Στο ΕΜΣΤ οι γυναίκες συνεχίζουν να κυβερνούν τον κόσμο

Το ‘Κι αν οι γυναίκες κυβερνούσαν τον κόσμο’ είναι πια το μότο της πόλης, αφού το σχετικό έργο What if Women Ruled the World κυριαρχεί ως εγκατάσταση μεγάλης κλίμακας με νέον, στα Ελληνικά και στα Αγγλικά, στις δύο προσόψεις του κτιρίου του ΕΜΣΤ.

Yael Bartana “What if Women Ruled the World” @ Panos Kokkinias

Όσοι περνάμε τη Λ. Συγγρού καθημερινά, παίζουμε με αυτό, αναρωτιόμαστε, αναλογιζόμαστε. Η δημιουργός του έργου, Yael Bartana (Ισραήλ 1970), η οποία φέτος μαζί με τον Ersan Mondtag θα εκπροσωπήσει τη Γερμανία στην 60^η Μπιενάλε της Βενετίας, συνηθίζει να δημιουργεί παρόμοιες φωτεινές εγκαταστάσεις με συνθήματα, φράσεις και δηλώσεις, θέτοντάς τα υπό (επαν)εξέταση.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Η Bartana συμμετέχει στον δεύτερο κύκλο εκθέσεων του ΕΜΣΤ «Κι αν οι Γυναίκες κυβερνούσαν τον Κόσμο;» (ο πρώτος κύκλος συνεχίζεται και αν δεν έχετε πάει, αξίζει σίγουρα να την επισκεφθείτε) με το βίντεο Two Minutes To Midnight (2021), το οποίο βασίζεται στη δίωρη περφόρμανς What if Women Ruled the World? (2017). Ο τίτλος έχει να κάνει με το Ρολόι της Αποκάλυψης, με το οποίο μια επιστημονική ομάδα θέλει να δείξει τη χρονική απόσταση από το τέλος του κόσμου. Το 2017 λοιπόν, το ρολόι έδειχνε δύο λεπτά πριν τα μεσάνυχτα, ενώ σήμερα είμαστε ήδη μόλις 90 δευτερόλεπτα πριν από το τέλος.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Στο βίντεο παρακολουθούμε ένα κυβερνητικό συμβούλιο με πολιτικούς και εμπειρογνώμονες, όλες γυναίκες, που θα χρειαστεί να αντιμετωπίσουν μια πυρηνική απειλή. Είναι δυναμικές, είναι ενωμένες, ειλικρινείς και με αλληλοσεβασμό και βέβαια η καθεμιά έχει την άποψή της για την αντιμετώπιση του ζητήματος επιθετικά ή ειρηνικά, πολύ διαφορετικά πάντως από το πατριαρχικό μοντέλο εξουσίας.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Ο δεύτερος κύκλος εκθέσεων στο ΕΜΣΤ εγκαινιάστηκε στις 8 Μαρτίου 2024, Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Στην είσοδο και στον ημιώροφο του μουσείου τα μάτια και τις αισθήσεις μας καταλαμβάνουν οι τοιχογραφίες της Hadassah Emmerich (Ολλανδία, 1974) με τίτλο «Επικούρειος Εδέμ» που σχεδιάστηκαν ειδικά για το ΕΜΣΤ και απεικονίζουν εξωτικά φρούτα, μέλη του ανθρώπινου σώματος και τροπική βλάστηση.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Πίσω από το εντυπωσιακό πολύχρωμο, τροπικό στοιχείο κρύβονται λεπτομέρειες του γυναίκειου σώματος που σχετίζονται με την ηδονή και τη γονιμότητα, σχολιάζοντας την ομορφιά αλλά και ίσως την εμπορευματοποίηση ακριβώς αυτού του εξωτισμού. Η Emmerich χρησιμοποιεί στένσιλ από δάπεδο βινυλίου, τα οποία καλύπτει με μελάνι και αποτυπώνει σε καμβά, χαρτί ή τοίχο, αναπτύσσοντας έτσι μια εντελώς προσωπική τεχνική.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Απέναντι από το καφέ, δεξιά από την είσοδο, υπάρχει άλλη μια τεράστια τοιχογραφία με τίτλο Η προέλευση του φαινομένου του κρουστικού κύματος (κίτρινο και τυρκουάζ), 2024, έργο που δημιούργησε η Claudia Comte ειδικά για το ΕΜΣΤ (επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη). Τεράστιοι, αρμονικοί κυματισμοί που σε ζαλίζουν και σε παρασύρουν στο σύμπαν τους, ξεκινούν από τυρκουάζ, γίνονται πιο επίπεδοι όσο φτάνουν στο κίτρινο και καταλήγουν σε ασπρόμαυρες κουκίδες-σποράκια. Η Comte (Ελβετία, 1983) εμπνέεται από τη γήινη μορφολογία, την οποία αναδεικνύει ψηφιακά, σχολιάζοντας την ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση και τον αντίκτυπό της.