ΠΕΜΠΤΗ
17
ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ
Πως μετριέται η ζωή ενός φεστιβάλ; Στην περίπτωση των Διεθνών Μουσικών Ημερών Καλαμάτας, σίγουρα όχι απλώς από τα 10 «κεράκια» της φετινής επετειακής διοργάνωσης που πραγματοποιήθηκε από τις 24 Αυγούστου έως τις 6 Σεπτεμβρίου. Γιατί πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκονται οι άνθρωποι που δούλεψαν και δουλεύουν αδιάκοπα κάθε φορά για να το στήσουν, οι καλλιτέχνες -καταξιωμένοι και ανερχόμενοι- που πέρασαν από τις σκηνές του, τα νέα ταλέντα που βρήκαν ένα πρώτο βήμα έκφρασης, οι ιδέες που γεννήθηκαν και καρποφόρησαν, η γνώση που μεταλαμπαδεύτηκε, ο κόσμος που αγκάλιασε το φεστιβάλ και έγινε κομμάτι της πορείας και της ιστορίας του.
Το 2016 ένα επιτυχημένο masterclass βιολοντσέλου, στο Δημοτικό Ωδείο Καλαμάτας, από την Indira Rahmatulla, οδήγησε στη γέννηση αυτού που αποκαλούμε σήμερα Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας, μια πρωτοβουλία της διεθνούς αναγνωρισμένης βιολοντσελίστριας, του συνθέτη και καλλιτεχνικού διευθυντή του Δημοτικού Ωδείου Καλαμάτας, Στάθη Γυφτάκη και του βιολοντσελίστα Δημήτρη Λάμπου. Δέκα διοργανώσεις αργότερα, το φεστιβάλ αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας της πόλης, ένα καθιερωμένο μουσικό «ραντεβού», πιστό στο όραμα του να προάγει και να υπηρετεί την τέχνη και τη μουσική εκπαίδευση, μέσα σε ένα περιβάλλον καλλιτεχνικών ζυμώσεων που χτίζει γέφυρες ουσιαστικής διάδρασης ανάμεσα σε ανθρώπους -κοινό, σπουδαστές, εθελοντές και καλλιτέχνες- προερχόμενους από κάθε γωνιά του πλανήτη.
Οι καλλιτεχνικοί διευθυντές Δημήτρης Λάμπος, Indira Rahmatulla, Στάθης Γυφτάκης
Όσα ζήσαμε στις 10ες Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας επιβεβαίωσαν την πεποίθηση μου πως πρόκειται για ένα ζωντανό πολιτιστικό οικοσύστημα που εξαπλώνεται στην πόλη και ανοίγεται στον κόσμο. Για ένα φεστιβάλ που ξεκίνησε έχοντας κατά βάση «ελληνικό χαρακτήρα» η μεταμόρφωση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα: «Το Φεστιβάλ έχει αποκτήσεις σημαντικό, διεθνές αποτύπωμα. Πριν από δεκαπέντε χρόνια δεν θα μπορούσα να φανταστώ ότι η Καλαμάτα θα γινόταν ο τόπος για μια διεθνή συνάντηση καλλιτεχνών και σπουδαστών. Και με χαροποιεί ιδιαίτερα, γιατί εγώ, ως παιδάκι, αναγκάστηκα να φύγω από την πόλη για να σπουδάσω μουσική. Τώρα έχουμε φτάσει στο σημείο να έρχονται εδώ άνθρωποι από όλο τον κόσμο, για να εμπλουτίσουν τη γνώση και την εμπειρία τους. Να συνυπάρξουμε όλοι μαζί, μια παρέα, ακούγοντας και συζητώντας για μουσική», δηλώνει ο ένας εκ των τριών καλλιτεχνικών διευθυντών του θεσμού, Στάθης Γυφτάκης.
Με τον καλλιτεχνικό διευθυντή Δημήτρη Λάμπο να συμπληρώνει: «Το φεστιβάλ είναι γέννημα μιας πολιτιστικής άνθισης που συντελέστηκε στην Καλαμάτα ξεκινώντας με την ίδρυση του Δημοτικού Ωδείου το 1985 και που συνεχίζεται έως σήμερα. Οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες έδωσαν ένα διεθνές πρόσημο σε αυτήν την ανάπτυξη μετατρέποντας την Καλαμάτα σε ένα ενεργό μουσικό κέντρο με απευθείας επικοινωνία με το εξωτερικό».
Το διεθνές αυτό πρόσημο αντανακλάται στη φετινή διοργάνωση μέσα από συναυλίες με κορυφαίων καλλιτεχνών και μουσικών συνόλων από την Ελλάδα και το εξωτερικό, όπως οι Δημήτρης Πλατανιάς, Σοφία Ταμβακοπούλου, Jean-Guihen Queyras, Ιόνιαν Ηλίας Καντέσα, Pablo Hernán Benedí, Αλεξία Μουζά, Felix Froschhammer, το διεθνές Caerus Chamber Ensemble, καθώς και η ορχήστρα του φεστιβάλ, η Kalamata Festival Orchestra.
