Για πρώτη φορά, η Επίδαυρος προσβάσιμη σε όλους τους θεατές

Το αναβατόριο είναι σε λειτουργία εδώ και ώρα, οι άνθρωποι που κάθονται σε καρέκλες είναι σχεδόν ισάριθμοι με τους ανθρώπους που κάθονται σε αμαξίδια, τα λευκά μπαστούνια είναι διακριτά κι αυτή είναι μια εικόνα μεγάλης χαράς και ανακούφισης – μολονότι σπάνιας εφαρμογής στο δημόσιο ή ιδιωτικό χώρο.

Το σχήμα των προσκεκλημένων στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου είναι πραγματικά μικτό: αποτελείται από άτομα με κινητικές, αισθητηριακές και νοητικές αναπηρίες και εξίσου από μη ανάπηρα άτομα. Είναι μια πρόβα τζενεράλε για τις «Τρωάδες» του Εθνικού Θεάτρου που ανεβαίνουν στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου – για πρώτη φορά στην ιστορία του μνημείου με όρους καθολικής προσβασιμότητας για όλες και όλους: κινητικά αναπήρους και άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες.

Το εγχείρημα, βεβαίως, αγγίζει ολοκληρωμένα την έννοια της συμπεριληπτικότητας: γιατί δεν δημιουργεί μόνο τις προϋποθέσεις για όλες και όλους τους θεατές με κάποια μορφή αναπηρίας προκειμένου να παρακολουθήσουν την παράσταση, αφού στην αργολική ορχήστρα θα υπάρχει και η αντανάκλαση τους. Οκτώ άτομα – μέλη της ομάδας «Εν Δυνάμει» με αναπηρία συμμετέχουν στη διανομή της τραγωδίας που σκηνοθετεί η Ελένη Ευθυμίου. «Ίσως το πιο συγκινητικό είναι ότι για πρώτη φορά δεν προσαρμόζονται οι άνθρωποι στον χώρο· προσαρμόζουμε τον χώρο ώστε να υποδεχθεί όλους τους ανθρώπους. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία με ιδιαίτερο βάρος και συμβολισμό, την οποία το Εθνικό Θέατρο αναλαμβάνει με ευθύνη και συνέπεια», παρατηρεί η καλλιτεχνική διευθύντρια του οργανισμού Αργυρώ Χιώτη, επικεφαλής αυτού του σχεδιασμού που δουλεύεται εδώ και μήνες.

Η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού, Αργυρώ Χιώτη.

Αυτή η πρωτοβουλία μεταφράζεται για τους θεατές σε ένα σύνολο παροχών – ακουστική περιγραφή, διερμηνεία στην ελληνική νοηματική γλώσσα, εναλλακτικές απτικές εμπειρίες, μετακίνηση από και προς την Επίδαυρο, εκπαίδευση του προσωπικού – σε συνεργασία με την ΜΚΟ, Liminal, σταθερή συνεργάτιδα του Εθνικού τα τελευταία τρία χρόνια σε παραστάσεις καθολικής προσβασιμότητας στις σκηνές της. «Φροντίζουμε για μια αλλαγή στην αλυσίδα παραγωγής μιας παράστασης σε όλα τα στάδια κι αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε πολλά πρακτικά ζητήματα, αφού το αρχαίο θέατρο δεν φτιάχτηκε με αρχές προσβασιμότητας. Είναι ένα τεράστιο βήμα για το ελληνικό θέατρο, αλλά πολύ μικρό για την κοινωνία», εξηγεί ο διευθυντής της Liminal, Χρήστος Παπαμιχαήλ. «Παρόλα αυτά αρκεί για να μας κάνει να σκεφτούμε το ρόλο της Τέχνης στις σύγχρονες κοινωνίες όπου ζούμε».

Αναλυτικά, ο συμπεριληπτικός σχεδιασμός των «Τρωάδων» περιλαμβάνει τη μετακίνηση από και προς το θέατρο με ειδικά διαμορφωμένα οχήματα, την καθ’ οδόν δράση, οργανωμένη από θεατρολόγο που θα δώσει πληροφορίες για το έργο, τον συγγραφέα και το αρχαίο μνημείο, την επαφή με μακέτες της σκηνογραφίας και δείγματα από τα υφάσματα των κουστουμιών για τα άτομα με προβλήματα όρασης. Κατά την άφιξη στο θέατρο εξειδικευμένο προσωπικό θα υποδεχτεί και θα καθοδηγήσει τους θεατές, παρέχοντας εναλλακτικούς τρόπους πρόσβασης στο θέατρο, είτε με ειδικά οχήματα είτε μέσω οργανωμένης διαδρομής. Στη διάρκεια της παράστασης θα υπάρχουν διερμηνείς (μεταξύ των οποίων και κωφός διερμηνέας) σε ορατά σημεία στην ορχήστρα, ακουστική περιγραφή, υπερτιτλισμός και επιπλέον υπεριτλισμένη αφήγηση για τα δρώμενα επί σκηνής για τα κωφά και βαρήκοα άτομα.

