καθημερινά πέρα από τα όρια μας. Εξερευνά τα όρια του μύθου γύρω από την υπέρ-εικόνα, την υπέρ-αντοχή την υπέρ-παραγωγή και την ανοχή όλων των παραπάνω. Την κουλτούρα του excess δηλαδή, που με διαφορετικούς βαθμούς αγγίζει ίσως όλους μας. Είναι άραγε αυτονόητο ότι μπορούμε να παράγουμε συνέχεια και ότι οι πόροι μας είναι ανεξάντλητοι; Τι μας οδηγεί σε αυτή την αυτοθυσία;», αναρωτιέται.

Με ερμηνεύτριες τις Ιωάννα Αποστόλου, Κωνσταντίνα Μπάρκουλη, Θεανώ Ξυδιά, η Ιωάννα Πορτόλου στήνει ένα κίτρινο τετράγωνο δάπεδο, γύρω από το οποίο, ασφυκτικά κάθεται το κοινό. «Οι ερμηνεύτριες κινούνται ενώ δεν υπάρχει έξοδος ή διέξοδος από το τετράγωνο. Δεν υπάρχει καταφύγιο πάνω στη σκηνή. Οι θεατές με την διάταξη των θέσεων και τα σώματα τους υπογραμμίζουν αυτό τον εγκλεισμό», τονίζοντας πως στο έργο η κάθε ερμηνεύτρια εξερευνά τα όρια της δικής της ταυτότητας, της αντοχής, της αυτοκαταστροφής αλλά και της αναγέννησης της».

Με τα νέα του Systema, η ίδια αισθάνθηκε «ελπίδα και ανακούφιση. Το επάγγελμα του χορευτή ή χορογράφου δεν προϋποθέτει και το ταλέντο στο distribution (προώθηση) πράγμα που τιμά ακριβώς το Systema ως μια κρατική πρωτοβουλία. Επίσης, είναι μια πρωτοβουλία που αποτελείται από τρεις φορείς μαζί. Τι ωραίο που είναι αυτό!». Τονίζει, βέβαια, πως το Systema μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος επικοινωνίας προτείνοντας οι δημιουργοί «να είμαστε σε διαρκή επαφή με το Systema, ως ένα διαφορετικό σώμα από το υπουργείο που παρέχει τη χρηματοδότηση. Άλλο η χρηματοδότηση, άλλο η δημιουργία, άλλο η διανομή! Να μπορούμε να πάρουμε και feedback από το Systema σε σχέση με προτάσεις πάνω στην δουλειά μας και ιδέες πάνω στην ανάπτυξη της». Πόσο μάλλον, όπως επισημαίνει, όταν η ελληνική σκηνή «στερείται, εκτός από τα χρήματα, την τριβή με το εξωτερικό: με διεθνή φεστιβάλ και την προώθηση σε αυτά. Το ζήτημα είναι να καταφέρουμε να μπούμε στο διεθνές κύκλωμα προώθησης».
Το «Superstar» θα παιχτεί στις 26 Ιουλίου (21.00) στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας