ΚΥΡΙΑΚΗ
05
ΙΟΥΛΙΟΥ
Ένας χώρος που λειτουργεί καθημερινά ως λατομείο δεν παραπέμπει συνήθως στη γνώριμη εικόνα ενός θεάτρου, ενός συναυλιακού venue ή ενός μουσείου. Κι όμως, τα Λατομεία Διονύσου — ένα από τα σημαντικότερα και πιο ενεργά κέντρα εξόρυξης μαρμάρου στην Ελλάδα — έχουν φιλοξενήσει ορισμένες από τις πιο πολυσυζητημένες διοργανώσεις των τελευταίων ετών, προσελκύοντας το ενδιαφέρον όχι μόνο του ελληνικού κοινού αλλά και διεθνών μέσων, δημιουργών περιεχομένου και μεγάλων παραγωγών.
Η γοητεία τους, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στην εντυπωσιακή εικόνα τους. Βρίσκεται κυρίως στην ίδια τους την ιστορία. Από εδώ εξορύσσεται μέχρι σήμερα το περίφημο πεντελικό μάρμαρο, το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, του Καλλιμάρμαρου, αλλά και νεότερων εμβληματικών κτιρίων, όπως η Ακαδημία Αθηνών και το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Το ίδιο μάρμαρο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στις εργασίες αναστήλωσης της Ακρόπολης και των Στύλων του Ολυμπίου Διός, διατηρώντας μια αδιάκοπη σύνδεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Οι εκδηλώσεις που φιλοξενήθηκαν στον χώρο λειτούργησαν ως υπενθύμιση ότι οι πολιτιστικοί προορισμοί δεν χρειάζεται να περιορίζονται στα συμβατικά όρια που έχουμε συνηθίσει να τους αποδίδουμε. Παράλληλα, άνοιξαν μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από το πώς ένα βιομηχανικό, γεωλογικό και ιστορικό τοπίο μπορεί να αποκτήσει μια νέα χρήση χωρίς να αποκοπεί από την ταυτότητά του.
Στιγμιότυπο από το fashion show της COS τον Απρίλιο του 2025
Η ανταπόκριση του κοινού δείχνει ότι αυτή η μετάβαση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Οι εικόνες από τα Λατομεία Διονύσου ταξίδεψαν πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και προβάλλοντας τον χώρο σε διεθνές κοινό. Εκδηλώσεις όπως το Red Bull X-Fighters World Tour το 2015, το fashion show της COS και η εμφάνιση των Adriatique με το φαντασμαγορικό «Χ» το 2025 — μετά τις στάσεις του στις Πυραμίδες της Γκίζας και στο Royal Albert Hall — έφεραν τα Λατομεία Διονύσου στο επίκεντρο ενός παγκόσμιου ενδιαφέροντος που μέχρι πριν από λίγα χρόνια φάνταζε απρόσμενο.
«Η αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβάνεται το κοινό αυτόν τον χώρο ξεπέρασε ακόμη και τα πιο φιλόδοξα όνειρά μας», σημειώνει ο 24χρονος Hennes Alt, μέλος της οικογένειας της Dionyssomarble – μία από τις ιστορικότερες εταιρείες της Ελλάδας που λειτουργεί τα λατομεία από το 1877 – ο οποίος οραματίζεται το λατομείο να ανοίξει σε ένα ευρύτερο κοινό.
«Τα emails και τα μηνύματα που λαμβάνουμε καθημερινά, είτε για το πότε θα γίνει η επόμενη εκδήλωση είτε απλώς για το αν δύναται κάποιος να επισκεφθεί τον χώρο, είναι σε αριθμό απερίγραπτο», περιγράφει ο ίδιος.
Πέρα όμως από την απήχηση, εκείνο που κάνει τον χώρο να ξεχωρίζει είναι η ίδια η φύση του. Οι εκτεταμένες μαρμάρινες επιφάνειες, οι επιβλητικοί βράχοι, το φυσικό αμφιθεατρικό σχήμα και η αίσθηση κλίμακας δημιουργούν ένα σκηνικό που δύσκολα συναντά κανείς αλλού. Πρόκειται για ένα «ζωντανό γλυπτό», όπου η γεωλογία συναντά την ιστορία και τον πολιτισμό με τρόπο μοναδικό.
«Ο Διόνυσος έχει το πλεονέκτημα της κλίμακας — εκτεταμένες επίπεδες επιφάνειες, πλατείς δρόμους, και τη δυνατότητα να φιλοξενήσει εκδηλώσεις μεγάλου βεληνεκούς, σε απόσταση μόλις 40 λεπτών από την Αθήνα. Όμως το ουσιαστικό του χαρακτηριστικό είναι το πεντελικό μάρμαρο, το θεμέλιο του χρυσού αιώνα του Περικλή και, κατά μία έννοια, του ίδιου του δυτικού πολιτισμού», εξηγεί ο Hennes Alt.
Η παρατήρησή του αναδεικνύει ίσως το πιο ουσιαστικό στοιχείο αυτής της συζήτησης: ότι ο χώρος δεν λειτουργεί απλώς ως ένα εντυπωσιακό σκηνικό για φωτογραφίες ή βίντεο, αλλά ως ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας που συνεχίζει να συνομιλεί με το παρόν.