Σύμμαχος σε αυτή την σπουδαία προσπάθεια είναι η Alpha Bank που βρίσκεται σταθερά δίπλα στο Εθνικό Θέατρο από το 2024 (και όχι μόνο) κατά την διοργάνωση προσβάσιμων παραστάσεων και εκδηλώσεων . Η ψυχή αυτής της συνεργασίας και του προγράμματος της Alpha Bank «Πολιτισμός για όλους»,  Επικεφαλής Εταιρικής Υπευθυνότητας Ρούλη Χριστοπούλου και ο Διευθυντής Εταιρικής Επικοινωνίας και Marketing της Alpha Bank, Γιώργος Τερζής έφεραν την αναρώτηση «γιατί αντίστοιχες δράσεις δεν συνέβαιναν μέχρι σήμερα;». «Η προσβασιμότητα είναι βασική σχεδιαστική μας αρχή στο πρόγραμμα ‘Πολιτισμός για όλους’. Για εμάς η πρόοδος δεν είναι μια έννοια μόνο ταυτισμένη με την οικονομία, αλλά και η δυνατότητα κανείς να συμμετέχει ισότιμα στην κοινωνική ζωή. Εργαζόμαστε για να εξασφαλίζουμε συνθήκες άρσης εμποδίων», πρόσθεσε ο κ. Τερζής, αναφέροντας πως, μέχρι σήμερα, η Alpha Bank έχει συμβάλλει σε 219 δράσεις ισότιμης πρόσβασης με 134.000 ωφελούμενους.

Κατά την παρουσίαση του προγράμματος της Alpha Bank από τον κ. Γιώργο Τερζή.

Η σκηνοθεσία της παράστασης φέρει την υπογραφή της Ελένης Ευθυμίου, της μοναδικής Ελληνίδας σκηνοθέτριας που αυτή τη συνέπεια να αναδεικνύει τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία επί σκηνής. Η συνεργασία της με την ομάδα «Εν Δυνάμει» μετράει 13 χρόνια, την ονομάζει «οικογένεια της» – και όχι άδικα αφού μέσα σε αυτό το διάστημα έχουν μαζί παρουσιάσει παραστάσεις στη Στέγη, στην Eλευσίς 2023 Πολιτιστική Πρωτεύουσα, στο Φεστιβάλ Αθηνών και τώρα στο Εθνικό Θέατρο, με στόχο να χτίσει μια νοοτροπία συμπερίληψης που δεν έρχεται ως εξαίρεση. «Νιώθω πολύ πλουσιότερη σε ανθρώπινο και καλλιτεχνικό επίπεδο, χάρη στη διαρκή συνομιλία με την ευαλωτότητα, την ευθραυστότητα και την ευλικρίνεια αυτών των ανθρώπων στους οποίους οφείλω το άνοιγμα της οπτικής μου και στο θέατρο και στη ζωή. Αλλά κι ένα κοινό που συμπεριλαμβάνει όλους αντικατοπτρίζει την πραγματική συνομιλία με την κοινωνία», σημείωσε κατά την συνέντευξη Τύπου, η κ. Ευθυμίου. Οι «Τρωάδες» σηματοδοτούν την πρώτη της σκηνοθεσία στην Επίδαυρο και η ευχή είναι «να αποτελέσουν και το πρώτο βήμα για μια νέα συμπεριληπτική πραγματικότητα στο θέατρο».

Η αρχή για τη χθεσινή συζήτηση και την σπουδαία πρωτοβουλία υλοποίησης των «Τρωάδων» έχει τις ρίζες της στην ίδρυση της ομάδας «Εν Δυνάμει» το 2008 – γι’ αυτό και από την παρουσίαση δεν θα μπορούσε να λείπει η Ελένη Δημοπούλου, συνιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια της. «Αποφασίσαμε τότε να δημιουργήσουμε μια συλλογικότητα με διαφορετικούς τρόπους συνύπαρξης και συνεργασίας, πιστεύοντας ότι οι καλλιτέχνες με αναπηρία πρέπει να είναι ισότιμα μέλη της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η εμπειρία των ‘Τρωάδων’ έχει επηρεάσει όλη την ομάδα θετικά, τα μέλη και τις οικογένειες τους, αλλά υπάρχει ανάγκη αυτό να γίνει μια σταθερή πρακτική κι όχι μια ειδική παροχή προς καλλιτέχνες και θεατές» , τόνιζε.

Οι «Τρωάδες» κάνουν πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 30 και 31 Ιουλίου με σκοπό να δώσουν ένα σημαντικό κοινωνικό παράδειγμα, μέσα από το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο θέατρο της Ελλάδας. Και όπως ανέφερε η κ. Χιώτη «ας είναι αυτή η στιγμή μια υπενθύμιση του πώς μπορεί ένα θέατρο που στέκει εδώ και αιώνες, να εκπληρώνει στο σήμερα την αποστολή του: να αποτελεί τόπο συνάντησης της κοινότητας στο σύνολό της».
Το πρωταγωνιστικό ensemble των ηθοποιών συνθέτουν η Λυδία Φωτοπούλου, ο Αργύρης Ξάφης, η Εύη Σαουλίδου, η Βασιλική Τρουφάκου, η Νάνσυ Σιδέρη και ο Γιώργος Χριστοδούλου, ενώ στο Χορό συμμετέχουν οι Μύριαμ Σοφία Αρτζανίδου, Μαρία Δαχλύθρα, Eλένη Δημοπούλου, Νίκος Κυπαρίσσης, Ειρήνη Κουρούβανη, Λωξάνδρα Λούκας, Λυγερή Μητροπούλου, Θεανώ Παπαβασιλείου, Κατερίνα Παπανδρέου, Νίκη Πεταλά, Χρύσα Τουμανίδου.