Παύλος Μαστρογιάννης, Mariam Jalali Kandy | Φωτογραφία: Papardelas Stelios
Ταυτόχρονα, οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες συνέχισαν την εκπαιδευτική αποστολή του φεστιβάλ με masterclasses υπό την καθοδήγηση των Jean-Guihen Queyras, Ιόνιαν ΗλίαςΚαντέσα, Pablo Hernán Benedí και Felix Froschhammer, στα οποία πήραν μέρος σαράντα σπουδαστές από διάφορες χώρες. Πραγματοποίησαν τον 2ο Διεθνή Διαγωνισμό Νέων Καλλιτεχνών με νικητή τον βιολονίστα Vilmos Csikos, ενώ, παράλληλα, παρουσίασαν τους νικητές της περσινής χρονιάς, Maryam Jalali Kandy και Πάυλο Μαστρογιάννη, σε μια βραδιά λίντ, αφιερωμένη στο έργο γυναικών δημιουργών.
Εγκαινίασαν τη συνεργασία τους με την Ένωση Ελλήνων Μουσουργών με την πρωτοβουλία Vombyξ_01: 1ος Διεθνής Διαγωνισμός και Ακαδημία Σύνθεσης 2026, δίνοντας την ευκαιρία σε νέους συνθέτες από έξι χώρες -ανάμεσα τους και η Ελλάδα- να αναπτύξουν περεταίρω τις δεξιότητες τους στη σύνθεση Νέας Μουσικής υπό την καθοδήγηση δύο σημαντικών συνθετών της νέας γενιάς, του Miroslav Srnka και της Yiran Zhao. Με τα έργια των διαγωνιζόμενων να παρουσιάζονται από το διακεκριμένο σύνολο ΤΕTΤΤΙΞ στην αυλαία του φεστιβάλ.
Τι σημαίνει, ωστόσο, το γεγονός πως η Καλαμάτα, μέσα από τις Διεθνείς Μουσικές Ημέρες, αναδείχθηκε σε διεθνή μουσικό προορισμό για το ελληνικό κοινό -και ιδιαίτερα τους κατοίκους της πόλης; Ένα από τα πιο ξεχωριστά χαρακτηριστικά του φεστιβάλ είναι η απεύθυνση του σε ένα κοινό που δεν χρειάζεται να είναι εξειδικευμένο, ούτε καν εξοικειωμένο με την “λόγια” μουσική. Οι πόρτες είναι ανοιχτές στον καθέναν από εμάς που απλώς θέλει να αισθανθεί κάτι και να γίνει μέρος ενός συνόλου.
Για τον Στάθη Γυφτάκη, άλλωστε, αν παρατηρείται δυσκολία της κλασικής μουσικής να προσελκύσει το κοινό, σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι γιατί ο τρόπος που οι θεσμοί προσπαθούν να την επικοινωνήσουν αποδεικνύεται παρωχημένος: «Χρειάζεται να παρουσιαστεί ως τέχνη που μπορεί να αφορά όλους. Πρέπει η κλασική μουσική να βγει από τις «μεγάλες» αίθουσες. Οι καλλιτέχνες να είναι πιο προσιτοί και το πρόγραμμα των συναυλιών να είναι ανοιχτό σε «συνομιλίες» με άλλες μουσικές ή και με άλλες τέχνες. Είναι σημαντικό να φέρνουμε τα παιδιά σε άμεση επαφή με μουσικούς και συναυλίες από μικρές ηλικίες. Εμείς σαν φεστιβάλ προσπαθούμε να βρούμε τέτοιους τρόπους για να δείξουμε πως η κλασική μουσική είναι ένας ζωντανός «οργανισμός» που μπορεί να συνομιλεί με τη σημερινή κοινωνία. Προσφέρουμε πολλές συναυλίες με ελεύθερη είσοδο, συνεργαζόμαστε με την Κινηματογραφική Λέσχη της Καλαμάτας, έχουμε δράσεις σε πιο εναλλακτικούς χώρους, συχνά συνδυάζουμε διαφορετικές μουσικές αισθητικές κατευθύνσεις ή και διαφορετικά είδη μουσικής. Αλλά πάντα, σταθερός στόχος είναι η ποιοτική μουσική. Τέλος οφείλουμε εμείς να προσεγγίσουμε το κοινό πλησιάζοντάς το ενώ ταυτόχρονα να φροντίζουμε για την εκπαίδευση του διαρκώς».
