Social media: Όρια στον χρόνο των παιδιών και κανόνες για influencers ζητά η Ευρώπη

Η προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο αποτέλεσε ένα από τα θέματα που παρακολουθήσαμε στη δημοσιογραφική αποστολή μας στο Στρασβούργο. Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η συζήτηση επικεντρώθηκε στις ευθύνες των πλατφορμών: στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν τις υπηρεσίες τους, επιλέγουν το περιεχόμενο που εμφανίζεται στις οθόνες και ενθαρρύνουν τους νέους να παραμένουν συνδεδεμένοι.

Με 395 ψήφους υπέρ, 136 κατά και 80 αποχές, η ολομέλεια ενέκρινε την Πέμπτη προτάσεις για μια ολοκληρωμένη ευρωπαϊκή στρατηγική, με τη συμμετοχή των θεσμών, των κρατών, των οικογενειών και των σχολείων.

Οι ευρωβουλευτές αναγνωρίζουν τις δυνατότητες του διαδικτύου για μάθηση και δημιουργική έκφραση. Παράλληλα, ζητούν συγκεκριμένες παρεμβάσεις απέναντι στον εθισμό, στον κυβερνοεκφοβισμό και στην έκθεση σε επιβλαβές ή χειριστικό περιεχόμενο, που μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική υγεία των νέων.

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι λειτουργίες που παρατείνουν τη χρήση και οι αλγόριθμοι που καθορίζουν τι βλέπει κάθε χρήστης. Το Κοινοβούλιο ζητά δικλείδες προστασίας στα συστήματα συστάσεων περιεχομένου και μέτρα για την απαγόρευση των πλέον εθιστικών πρακτικών.

Στις βασικές προτάσεις περιλαμβάνονται:

• Επαλήθευση ηλικίας χωρίς συλλογή ή διατήρηση προσωπικών δεδομένων.
• Μεγαλύτερη διαφάνεια για τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων.
• Ειδική λειτουργία για νέους, το λεγόμενο «youth mode», με απενεργοποιημένη τη στοχευμένη διαφήμιση.
• Περισσότερη διαφάνεια στην εκπαίδευση των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
• Υποχρεωτικά δεοντολογικά πρότυπα για τους ψηφιακούς «συντρόφους» ΤΝ.
• Απαγόρευση της δημιουργίας ή αλλοίωσης εικόνων και βίντεο σεξουαλικού περιεχομένου που απεικονίζουν πρόσωπα χωρίς τη συγκατάθεσή τους.

Οι ευρωβουλευτές δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην επιρροή των δημιουργών περιεχομένου στις αντιλήψεις των νέων, μεταξύ άλλων για την εικόνα του σώματός τους.

Ζητούν έναν ευρωπαϊκό κώδικα δεοντολογίας για influencers, οργανισμούς και πλατφόρμες, σαφή προσδιορισμό των πρακτικών εμπορικής προώθησης και υποχρεωτική γνωστοποίηση των χορηγιών. Στόχος είναι οι νέοι να μπορούν να αναγνωρίζουν πότε ένα περιεχόμενο αποτελεί διαφήμιση.

Παράλληλα, ενόψει της αναθεώρησης της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, καλούν την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσο καλύπτονται οι υπηρεσίες των influencers και των επαγγελματιών δημιουργών περιεχομένου. Ζητούν επίσης σαφέστερες ευθύνες για τη διαφημιστική τους δραστηριότητα στις πλατφόρμες βίντεο.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται η πρωτοβουλία για το EU KIDS Act, την οποία προανήγγειλε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Σύμφωνα με την παρουσίαση της πρότασης της Επιτροπής στις 17 Σεπτεμβρίου, η πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα προτείνεται να διαφοροποιείται ανά ηλικία:

• Κάτω των 13 ετών: να μην επιτρέπεται η δημιουργία λογαριασμού.
• Από τα 13 έως τα 15: να προβλέπονται ειδικοί περιορισμένοι λογαριασμοί, οι οποίοι δημιουργούνται από γονείς ή κηδεμόνες, με υποχρεωτικά εργαλεία γονικού ελέγχου και ημερήσια χρήση έως μία ώρα.
• Από τα 15 έτη: να επιτρέπεται αυτόνομος λογαριασμός, με υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού των υπηρεσιών για όλους τους ανηλίκους έως τα 18.

Πρόκειται για νομοθετική πρόταση. Αντίστοιχα, οι θέσεις που ενέκρινε το Ευρωκοινοβούλιο αποτυπώνουν τις παρεμβάσεις που ζητά και δεν σημαίνουν ότι όλα τα παραπάνω μέτρα έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή.

Η ευθύνη για την ασφάλεια περνά και στις εταιρείες

Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει ότι οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες θα πρέπει να τεκμηριώνουν τη συμμόρφωσή τους, μέσω σχεδίου συμμόρφωσης και ανεξάρτητου ελέγχου με δική τους δαπάνη.

Τη σημασία της ευθύνης των εταιρειών υπογράμμισε και ο εισηγητής του Ευρωκοινοβουλίου, Σάντρο Ρουότολο, επισημαίνοντας ότι η προστασία των νέων δεν μπορεί να επαφίεται αποκλειστικά στα παιδιά και στις οικογένειές τους.

Η συζήτηση επεκτείνεται και στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που είναι προσβάσιμα σε ανηλίκους. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι ψηφιακοί «σύντροφοι», με ζητήματα που αφορούν τη χειραγώγηση, τη συναισθηματική εξάρτηση και τη χρήση των προσωπικών δεδομένων των παιδιών.

Πού συναντάται η ευρωπαϊκή πρόταση με την ελληνική θέση

Το όριο των 15 ετών, η αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας και οι υποχρεώσεις των πλατφορμών αποτελούν σημεία σύγκλισης με την ελληνική πρωτοβουλία, σύμφωνα με τον υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου.

Η Ελλάδα έχει αναπτύξει το Kids Wallet και έχει κοινοποιήσει στην Επιτροπή σχέδιο εθνικών διατάξεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα. Κρίσιμο ζήτημα για την εφαρμογή των μέτρων παραμένει η δυνατότητα επιβεβαίωσης της ηλικίας με τρόπο που προστατεύει την ιδιωτικότητα και αποφεύγει την περιττή συλλογή προσωπικών δεδομένων.