Κόσμοι σε σύγκρουση, άνθρωποι σε διάλογο: Η πρώτη μας φορά στο 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Να περπατάς στο γραφικό ενετικό λιμάνι των Χανίων και να πέφτεις πάνω στον θρυλικό Κουβανό συγγραφέα Λεονάρδο Παδούρα. Να ατενίζεις το ηλιοβασίλεμα στον Φάρο και να κάθεται δίπλα σου η υποψήφια για Booker, Κέιτι Κιταμούρα. Να κουβεντιάζεις στο βραδινό τραπέζι με την Έρση Σωτηροπούλου και αργότερα να ανταλλάσσεις ιδέες με τους μεταφραστές πίνοντας μια κρητική ρακή.

Η εγγύτητα και η φυσικότητα στη συνύπαρξη είναι από τις μεγαλύτερες χάρες – και χαρές – του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων που μόλις ολοκλήρωσε την 5η έκδοσή του. Φέτος ήμασταν εκεί για πρώτη φορά, για να δούμε από κοντά τι είναι αυτό που γοητεύει όσους το επισκέπτονται.

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ

Όλα τα συστατικά μιας πετυχημένης συνταγής ήταν εκεί: Η ποιότητα του περιεχομένου, με πολύ σημαντικά ονόματα του βιβλίου από την Ελλάδα και όλον τον κόσμο. Η τοποθεσία, με το πανέμορφο σκηνικό του ενετικού λιμανιού των Χανίων, στο Αρσενάλι και το ανακαινισμένο θέατρο Μίκης Θεοδωράκης και ανάμεσά τους μια «βιβλιοφιλική πλατεία» σαν χωριού, η πλατεία Κατεχάκη με το ξύλινο κινητό σαλόνι-στούντιο ΜULaR να στεγάζει εκδηλώσεις βιβλίου, αλλά και ενδιαφέρουσες ραδιοφωνικές συνεντεύξεις του χανιώτικου Δικτύου FM 91,5. Η ανθρώπινη κλίμακα, με τον κόσμο να συναντιέται στις εκδηλώσεις και στα στέκια της πόλης, να έχει άμεση επαφή με την οργανωτική ομάδα και να συνεχίζει τις κουβέντες εκτός πάνελ.

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ

Να σημειώσω και κάτι ακόμα: Η οργανωτική ομάδα, με επικεφαλής τον Μανώλη Πιμπλή, η Κυριακή, ο Βασίλης, η Παυλίνα, η Αλεξάνδρα, οι νεαροί εθελοντές και τόσοι ακόμη σε κάνουν να νιώθεις σαν στο σπίτι σου. Last but not least, η τρομερή δουλειά που κάνουν οι φοιτητές και φοιτήτριες του τμ. Επικοινωνίας και Ψηφιακών Μέσων του  Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας με επιβλέπουσα καθηγήτρια την Αναστασία Γιαννακοπούλου. Έχουν αναλάβει τη δημιουργία περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις φωτογραφίσεις του φεστιβάλ και το κάνουν με τον πιο αποτελεσματικό και όμορφο τρόπο. Μια δουλειά για την οποία άλλωστε βραβεύτηκαν το 2024 στα Content Marketing Awards.

Η ομάδα του Πανεπιστημίου με την καθηγήτριά τους

Συμβαίνει πάντα το παράδοξο: Το ότι μια διοργάνωση πάει πολύ καλά επειδή ακριβώς σου δίνει αυτή την όλο και σπανιότερη αίσθηση του χειροποίητου, του προσιτού, του ανθρώπινου, αποτελεί πειρασμό για τους διοργανωτές να την επεκτείνουν, να την κάνουν πιο ‘επαγγελματική’, να προσθέσουν κι άλλα. Εκεί είναι που κινδυνεύει να χαθεί αυτό ακριβώς το στοιχείο που έκανε τη διοργάνωση τόσο αγαπητή.