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Στα εγκαίνια απολαύσαμε, σε διάλογο με το έργο, την περφόρμανς How to Grow and Still Stay the Same Shape σε χορογραφία της ίδιας, εκτέλεση της Andrea Tortosa Vidal από το Ballett Theater της Βασιλείας και μουσική του Egon Elliut. Με εκπληκτική πλαστικότητα, η ολόμαυρη, σαν σκιά χωρίς διάσταση, φιγούρα της Vidal ερμήνευσε τις στοιχειώδεις μορφές ζωής και φυσικών φαινομένων, όπως συμβολίζονται στην τοιχογραφία.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Στον 2^ο όροφο του μουσείου βρισκόμαστε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση της Lola Flash με τίτλο Salt (Επιμέλεια: Ιόλη Τζανετάκη). H Flash (ΗΠΑ, 1959) είναι φωτογράφος που ασχολείται ιδιαίτερα με τις αναπαραστάσεις του φύλου, της φυλής και με το queer. Το 1989, όταν το AIDS έκανε την επέλασή του, εμφανίστηκε στη θρυλική αφίσα της Act Up “Kissing Doesn’t Kill”. To Salt που ξεκίνησε το 2011 είναι ένα σχόλιο στα ηλικιακά στερεότυπα ειδικά για τις γυναίκες, καθώς πρόκειται για πορτρέτα γυναικών 70+, δυναμικών, καταξιωμένων, με σημαντική κοινωνική συνεισφορά και με πολλαπλές ιδιότητες, πολλές από τις οποίες ανέπτυξαν σε μεταγενέστερο στάδιο της ζωής τους.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Μεταξύ αυτών είναι η Ruth από τις θρυλικές Pointer Sisters, η φωτογράφος και μουσικός Toni, η Velma που συνέβαλε στην κατάργηση του φυλετικού διαχωρισμού στο γυμνάσιο του Baton Rouge το 1954, όπως και η Millicent που κέρδισε, έφηβη τότε, τη σχετική αγωγή στη Ν. Καρολίνα, η Koho που χρησιμοποιεί τις εμπειρίες της από τα αμερικανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης για να δημιουργεί αφηρημένη τέχνη βασισμένη στην ιαπωνική τεχνική sumi-e και η ακτιβίστρια Esther Cooper Jackson.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Έναν όροφο πιο πάνω, μπαίνουμε στον μυστικιστικό κόσμο που έχει δημιουργήσει η Μαλβίνα Παναγιωτίδη εμπνευσμένη από την παραμονή της στο σπίτι της Ελένης Μπούκουρα-Αλταμούρα στις Σπέτσες, της πρώτης Ελληνίδας ζωγράφου που σπούδασε στην Ιταλία μεταμφιεσμένη σε άντρα στα μέσα του 19^ου αιώνα. Το έργο της Παναγιωτίδη Όλα τα όνειρα είναι ενοχλητικά (Επιμέλεια: Άννα Μυκονιάτη), νέα παραγωγή του ΕΜΣΤ, μας μεταφέρει στο σύμπαν της Αλταμούρα που κλείστηκε στο σπίτι της όταν έχασε τα δύο της παιδιά από φυματίωση και προσπαθούσε να επανασυνδεθεί μαζί τους μέσω του πνευματισμού.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Κέρινες αναπαραστάσεις ενός σπιτιού που προστατεύει και πνίγει ταυτόχρονα, οι οποίες και θα αποσυντεθούν λιώνοντας στη διάρκεια της έκθεσης, πλάσματα-αναπνοές από φυσητό γυαλί, γλυπτά με ανθρώπινα όργανα και σύμβολα από το μαγικό χειρόγραφο γριμόριο της Αλταμούρα, όπου κατέγραφε μαγικές συνταγές, φίλτρα και ξόρκια και εν τέλει μια επανεξέταση του πατριαρχικού μύθου της «τρελής γυναίκας στη σοφίτα». Ο δε ήχος που ακούμε προέρχεται από την ηλεκτρομαγνητική καταγραφή ήχων από το εργαστήρι της Παναγιωτίδη.

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Ειδικά για το βράδυ των εγκαινίων είχαμε την τύχη να ζήσουμε τη μουσική περφόρμανς της Jeanna Criscitiello «…and then there was EVE». Το υλικό της περφόρμανς προέρχεται από απαντήσεις των συμμετεχόντων που κατονομάζουν την προσωπική τους ηρωίδα, φανταστική ή πραγματική, και τη συνδέουν με ένα αντικείμενο. Η Marguerite Duras, η Susan Sontag, η Calamity Jane ή και η Πίπη Φακιδομύτη είναι κάποιες από αυτές που σπάνε τα στερεότυπα που συνδέονται με τη γυναίκα αλλά και τις «γυναικείες αδυναμίες».

Photo: Ευτυχία Βλάχου

Λίγο πριν κλείσει η βραδιά, με τραγούδι, εναλλαγές στη φωνή, εντυπωσιακά ηχητικά εφέ και μουσικά όργανα, η Criscitiello μόνη στη σκηνή με το βαθυκόκκινο κοστούμι της, μας υπενθύμιζε ότι Ain’t nothing scary than someone with nothing…