Vombyξ_01 – 1ος Διεθνής Διαγωνισμός και Ακαδημία Σύνθεσης 2026, ολοκληρώθηκε με μια συναυλία στο Μέγαρο Χορού, στο τέλος της οποίοας ανακοινώθηκαν οι νικητές και απονεμήθηκαν τα βραβεία | Φωτογραφία: Papardelas Stelios
Και πράγματι, στον απόηχο των φετινών επετειακών Διεθνών Μουσικών Ημερών, και ταξιδεύοντας στην Καλαμάτα για τρίτη φορά με αφορμή το φεστιβάλ, έπιασα τον εαυτό μου να συνειδητοποιεί πως είναι αυτό ακριβώς που σε κάνει να επιστρέφεις ξανά και ξανά: Ο χώρος που δημιουργείται πριν και μετά τις εκδηλώσεις ώστε καλλιτέχνες, σπουδαστές μουσικής και το κοινό να συναντηθούν και να αλληλεπιδράσουν. Ο τρόπος με τον οποίο τα όρια διαφορετικών μουσικών ειδών διευρύνονται και η μουσική διασταυρώνεται με τις υπόλοιπες τέχνες.
Το γεγονός ότι το φεστιβάλ δεν επαναπαύεται αλλά χαράσσει το ίδιο του το μέλλον, μέσα από την προσήλωση στην ανάδειξη της νέας γενιάς μουσικών και δημιουργών -ο Διεθνής Διαγωνισμός Νέων Καλλιτεχνών και ο Vombyξ_01: 1ος Διεθνής Διαγωνισμός και Ακαδημία Σύνθεσης 2026 αποτελούν σημαντικές πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση. Η τελευταία συναυλία της διοργάνωσης, όπου παρουσιάστηκαν οι συνθέσεις του φετινού Vombyξ_01, ήταν, για όσους την παρακολουθήσαμε, μια μοναδική εμπειρία που μάς έφερε σε επαφή με τη Νέα Μουσική μέσα από έργα νέων δημιουργών -Raphaëlle Aoun, Haodong Wang, Alejandro Mata, Matteo Cenerini, İlayda Deniz Oğuz και Κώστας Ζησιμόπουλος- που γράφτηκαν ειδικά για τον διαγωνισμό και ερμηνεύτηκαν στη σκηνή από τους TETTTIX Ensemble, υπό τη διεύθυνση της Φαίδρας Γιαννέλου. Νικητές αναδείχθηκαν οι Raphaëlle Aoun και Κώστας Ζησιμόπουλος, που θα κληθούν να παρουσιάσουν τα έργα τους στη διοργάνωση της επόμενης χρονιάς.
TETTTIX Ensemble και Φαίδρα Γιαννέλου | Φωτογραφία: Papardelas Stelios
Πάνω από όλα, όμως, γιατί είναι ένας θεσμός που στρέφει το βλέμμα του στην κοινωνία και ανοίγει διάλογο μαζί της. Κανείς δεν είναι πολύ μικρός ή πολύ μεγάλος για να βρεθεί στις συναυλίες των Διεθνών Μουσικών Ημερών. Καλαμάτας Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η νέα καθοριστική αλλαγή που ίσχυσε από φέτος, ώστε τα άτομα άνω των 65 ετών να παρακολουθούν εκδηλώσεις με ελεύθερη είσοδο: «Οι άνθρωποι άνω των 65 ετών είναι εκείνοι που μας μεγάλωσαν, που μας φρόντισαν, και οφείλουμε να τους φροντίσουμε κι εμείς με όποιον τρόπο μπορούμε», σχολιάζει ο Στάθης ο Γυφτάκης.
Και ο διάλογος εμποτίζει και το ίδιο το πρόγραμμα. Όταν βρέθηκα στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας για να παρακολουθήσω τη βραδιά λιντ που μάς παρουσίασαν οι Maryam Jalali Kandy και Πάυλος Μαστρογιάννη, με έργα γυναικών συνθετριών όπως οι Alma Mahler, Fanny Mendelssohn, Amanda Maier-Röntgen, Clara Schumann και Muriel Herbert, ένιωσα πως οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες ήθελαν να βάλουν το δικό τους λιθαράκι στη συζήτηση για τη γυναίκα στον μουσικό -και ευρύτερα καλλιτεχνικό- χώρο, με ένα αφιέρωμα σε εκείνες που αισθάνθηκαν την ανάγκη να δημιουργήσουν μέσα σε ένα κόσμο που είχε προαποφασίσει ερήμην τους ποια ήταν η θέση που τους αναλογούσε.