Τα Νεώρια που αναμένουν την αξιοποίησή τους

Το φεστιβάλ φέτος διήρκεσε σχεδόν μια εβδομάδα και μέτρησε 130 εκδηλώσεις και 210 ομιλητές από 18 χώρες. Εκεί μπορεί πια να αρχίσεις και χάνεις το λογαριασμό, γιατί χάνεις και το momentum από πράγματα που δεν προλαβαίνεις να χαρείς. Γι’ αυτό και ήταν ανακουφιστικό που, συζητώντας με τους δημοσιογράφους τόσο ο διευθυντής του φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής, όσο και ο δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης με τον Αντιπεριφερειάρχη Χανίων, Νίκο Καλογερή (ο δήμος με την περιφέρεια είναι οι διοργανωτές του φεστιβάλ με συνολικό προϋπολογισμό φέτος 180 εκ. ευρώ), δήλωσαν ότι αυτό είναι το όριο του φεστιβάλ, δεν μπορεί να μεγεθυνθεί περισσότερο.

Μανώλης Πιμπλής,, Παναγιώτης Σημανδηράκης,, Νίκος Καλογερής με τον τιμώμενο Στέφανο Τραχανά στα εγκαίνια

Τι κρατάω – εκτός από νέα, υπογεγραμμένα βιβλία και τα τηλέφωνα νέων φίλων – στις αποσκευές μου:

Ο βραβευμένος με Booker, υπέροχος sir Άλαν Χόλινγκχερστ, («Υπόθεση Σπάρσολτ», εκδ. Καστανιώτη) μίλησε ανοικτά για ομοφυλοφιλία, queer αλλά και mainstream λογοτεχνία, σχολίασε μεταξύ άλλων την υπαινικτική queer γραφή σε σκοτεινούς καιρούς, το βρετανικό στυλ του να μιλάς για ένα σκάνδαλο χωρίς να λες τίποτε, το φάντασμα της Θάτσερ που ‘μας στοιχειώνει όλους’ και για την οπισθοδρόμηση, κατάρρευση νομικών πλαισίων και τη σημερινή ευαλωτότητα.

Άλαν Χόλινγκχερστ, Γρηγόρης Μπέκος, Κυριακή Μπεϊόγλου

Ο Χάρι Κούνζρου, το βιβλίο του οποίου «Κρέας για τους Λύκους» (εκδ. Δώμα) με είχε ενθουσιάσει, μίλησε πολύ ανοικτά για την ακροδεξιά, τα όρια της πραγματικότητας, την ψυχική ασθένεια. Ο πρωτότυπος τίτλος του βιβλίου είναι The Red Pill, δανεισμένο από την ταινία Matrix, το χαπάκι που σου δείχνει την τρομακτική πραγματικότητα κάτω από την επιφάνεια. Ο συγγραφέας έχει κάνει μεγάλη έρευνα στο διαδίκτυο, ειδικά στα φόρουμ των εξτρεμιστικών ακροδεξιών ομάδων και ξέρει ότι το επικαλούνται στην πραγματικότητα.
«Το βιβλίο γράφτηκε ενάντια στον εφησυχασμό και την πεποίθηση ότι ‘δεν θα τύχει σε μας’ – η προσφυγιά, πχ. Τώρα με τον Τραμπ στην εξουσία, πράγματα που κι εγώ φανταζόμουν ως παράνοια στο μέλλον, είναι πλέον μέρος της πραγματικότητας», λέει.

Χάρι Κούνζρου, Παυλίνα Μάρβιν

Η Κέιτι Κιταμούρα, υποψήφια φέτος για το Booker με την «Οντισιόν» (εκδ. Διόπτρα) ξεκίνησε απευθείας… πολιτικά, χαρακτηρίζοντας αντιαμερικάνικη τη σημερινή κατάσταση στις ΗΠΑ, αλλά και διευκρινίζοντας ότι ο τραμπισμός δεν είναι παρθενογένεση, αλλά η συνέχεια της πάγιας κυριαρχικής πολιτικής των ΗΠΑ. Η διαφορά έγκειται μάλλον στη ραγδαία ταχύτητα που συμβαίνουν όλα αυτά.

«Ως συγγραφέας βλέπω και τι συμβαίνει στη γλώσσα. Αποφεύγονται λέξεις όπως ‘diversity’ ή ‘abortion’. Τα αμερικανικά ΜΜΕ αποφεύγουν τη λέξη ‘αυταρχισμός’. Ο Κόλπος Μεξικού γίνεται Κόλπος Αμερικής ή δεν ονομάζουμε γενοκτονία αυτό που γίνεται στη Γάζα, ενώ τον όρο υιοθετούν διεθνείς οργανισμοί».

Κέιτι Κιταμούρα, Ελεωνόρα Ορφανίδου

Στο βιβλίο της μιλά για κατασκευή αλήθειας. «Όταν σου επιβάλλουν μια πραγματικότητα, πώς ανταποκρίνεσαι σε αυτήν την κοινωνική πίεση; Γιατί ως γυναίκα συχνά αποδέχεσαι αντί να δημιουργείς την πραγματικότητα; Οι χαρακτήρες που με ενδιαφέρουν δεν βολεύονται στην ψευδαίσθηση της συμπαγούς ταυτότητας. Είναι ασφαλείς και κινούνται εσωτερικά κι εξωτερικά μέσα σε διαφορετικές ταυτότητες». Το βιβλίο είναι ανοικτό σε πολλές ερμηνείες. «Η ανάγνωση είναι ενεργητική στάση, δεν είναι κατανάλωση. Είμαι ελεγκτική ως συγγραφέας αλλά και καχύποπτη στην εξουσία και τον έλεγχο και όλη μου η προσπάθεια είναι να αφήσω πιο ελεύθερο τον αναγνώστη και να ξεφύγω από το μοντέλο της τέλειας γραφής».

Η συγγραφέας εμπνεύστηκε από ένα άρθρο για μια γυναίκα που της λέει ένας άγνωστος νέος ότι είναι γιος της. «Τότε, μια φίλη μου με γιό φοιτητή μου είπε ότι αυτό είναι η μητρότητα: ‘Κάθε φορά που έρχεται ο γιος μου από το πανεπιστήμιο είναι σαν να έρχεται ένας διαφορετικός άνθρωπος’!».

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ

Καλεσμένος στα Χανιά και ο μεγάλος Τζόναθαν Κόου με αφορμή τη «Μαρία των συμπτώσεων» (εκδ. Πόλις). «Είναι ευχάριστο και περίεργο να είμαι στα Χανιά για ένα βιβλίο-πειραματική νουβέλα που ξεκίνησα να γράφω το 1984 στα 23 μου και δεν θεωρούσα ότι θα εκδοθεί, αφού μέχρι τότε είχαν απορριφθεί όλα!», λέει, καθώς επεκτείνεται σε μια γλαφυρή περιγραφή του συχνά ματαιωτικού ξεκινήματος ενός συγγραφέα. «Λένε για τον τρόμο της λευκής σελίδας, αλλά είναι και ελευθερία, σου επιτρέπει να χρησιμοποιήσεις όλη την φαντασία σου». Υπό τη σκιά της παραίτησης του Στάρμερ, ο Κόου μίλησε επίσης αρκετά για πολιτική: « Οι Βρετανοί έχουμε μια τάση για δράμα, αλλά δεν μπορούμε να αλλάζουμε αρχηγό κάθε φορά που είμαστε λίγο απογοητευμένοι. Όλοι προσπαθούν να πουλήσουν στον κόσμο ένα success story, που όμως δεν πετυχαίνει». Μίλησε επίσης για την άνοδο της ακροδεξιάς, ιδίως μετά το Brexit. «Ο πολλαπλασιασμός των βρετανικών σημαιών που βλέπουμε, δεν λειτουργεί για την τιμή της πατρίδας, αλλά ως προειδοποιητικό σήμα στις κοινότητες των μεταναστών και προσφύγων», είπε, ενώ τόνισε ότι φιγούρες σαν τον Τραμπ ή παλιότερα τον Μπερλουσκόνι, έχουν «τρομερή ανθεκτικότητα σε καταστροφικές περιόδους».

Τζόναθαν Κόου, Ξένια Κουναλάκη και η μεταφράστρια Άλκηστη Τριμπέρη

Μακάρι να μπορούσα να διακτινιστώ και να παρακολουθήσω επίσης ολόκληρη την εκδήλωση με τον Αλεχάντρο Παλόμας (εκδ. Όπερα) που μίλησε τόσο ανοικτά για το τραυματικό του παρελθόν, τον Ιρλανδό Νάιαλ Ουίλλιαμς (εκδ. Δώμα) που έκανε το κοινό να φεύγει με κόκκινα μάτια από τη συγκίνηση, την κουβέντα με τον υποψήφιο για Booker Ιταλό συγγραφέα Βιντσέντζο Λατρόνικο που με το βιβλίο του «Τελειότητα» τάραξε τα νερά, τον Γαλλο-αλγερινό ψυχίατρο και συγγραφέα Μορίς Αττιά, τον αιγυπτιακής καταγωγής Ερίκ Σακούρ που ζει στον Καναδά και που μίλησε για κατασκευή εχθρών της Πολιτείας, όταν εκείνη δεν καλύπτει τα βασικά για τους πολίτες της, και τόσους και τόσες ακόμη.

Ερίκ Σακούρ

Ανάμεσά τους, η Έρση Σωτηροπούλου που χαρακτήρισε το γράψιμο ως μια «ιλιγγιώδη πράξη αγάπης, σαν να πετάς μπουκάλα με μήνυμα στη θάλασσα ελπίζοντας κάποιος να τη βρει. Μια μοναχική, αυθαίρετη πράξη που σου δίνει να καταλάβεις ότι η μοναξιά μπορεί να είναι και ευχάριστη, όχι απαραίτητα άσχημη».

Έρση Σωτηροπούλου, Γιάννης Πανταζόπουλος

Απολαυστικός όπως πάντα ο συγγραφέας και μεταφραστής Αχιλλέας Κυριακίδης στην ατμοσφαιρική Σκάλα της οδού Αγίου Μάρκου στο Αρσενάλι, τη σκάλα του Μιλάνο όπως μου άρεσε να την αποκαλώ, με θέα τη θάλασσα και το ηλιοβασίλεμα στον φάρο. «Η λογοτεχνία είναι παιχνίδι, αλλιώς την έχουμε όλοι άσχημα. Πολλοί φοβούνται το χιούμορ, εγώ φοβάμαι να μην υπάρχει χιούμορ σε ό,τι γράφω», λέει και διαβάζει μερικούς από τους Αφορισμούς του, όπως «Όταν ο αναγνώστης δημιουργεί, ο συγγραφέας σωπαίνει» ή «Δολοφόνος είναι αυτός που βλέπει τον ίδιο άνθρωπο τελευταία φορά ζωντανό και πρώτη φορά νεκρό».

Αχιλλέας Κυριακίδης, Γιάννης Μπασκόζος

Αρκετός ο κόσμος και στις εκδηλώσεις για τον ψυχικό μας κόσμο. Ο ψυχίατρος Σάββας Σαββόπουλος συζητώντας με τον Γιάννη Παντελάκη μίλησε για τη δύναμη της Τέχνης και της λογοτεχνίας για να ειπωθούν τα ανείπωτα και για τη μοναξιά για την οποία ο Μακάριος της Αιγύπτου έλεγε «Κόλαση είναι το βλέμμα σου να μη συναντήσει ποτέ άλλο βλέμμα».

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ

Η πολύτιμη συμμετοχή των παιδιών

Όταν θα… «μάς διαβάζουν» αντί να διαβάζουμε, ποιοι θα είναι οι επόμενοι αναγνώστες; Θεωρώ από τις πιο σημαντικές πρωτοβουλίες του φεστιβάλ το γεγονός ότι φρόντισαν για τη δουλειά των μαθητών κάθε εκπαιδευτικής βαθμίδας μέσα στη διάρκεια της χρονιάς και τη συμμετοχή τους στο φεστιβάλ. Επτά Έλληνες δημιουργοί (Χριστίνα Αποστολίδη, Θεόδωρος Γρηγοριάδης, Αμάντα Μιχαλοπούλου, Ιωάννα Λιούτσια, Μαρία Παπαγιάννη, Αγνή Στρουμπούλη, Θανάσης Πέτρου) πραγματοποίησαν εργαστήρια των «Βιβλιομαχιών» το χειμώνα σε εννέα σχολεία με τους καρπούς τους να παρουσιάζονται τον περασμένο Μάιο στο 1ο Μαθητικό Συνέδριο Πειραματικών Παρουσιάσεων Λογοτεχνικών Έργων.

Οι μαθητές/ριες με την Δανάη Σιώζιου

Οι δε μαθητές και μαθήτριες του 1ου Πειραματικού Γυμνασίου Χανίων με τη συμβολή της εντεταλμένης συμβούλου Ανάπτυξης του δήμου, Μαρίας Πετραντωνάκη, παρουσίασαν τις «Επιστολές» της Δανάης Σιώζιου και οι μαθητές και οι μαθήτριες του 4ου ΓΕΛ Χανίων παρουσίασαν το βιβλίο του Γιάννη Μακριδάκη, «Η άλωση της Κωσταντίας» συνομιλώντας με τους συγγραφείς και το κοινό. Όπως μας είπε η συντονίστρια Παυλίνα Μάρβιν, «κάνουμε συνεχώς κριτική κατά των παιδιών, η οποία τελικά δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα. Η ανταπόκριση ήταν μεγάλη, έκαναν καταπληκτικά πράγματα, επικοινώνησαν άμεσα με τους συγγραφείς, δούλεψαν πολλές ώρες ημερησίως με αυτοσυγκέντρωση, έφτιαξαν βίντεο, γλυπτά, ζωγραφιές, ποιήματα. Τους δίνεις ένα και σου δίνουν πίσω δέκα. Μπορούν να κάνουν τα πάντα, αρκεί να τους δώσεις κάτι».

Μαθητές/ριες με τον Γιάννη Μακριδάκη

Μιλώντας για την ποίηση με αφορμή τις «Επιστολές», μια μαθήτρια είπε: «Αντί για σκρολάρισμα σε ανθρώπους, να σταματάμε και να ρίχνουμε μια ματιά στον εσωτερικό κόσμο, γιατί θα καταλάβουμε καλύτερα την ψυχολογία του ανθρώπου και τι κρύβει μέσα του». Ένας μαθητής σχολίασε: «Δύσκολο να μπεις ακριβώς στη σκέψη του ποιητή. Κάναμε αναλύσεις, αλλά όταν ήρθαμε σε επαφή με την ποιήτρια, τώρα που τη γνωρίσαμε αυτές τις μέρες, λύθηκαν απορίες μου και δημιουργήθηκαν καινούριες!».

Έκθεση στον Άγιο Ρόκκο

Στην πανέμορφη εκκλησία του Αγίου Ρόκκου στην Σπλάντζια πραγματοποιήθηκε η έκθεση σε επιμέλεια Νάντιας Αργυροπούλου με τη συνεργασία του συγγραφέα Γιάννη Παλαβού. Όσοι έχουμε διαβάσει βιβλία του, θα έχουμε προσέξει τα ιδιαίτερα εξώφυλλά τους. Πρόκειται για έργα που ξεχώρισε ο ίδιος από τη δουλειά του συντοπίτη του, αυτοδίδακτου λαϊκού ζωγράφου, Τάκη Γιαννούσα από το Βελβεντό Κοζάνης. Σε πάνω από είκοσι έργα που ταξιδεύουν για πρώτη φορά εκτός Βελβεντού, η γυναίκα, η ιστορία, μνήμες κατοχής και εμφυλίου, η φύση, η καθημερινότητα είναι το πολύχρωμο αλλά και πολύπλοκο σύμπαν του ζωγράφου που λόγω ασθένειας δεν τελείωσε το σχολείο, απομονώθηκε, θεωρήθηκε ο ‘κουζουλός’ του χωριού και αναγνωρίστηκε μετά θάνατον, αποτελώντας ένα στοίχημα μνήμης για τον συντοπίτη του, Γ. Παλαβό.

