Μια σακούλα γεμάτη τηλεκάρτες: Φτιάχνοντας ένα μεταναστευτικό αρχείο

Διανύουμε την τέταρτη δεκαετία από την έναρξη της μαζικής μετανάστευσης Αλβανίδων και Αλβανών στην Ελλάδα. Η αλβανική μετανάστευση διαμόρφωσε, αμφίδρομα, τόσο τις ζωές των ίδιων των μεταναστ(ρι)ών όσο και τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.

Το 2022, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) με την υποστήριξη της Πρωτοβουλίας για τις Δημόσιες Ανθρωπιστικές Επιστήμες Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (SNFPHI) στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, ξεκίνησαν ένα πιλοτικό πρόγραμμα για τη συγκρότηση του Αρχείου Αλβανικής Μετανάστευσης, με στόχο την καταγραφή και ανάδειξη της αλβανικής μεταναστευτικής εμπειρίας στην Ελλάδα, μιας πληθυντικής εμπειρίας που σε μεγάλο βαθμό παραμένει άγνωστη, αποσιωπημένη και αποκλεισμένη από τον κυρίαρχο δημόσιο λόγο.

Με αφορμή αυτό το πιλοτικό εγχείρημα, οι δύο ερευνητικοί φορείς συνδιοργανώνουν την έκθεση «Μια σακούλα γεμάτη τηλεκάρτες», που επιμελήθηκαν οι Πάτι Βαρδάμη και Ιλιρίντα Μουσαράι, με επιστημονικούς υπεύθυνους τους Μάνο Αυγερίδη (ΑΣΚΙ) και Δημήτρη Αντωνίου (SNFPHI). Η έκθεση θα φιλοξενείται από τις 18-28 Σεπτεμβρίου 2024, στον χώρο τεχνών Tavros.

Η έκθεση έχει ως άξονα ένα τραπέζι στο κέντρο της αίθουσας, που λειτουργεί ως χώρος παρουσίασης τεκμηρίων, αλλά και ως σημείο εργασίας, συνάντησης και ανοιχτής συζήτησης. Γύρω από αυτό το τραπέζι, οι επισκέπτ(ρι)ες θα έρθουν σε επαφή με αρχειακά τεκμήρια διαφορετικού είδους, από κρατικά έγγραφα, εφημερίδες και οπτικοακουστικό υλικό μέχρι οικογενειακές φωτογραφίες, ρούχα και αντικείμενα, βλέποντας στην πράξη πώς συγκροτείται ένα αρχείο. Το τραπέζι αυτό θα λειτουργεί παράλληλα και ως χώρος συλλογικής συζήτησης, όπου οι επισκέπτ(ρι)ες θα έχουν τη δυνατότητα να φέρουν τα δικά τους ιστορικά τεκμήρια (φωτογραφίες, έγγραφα, προσωπικά αντικείμενα, κ.ά.) για να ενταχθούν στο αρχείο.

Το νήμα που διαπερνά την έκθεση είναι οι ιστορίες των ανθρώπων. Προφορικές ιστορίες που φέρνουν στο προσκήνιο τα ίδια τα υποκείμενα της μετανάστευσης: τις εμπειρίες και τις σκέψεις τους, τις επιλογές, τα όνειρα, τις φιλοδοξίες και τους φόβους, τα εμπόδια και τις στρατηγικές επιβίωσής τους στην Ελλάδα.

Ιστορίες που, από την άλλη, μας βοηθούν να χαρτογραφήσουμε μια τόσο κοντινή αλλά και τόσο άγνωστη εποχή. Να ξαναδούμε, μέσα από τα μάτια των μεταναστ(ρι)ών, την Ελλάδα των τελευταίων 30 (και κάτι) χρόνων: τις κρατικές πολιτικές, την κοινωνία και την κουλτούρα, την εργασία, την αλληλεγγύη και τους κοινωνικούς αγώνες, τον ρατσισμό και τη βία. Και πάνω απ’ όλα, να σκεφτούμε την εποχή μας και όσα τη συγκροτούν, μακριά από κλειστά αφηγήματα επιτυχίας ή αποτυχίας.

Η έκθεση «Μια σακούλα γεμάτη τηλεκάρτες» συνοδεύεται από δημόσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων, το οποίο περιλαμβάνει προβολή του εικαστικού φιλμ «Otranto» των Latent Community και συζήτηση για τη συνοριακή βία, συζήτηση για το «τιμημένο» 2004 και τις επιθέσεις εναντίον των αλβανών μεταναστών, καθώς και εκδήλωση για τη συλλογική μνήμη και τη συγκρότηση μεταναστευτικών αρχείων.

Συγχρόνως, αποτελεί και μια ανοιχτή πρόσκληση: Στις έντεκα μέρες της διάρκειάς της, με την καθημερινή παρουσία στον χώρο και στις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν, θα δημιουργηθεί ένα σημείο συνάντησης, διαλόγου και συνεργασίας. Με στόχο την ανάπτυξη του αρχείου αλλά και νέων δεσμών: τη δημιουργία μιας ανοιχτής κοινότητας που θα συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωσή του…