Στιγμιότυπο από την εμφάνιση των Adriatique με το φαντασμαγορικό «Χ» το 2025
Η ιδέα της μετατροπής λατομείων σε πολιτιστικούς προορισμούς δεν είναι κάτι νέο. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, πρώην ή ενεργοί εξορυκτικοί χώροι αποκτούν μια δεύτερη ζωή μέσα από φεστιβάλ, συναυλίες, εκθέσεις και καλλιτεχνικές δράσεις. Στην ελληνική περίπτωση, όμως, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της άμεσης σύνδεσης αυτών των τόπων με τη δημιουργία ορισμένων από τα σημαντικότερα μνημεία του κόσμου.
«Στη φημισμένη λατομική περιοχή της Καρράρα, στην Ιταλία, μεταφέρουν τον επισκέπτη σε μια άλλη εποχή, σε υπαίθρια μουσεία-λατομεία, και δείχνουν πώς γινόταν η εξόρυξη πριν από 200 χρόνια· εμείς έχουμε τη δυνατότητα να δείξουμε πώς γινόταν πριν από 2.000 — και αμέσως μετά να οδηγήσουμε τον επισκέπτη στην Ακρόπολη, στο παγκόσμιο μνημείο αρχιτεκτονικής και απίστευτης αρχαίας τεχνογνωσίας.», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Κάθε φορά, όμως, που ένας μη συμβατικός χώρος «ανοίγει» έτσι, προκύπτουν εύλογα ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια και την προστασία του. Στην περίπτωση των Λατομείων Διονύσου, οι διοργανωτές επισημαίνουν ότι οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται αποκλειστικά σε περιοχές όπου δεν υπάρχει ενεργή εξόρυξη, ενώ η οριοθέτηση, η επιτήρηση και ο έλεγχος της χωρητικότητας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις κάθε διοργάνωσης.
Τα μετα-βιομηχανικά και λατομικά τοπία μπορούν να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας νέας, εναλλακτικής τουριστικής εμπειρίας.
Όπως υπογραμμίζει ο Alt και σύμφωνα με τον τεχνικό της εταιρίας, «η γεωμορφολογία δεν είναι πρόβλημα, είναι κομμάτι της εμπειρίας». Ο ίδιος θεωρεί μάλιστα ότι με τον κατάλληλο σχεδιασμό οι χώροι αυτοί μπορούν να φιλοξενήσουν με ασφάλεια ακόμη και πολύ μεγάλες παραγωγές, κάτι που αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ήδη ο χώρος επιλέγεται από διεθνείς διοργανώσεις με ιδιαίτερα αυστηρές προδιαγραφές. «Οι δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες που πέρασαν από τη συναυλία των Adriatique και, ακόμη παλαιότερα, από την εκδήλωση της Red Bull, μπορούν να το επιβεβαιώσουν».
Αντίστοιχα, ως προς την προστασία του χώρου, επισημαίνει ότι η πολιτιστική χρήση δεν επιβαρύνει τον γεωλογικό ιστό του λατομείου, καθώς οι εκδηλώσεις πραγματοποιούνται πάνω σε συμπαγείς μαρμάρινες επιφάνειες και σε σημεία που δεν επηρεάζουν την εξορυκτική δραστηριότητα.
Στιγμιότυπο από το Red Bull X-Fighters World Tour το 2015
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, βρίσκεται στη μελλοντική προοπτική αυτών των χώρων. Σε μια εποχή όπου οι ταξιδιώτες αναζητούν ολοένα και περισσότερο εμπειρίες πέρα από τα καθιερωμένα, τα μεταβιομηχανικά και λατομικά τοπία αποκτούν νέα σημασία. Δεν λειτουργούν μόνο ως χώροι φιλοξενίας εκδηλώσεων, αλλά και ως τόποι αφήγησης, μνήμης και βιωματικής γνωριμίας με την ιστορία.
«Τα μετα-βιομηχανικά και λατομικά τοπία μπορούν να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας νέας, εναλλακτικής τουριστικής εμπειρίας. Έχουν τη δυνατότητα να εμπλουτίσουν ουσιαστικά το ελληνικό τουριστικό προϊόν, ανοίγοντας τον δρόμο για τον βιομηχανικό και βιωματικό τουρισμό — έναν πολλά υποσχόμενο τομέα που στη χώρα μας παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος», σημειώνει ως προς αυτό ο Hennes.
Κι εδώ βρίσκεται και το ευρύτερο διακύβευμα: όχι μόνο η αξιοποίηση ενός εντυπωσιακού χώρου, αλλά και η ανάδειξη μιας λιγότερο προβεβλημένης πλευράς της ελληνικής κληρονομιάς.
Γιατί τα Λατομεία Διονύσου δεν αποτελούν μοναδική περίπτωση. Από την Πεντέλη και τη Νάξο μέχρι την Πάρο και τη Θάσο, η Ελλάδα διαθέτει πλήθος ιστορικών λατομείων που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστα στο ευρύ κοινό, παρά τη συμβολή τους στη διαμόρφωση του πολιτισμού της χώρας.
«Είναι μουσεία που δεν έχουμε ακόμη ανοίξει· από εκεί όμως βγήκαν τα μάρμαρα που έστησαν τον πολιτισμό μας — δεν τους αξίζει να σκονίζονται, είναι ιστορία χιλιάδων ετών και χιλιάδων οικογενειών», σημειώνει ο Hennes Alt.
Κι ίσως τα λόγια του αυτά να συνοψίζουν εύστοχα την όλη συζήτηση γύρω από τα Λατομεία Διονύσου. Όχι ως έναν ακόμη εντυπωσιακό χώρο εκδηλώσεων, αλλά ως ένα τοπίο που μάς καλεί να ξαναδούμε την ιστορία όχι πίσω από προθήκες, αλλά μέσα στον ίδιο τον τόπο όπου αυτή γράφτηκε.