Στιγμιότυπο από την έκθεση

Η Ιστορία στα πάνελ και στις πλατείες: Κόσμοι σε σύγκρουση, κυριολεκτικά

Η Ιστορία είχε έντονη παρουσία στο φεστιβάλ. Μεταξύ των πολλών εκδηλώσεων, μια σειρά συζητήσεων για το παρελθόν που μας καίει, στον απόηχο των Δωσίλογων του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, αλλά και των φωτογραφιών από την εκτέλεση της Καισαριανής, κουβέντες για την υποκειμενικότητα ή όχι της ιστορικής πηγής, την επιλεκτική μνήμη και τη διασταύρωσή της και αναφορές στον Βρετανό ιστορικό Μπέντζαμιν Άντερσον (‘Το έθνος είναι μια φαντασιακή πολιτική κοινότητα’), σχόλια για το σωματικό τραύμα που μπορεί να μεταφερθεί έως και επτά γενιές μετά και τη μνήμη που «όπου και να την αγγίξεις πονεί», κατά Σεφέρη.

Μενέλαος Χαραλαμπίδης, Κυριακή Μπεϊόγλου στο MULaR

Γεμάτες οι αίθουσες, και μάλιστα με νέο κόσμο, σε συζητήσεις καυτής επικαιρότητας και ιδίως οι σχετικές με την Παλαιστίνη και την κρίση στη Μέση Ανατολή: Ο γιατρός Χρίστος Γεωργάλας που βρέθηκε πέρυσι στη Γάζα, η Παλαιστίνια πολιτικός και συγγραφέας Χασάν Ασράουι που σε αντίθεση με τον συνομιλητή της, ισραηλινό δημοσιογράφο και συγγραφέα Γκίντεον Λεβί, δρυμούς επικριτή της ισραηλινής πολιτικής, δεν μπόρεσε φυσικά να ταξιδέψει από τη Ραμάλα, αλλά περιέγραψε ζωντανά τη ζοφερή πραγματικότητα ή ο γεννημένος ως πρόσφυγας σε συριακό στρατόπεδο, Παλαιστίνιος ποιητής Γκάιαθ Αλμαντούν.

Χασάν Ασράουι, Γκιντεόν Λεβί, Πάνος Χαρίτος

Οι Λέσχες Ανάγνωσης των βιβλιοθηκών Χανίων και Ρεθύμνου, αυτές οι εστίες της πιο ειλικρινούς αγάπης για το βιβλίο, μας συστήθηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό. Ξεχωρίζω τη δράση ‘Με το μωρό μου στη βιβλιοθήκη. Διαβάζοντας από κούνια’, τη συνεργασία με λέσχες φιλίας και τις προσπάθειες προσέγγισης των εφήβων. Όπως ειπώθηκε, οι καλύτεροι μαθητές είχαν άγχος απόδοσης, ενώ παιδιά που χαρακτηρίζονται υπερκινητικά ή που δεν είχαν σχέση με το βιβλίο πριν, ήταν πιο θετικά. Ο δε Σταύρος Ζουμπουλάκης από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος μίλησε για τη δια ζώσης και τη διαδικτυακή Λέσχη της ΕΒΕ και για τη σημασία της καλής επιλογής βιβλίων αλλά και συντονιστή. Στις 5&6 Δεκεμβρίου 2026 θα πραγματοποιηθεί στην Ηλιούπολη η πανελλαδική συνάντηση των λεσχών ανάγνωσης.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση των Λεσχών Ανάγνωσης

