Bella Ciao#51: «Τζένη Τζένη»- Ο Νίκος Καραθάνος αποχαιρετά έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια

Αυτό το κείμενο γράφτηκε αμέσως μετά τις πρώτες παραστάσεις, πέρυσι, και δεν δημοσιεύτηκε ποτέ. Έμεινε κάπου στο συρτάρι του Bella Ciao, μαζί με εκείνα τα πράγματα που γράφεις όταν κάτι μόλις έχει φορεθεί πάνω σου και δεν ξέρεις ακόμα αν πρέπει να το μοιραστείς ή να το κρατήσεις λίγο ακόμα δικό σου.

Πέρασε καιρός. Και τώρα που το «Τζένη Τζένη – Ένα πιο σκοτεινό Requiem» του Νίκου Καραθάνου επιστρέφει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, γύρισα κι εγώ σ’ εκείνο το κείμενο. Το ξαναδιάβασα. Και το παράξενο είναι πως η απόσταση δεν άλλαξε σχεδόν τίποτα. Εκείνη η γλυκιά μελαγχολία είναι ακόμα εκεί. Εκείνη η αίσθηση μιας αποχαιρετιστήριας τελετής, ενός οικογενειακού «αντίο» σε κάτι τόσο γνώριμο και οικείο και, ταυτόχρονα, τελείως καινούργιο, είναι ακόμα εκεί. Και όταν ένα συναίσθημα αντέχει στον χρόνο, ίσως αξίζει τελικά να ειπωθεί.

Γι’ αυτό τολμώ τώρα να μοιραστώ μαζί σας ένα κείμενο που γράφτηκε τότε, χωρίς να του αλλάξω το χρόνο. Γιατί εκείνη ήταν η στιγμή του και αυτή είναι η απόστασή του.

Το Bella Ciao, λοιπόν, αναμοχλεύει εκείνο το κείμενο και μαζί του, εκείνο το συναίσθημα που άντεξε στον χρόνο. Και κάπως έτσι δικαιολογεί γιατί σας προτείνω σήμερα να δείτε αυτή την παράσταση. Να τη δείτε μέσα από τα μάτια του Νίκου Καραθάνου.

Γλυκό και μελαγχολικό, φορέθηκε πάνω μου. Η εμπειρία ήταν μια αποχαιρετιστήρια τελετή. Ένα οικογενειακό «αντίο» σε κάτι γνώριμο και οικείο, αλλά και τελείως νέο.

Το “Requiem” δεν βρίσκεται τυχαία στον τίτλο. Κουβαλά μέσα του την ανάπαυση, τον αποχαιρετισμό, το μνημόσυνο· ένα βλέμμα πάνω σε κάτι που έχει τελειώσει ή έχει αλλάξει οριστικά. Και εδώ δεν πρόκειται για remake ούτε για απλή επανεκτέλεση. Είναι αποτίμηση.

Σαν να κοιτάς πίσω έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια: τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο, τις αξίες του, την αισθητική του. Να παίρνεις την αθωότητα και τον ρομαντισμό της αρχικής ταινίας και να κοιτάζεις τι κρυβόταν από κάτω: κοινωνικές συμβάσεις, ρόλοι, εξουσία.

Δεν ξαναζούμε λοιπόν το έργο. Το αποχαιρετάμε και το ξαναδιαβάζουμε μέσα από το σήμερα.

Και αυτό ακριβώς ένιωσα. Το «Τζένη Τζένη» του Νίκου Καραθάνου δεν χαϊδεύει την «Τζένη Τζένη», την ανοίγει. Τη ραγίζει απαλά και κοιτάζει μέσα της. Και μέσα εκεί δεν βρίσκεις μόνο αθωότητα και ρομαντισμό. Βρίσκεις ρόλους, εξουσία, χρήμα, φόβο, πολιτική. Βρίσκεις πράγματα που δεν πέρασαν, απλώς άλλαξαν ρούχα.

Τζένη Τζένη @ Ελινα Γιουνανλή

Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν λέγεται με πίκρα. Λέγεται με μια τρυφερότητα που σε αιφνιδιάζει. Σαν να σου λέει: «Κοίτα, έτσι ήταν κι έτσι ακόμα είναι».

Χωρίς φωνές. Χωρίς καταγγελία. Με μια καθαρότητα που δεν σε αφήνει να ξεχάσεις.

Με έκανε να νιώθω ότι κάτι τελείωσε, αλλά όχι οριστικά. Σαν να αλλάζει μορφή μπροστά σου και να σου ζητά να το ξαναδείς.

Και αυτό είναι ίσως το πιο όμορφο: δεν ήταν αναβίωση. Δεν ήταν νοσταλγία. Ήταν ένα ξανακοίταγμα με ευθύνη. Με επίγνωση. Με μια γλύκα που δεν είναι αθώα.

Και βγήκα από εκεί με αυτό το αίσθημα, ότι κάτι με άγγιξε, κάτι μετακινήθηκε, κάτι έμεινε.

Γιατί πέρα από το αποτέλεσμα, αυτό που με συγκλονίζει είναι η σύλληψη. Το θάρρος να δεις αυτό το υλικό όχι ως κάτι που πρέπει να διασωθεί, αλλά ως κάτι που πρέπει να ξανασκεφτείς από την αρχή.

Και αυτή η σύλληψη καθόρισε τα πάντα.

Από την αρχή μέχρι το τέλος υπάρχει ένα καθαρό βλέμμα, μια γραμμή που δεν σπάει. Σαν να κράτησε το όνειρό του ανέπαφο και να το υπηρέτησε μέχρι τέλους.

Υπάρχει μια σπάνια ευαισθησία στον τρόπο που προσεγγίζει το υλικό. Ένας σεβασμός που δεν είναι συντηρητικός, αλλά δημιουργικός.

Δεν φοβάται να αγγίξει, να ανοίξει, να μετατοπίσει.

Και τίποτα από αυτά δεν γίνονται μόνα τους. Η επιλογή των συνεργατών του μοιάζει σχεδόν οργανική, σα να ήξερε ακριβώς ποιοι μπορούν να σταθούν μέσα σε αυτό το σύμπαν χωρίς να το προδώσουν. Και μαζί το απογειώνουν.

Γιατί στο τέλος αυτό μένει: δεν είναι μια «έξυπνη» ιδέα.

Είναι κάτι που πηγάζει από βαθιά μέσα του.

Έχει εσωτερικότητα. Έχει αλήθεια.

Και ίσως γι’ αυτό καταφέρνει να αγγίξει κι εμάς.