Μπήκαμε στην πρόβα του «Τάνγκο», που ανεβαίνει από τις 23 Νοεμβρίου στο Θέατρο Μουσούρη, πήραμε μια πρώτη γεύση από τη σκηνική του προετοιμασία και συναντήσαμε τη Βάσια Αργέντη. Η σκηνοθέτιδα και διασκευάστρια της παράστασης μάς μίλησε για τη δική της προσέγγιση στο έργο του Μρόζεκ, την επικαιρότητά του, αλλά και για όσα θα ήθελε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο. Γιατί, πριν αναζητήσουμε τι χρειάζεται να αλλάξει γύρω μας, ίσως αξίζει να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τι συμβαίνει μέσα μας…
«Πίστευα πως νοσταλγούσα τα παλιά, αλλά τελικά κατάλαβα πως νοσταλγώ έναν κόσμο που να ξέρει πού πηγαίνει». Μια φράση από τη διασκευή της Βάσιας Αργέντη, που ακούστηκε στην πρόβα του «Τάνγκο» και μοιάζει να συμπυκνώνει ένα από τα βασικά ερωτήματα του έργου: Τι συμβαίνει όταν οι παλιές βεβαιότητες καταρρέουν, χωρίς να υπάρχει τίποτα αρκετά σταθερό για να πάρει τη θέση τους;
Περισσότερα από 60 χρόνια μετά τη συγγραφή του, το εμβληματικό έργο του Σλάβομιρ Μρόζεκ επιστρέφει μέσα από μια σύγχρονη σκηνική ανάγνωση, αναδεικνύοντας τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την ελευθερία από το χάος, την ανάγκη για τάξη από την επιβολή και, τελικά, την εξουσία από τη βία.
Από την οικογενειακή σύγκρουση στην πολιτική αλληγορία
Όλα ξεκινούν μέσα σε ένα σπίτι όπου κάποτε συντελέστηκε μια μικρή επανάσταση. Οι γονείς απέρριψαν τις συμβάσεις, τις απαγορεύσεις, την παλιά ηθική και κάθε μορφή καταπίεσης, επιλέγοντας να ζήσουν ελεύθεροι, χωρίς κανόνες και ενοχές. Χρόνια αργότερα, μέσα στα απομεινάρια αυτής της επανάστασης, μεγαλώνει ο Άρθουρ. Αντιμέτωπος με έναν κόσμο όπου όλα επιτρέπονται, βρίσκεται μπροστά σε ένα παράδοξο: Πώς μπορείς να επαναστατήσεις απέναντι σε ανθρώπους που δεν σου απαγορεύουν τίποτα;
Ο Άρθουρ δεν αναζητά περισσότερη ελευθερία, αλλά όρια, τάξη και αξίες. Θέλει να αποκαταστήσει μια αίσθηση σταθερότητας σε έναν κόσμο όπου όλα μοιάζουν να έχουν χάσει τη σημασία τους. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους βρίσκεται ο Έντι. Δεν έχει κάποια θεωρία ή ιδεολογία, παρακολουθεί τη σύγκρουση των υπολοίπων και περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να διεκδικήσει τη δική του θέση στην εξουσία. Έτσι, η αρχική αλλόκοτη οικογενειακή κωμωδία μετατρέπεται σταδιακά σε μια σκοτεινότερη πολιτική αλληγορία, όπου η διεκδίκηση της τάξης μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με την πλήρη απουσία της.
Η σύγκρουση των γενεών αποτελεί την αφετηρία, όχι όμως και τον βαθύτερο πυρήνα του έργου. Για τη Βάσια Αργέντη, μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει η υπαρξιακή, κοινωνική και πολιτική διάστασή του: η ελευθερία, τα όριά της, η ευθύνη που τη συνοδεύει, αλλά και το κενό που δημιουργείται όταν οι κανόνες μιας κοινωνίας αποδομούνται χωρίς να αντικαθίστανται από μια ουσιαστική καλλιέργεια αξιών.
Μια σύγχρονη ματιά σε ένα έργο του 1964
Ο Πολωνός δραματουργός Μρόζεκ έγραψε το «Τάνγκο» το 1964, σε μια εντελώς διαφορετική πολιτική και κοινωνική συνθήκη. Η νέα διασκευή της Βάσιας Αργέντη επεμβαίνει ουσιαστικά στο αρχικό κείμενο, μετακινώντας επιμέρους αναφορές και καταστάσεις, με στόχο να διατηρήσει τον πυρήνα του και να τον φέρει πιο κοντά στον σημερινό θεατή. Η σκηνοθέτιδα δεν ενδιαφέρεται για μια αναπαράσταση της εποχής του Μρόζεκ, αλλά για ένα έργο που μπορεί να συνομιλήσει άμεσα με τις αντιφάσεις της σύγχρονης κοινωνίας.
Στη δική της ανάγνωση, η συζήτηση για την απουσία ορίων και την άνοδο του αυταρχισμού δεν μπορεί να μένει μόνο στην επιφάνεια. Χρειάζεται να στραφεί κανείς στις βαθύτερες αιτίες, με τη σκηνοθέτιδα να εστιάζει ιδιαίτερα στην έλλειψη παιδείας, όχι μόνο ως γνώσης, αλλά ως καλλιέργειας της σκέψης, της συνείδησης και της δυνατότητας να συνυπάρχουμε με σεβασμό. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να επαναφέρουμε κανόνες, αλλά να αναρωτηθούμε τι είδους κοινωνία θέλουμε να δημιουργήσουμε και με ποιες αξίες.
Από αυτή την άποψη, το «Τάνγκο» δεν περιορίζεται στο ερώτημα ποιος έχει δίκιο στη σύγκρουση ανάμεσα στον Άρθουρ και τους γονείς του. Πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, αναζητώντας τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι χάνουν τον κοινό τους προσανατολισμό και πόσο εύκολα το κενό που αφήνουν πίσω τους οι παλιές βεβαιότητες μπορεί να γίνει πρόσφορο έδαφος για την άνοδο του αυταρχισμού.
Το εμβληματικό «Τάνγκο» του Σλάβομιρ Μρόζεκ ανεβαίνει στο Θέατρο Μουσούρη, σε μια σύγχρονη διασκευή και σκηνοθετική ανάγνωση της Βάσιας Αργέντη.
Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00
Συντελεστές:
Συγγραφέας: Σλάβομιρ Μρόζεκ