Η μετάφραση είχε επίσης την τιμητική της. Ενδιαφέροντες διάλογοι, ακόμα και διαφωνίες για την πολιτική ορθότητα στη μετάφραση, την ανάγκη πιστής μετάφρασης και απόδοσης της εποχής, την παρεμβατικότητα του μεταφραστή, την προσωπική ιδεολογία μεταφραστή και συγγραφέα, την ανάγκη ή μη μετάφρασης βιβλίων με ακραίες απόψεις (βλ. «Ο Αγών μου»), τα στερεότυπα στη μετάφραση, τη μετάφραση κουήρ λογοτεχνίας, τον τρόπο διερεύνησης της πρόθεσης του συγγραφέα, τη δύσκολη έως αδύνατη μετάφραση της ποίησης.

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ

Κοντά στη θεματική και η κουβέντα για το ελληνικό βιβλίο στο εξωτερικό, όπου αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν οι συναινέσεις στο τραπέζι και μια θετική διάθεση συνεργασίας που δεν υπήρχε μέχρι πριν κάποιο διάστημα. Οι πρωτοβουλίες του Βρετανικού Συμβουλίου για δίκτυα, επαφή Ελλήνων και Βρετανών συγγραφέων μέσω εκθέσεων, φεστιβάλ και residencies ή συνεργασία UCL και Ιόνιου πανεπιστημίου για μετάφραση. Η μεγάλη σημασία ενός θεσμικού προγράμματος επιδότησης μεταφράσεων και οι καρποί του προγράμματος GreekLit του ΕΛΙΒΙΠ. Η ανάγκη της πολιτιστικής διπλωματίας ή ο ρόλος των λογοτεχνικών πρακτόρων. Οι καλές πρακτικές χωρών, όπως η Νορβηγία με αξιοποίηση των επαγγελματιών αναγνωστών (Readers) για τις προτάσεις βιβλίων προς μετάφραση, τα ταξίδια ή τα μηνιαία καφέ των μεταφραστών για διασύνδεση και αναζήτηση αξιόλογων βιβλίων. Η ανάγκη να φτάσουν τα ελληνικά βιβλία στους απόδημους, πχ στην Αυστραλία με την τρίτη ελληνόφωνη κοινότητα στον κόσμο. Η αγωνία για τους μελλοντικούς μεταφραστές, δεδομένου του μειούμενου ενδιαφέροντος για σχετικές σπουδές.

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση

Όπως ανέφερε ο πρόεδρος του ΕΛΙΒΙΠ, Νίκος Μπακουνάκης, το GreekLit κινδύνεψε με κατάρρευση. Χρειάζεται εμπέδωση και συνέχεια πρακτικών και πολιτικών. Ο κ. Μπακουνάκης μίλησε για τα νέα residencies στην Βίτσα της Ηπείρου και στις Σπέτσες που από το επόμενο έτος θα γίνονται με ανοικτό κάλεσμα, για τα δεδομένα που αναμένονται από τη βάση της βιβλιοnet και την ανάγκη συνεργασίας με βάσεις δεδομένων του εξωτερικού, καθώς και την παρουσία της Ελλάδας στις διεθνείς εκθέσεις του εξωτερικού. Τόνισε δε, ότι ακόμα και οι πιο επαγγελματικές εκθέσεις βιβλίου, όπως η Φρανκφούρτη, βλέπουν τον κόσμο να μειώνεται και αρχίζουν να δίνουν βάρος σε φεστιβαλικές εκδηλώσεις. «Να μετέχουμε στα φεστιβάλ γιατί έχουν στοιχεία σωματικότητας», είπε χαρακτηριστικά. «Όπως εδώ στα Χανιά, όπου βλέπεις και αγγίζεις τους συγγραφείς».

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