Η Μεγάλη επετειακή συναυλία στην Εναλλακτική Σκηνή του Μεγάρου Χορού Καλαμάτας. Φωτογραφία: Papardelas Stelios
Και ο απολογισμός δέκα χρόνων για έναν τόσο πλούσιο θεσμό όπως οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας δεν θα μπορούσε να εξαντληθεί μόνο σε μερικές παραγράφους. Τι κρατάνε οι άνθρωποι του από μια τέτοια συναρπαστική διαδρομή;
Ο Στάθης Γυφτάκης τον ενθουσιασμό των ανθρώπων που δουλεύουν για το στήσιμο του φεστιβάλ, ο αριθμός των οποίων, σύμφωνα με τον ίδιο αυξάνεται κάθε χρόνο ολοένα και περισσότερο: «Για εμάς, οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες, αποτελούν μια μεγάλη γιορτή της μουσικής, αλλά και μια γιορτή συνάντησης. Είμαστε μια πολύ αγαπημένη οικογένεια και το διασκεδάζουμε πάρα πολύ. Και αυτό είναι εξίσου σημαντικό με το καλλιτεχνικό και εκπαιδευτικό μέρος του φεστιβάλ».
Ενώ, από τη δική του πλευρά, ο Δημήτρης Λάμπος κρατάει «ανεπανάληπτες μουσικές στιγμές, φιλίες που μέστωσαν μέσα στα χρόνια και τη χαρά του να βλέπουμε χρόνο με το χρόνο τους κόπους μας να αποδίδουν καρπούς», υπογραμμίζοντας, βεβαίως, και την αξιοσημείωτη συμβολή του φεστιβάλ στην πολιτιστική αποκέντρωση: «Μέσα σε μία δεκαετία οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας εξελίχθηκαν από μία μικρή διοργάνωση της περιφέρειας σε έναν από τους σημαντικότερους και μεγαλύτερους σε διάρκεια μουσικούς θεσμούς της Πελοποννήσου. Ειδικά φέτος, μέσα από τη συνεργασία μας με την ανανεωμένη και δυναμικότατη πλέον Ένωση Ελλήνων Μουσουργών, το φεστιβάλ έχει αρχίσει να αφήνει το δικό του πολιτιστικό στίγμα στην εγχώρια μουσική σκηνή».
Κλείνοντας αισίως δέκα χρόνια, Οι Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία, σταθερότητα και ωριμότητα. Για τον Στάθη Γυφτάκη οι αλλαγές στον θεσμό προκύπτουν οργανικά χρόνο με τον χρόνο. Όποιος, άλλωστε, παρακολουθεί την εξέλιξη του φεστιβάλ τα τελευταία χρόνια καταλαβαίνει πόσο ανοιχτό είναι σε νέες ιδέες και προοπτικές που συμβαδίζουν χέρι χέρι με τον σταθερό πυρήνα του. Αν κάτι, ωστόσο, ο ίδιος οραματίζεται για το μέλλον, αυτές είναι οι μουσικές φιλοξενίες που θα έχουν ως στόχο «Να δώσουν στους καλλιτέχνες χρόνο, χώρο και ελευθερία για να δημιουργήσουν χωρίς την πίεση μιας άμεσης παράστασης. Να γνωριστούν και να δουλέψουν μαζί, να δοκιμάσουν ιδέες, να αποτύχουν, να αλλάξουν κατεύθυνση και να ξαναδοκιμάσουν. Με την κοινότητα και το τοπικό περιβάλλον να μπορούν να μπουν μέσα στην ίδια τη δημιουργική διαδικασία».
Ενώ, ο Δημήτρης Λάμπος συμπληρώνει: «Οραματιζόμαστε ένα φεστιβάλ που θα αποτελεί σημείο αναφοράς για την εγχώρια μουσική δημιουργία και εκπαίδευση, καθώς και έναν θεσμό που θα είναι πάντοτε συνώνυμος με την υψηλή καλλιτεχνική ποιότητα. Μέχρι τώρα, με κάθε νέα έκδοση των Διεθνών Μουσικών Ημερών Καλαμάτας καταφέραμε και θέσαμε τον πήχη και τις απαιτήσεις μας όλο και πιο ψηλά. Θα προσπαθήσουμε, λοιπόν, να συνεχίσουμε σε αυτήν την κατεύθυνση και χωρίς να κάνουμε οποιεσδήποτε εκπτώσεις».
Και εμείς ανυπομονούμε να δούμε τι επιφυλάσσει το μέλλον για τις Διεθνείς Μουσικές Ημέρες Καλαμάτας. Να επιστρέψουμε στην πρωτεύουσα της Μεσσηνίας ξανά, να ανταμώσουμε με οικεία και νέα πρόσωπα, και να αποδράσουμε σε ένα μουσικό σύμπαν όπου οι νότες, οι ιδέες και οι άνθρωποι γίνονται ένα.
