Θεραπευτική πλασμαφαίρεση: Πώς και πού γίνεται με ασφάλεια και πότε συστήνεται

Με αφορμή τον θάνατο του δημοφιλούς τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη, ο όρος πλασμαφαίρεση μπήκε στην συζήτηση, μεταξύ μας και στα κανάλια. Αν όμως κάποιος το είχε ψάξει και νωρίτερα, θα διαπίστωνε ότι η πλασμαφαίρεση έχει εξελιχθεί σε έναν από τους όρους που συναντάμε συχνά στο διαδίκτυο, συνδεδεμένο αρκετές φορές με την ευεξία, την ομορφιά, την αντιγήρανση και την αναζωογόνηση του οργανισμού. Ωστόσο, η πραγματική ιατρική της χρήση απέχει σημαντικά από αυτή την εικόνα. Πρόκειται για εξειδικευμένη θεραπευτική διαδικασία, η οποία πραγματοποιείται με συγκεκριμένες ενδείξεις, υπό συνεχή ιατρική παρακολούθηση και σε κατάλληλα οργανωμένο νοσοκομειακό περιβάλλον. Εφαρμόζεται σε σοβαρά αιματολογικά, νευρολογικά, νεφρολογικά και αυτοάνοσα νοσήματα και, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση ή τη θεραπεία τους.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι μια διαδικασία κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδική συσκευή που διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία (ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια) επιστρέφουν στον οργανισμό. Το αφαιρούμενο πλάσμα αντικαθίσταται με υγρό αντικατάστασης, συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό, και σε ειδικές περιπτώσεις φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα. Στόχος της πλασμαφαίρεσης είναι η απομάκρυνση μεγαλομοριακών ενώσεων από το πλάσμα, όπως αντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, λιποπρωτεϊνες, κλάσματα συμπληρώματος και πολυμερή v Willebrand.

H διαδικασία πλασμαφαίρεσης γίνεται με αγγειακή πρόσβαση: μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων (ένας αφαίρεσης, ένας επαναχορήγησης) ή μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα διπλού αυλού. Γίνεται διαχωρισμός του αίματος: το αίμα οδηγείται στη συσκευή, όπου γίνεται ο διαχωρισμός με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση. Αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα αποτρέπει την πήξη στο κύκλωμα. Μέσω του όγκου ανταλλαγής όπου τυπικά ανταλλάσσεται 1 – 1,5 όγκος πλάσματος ανά συνεδρία (περίπου 3–4 λίτρα σε ενήλικα), με διάρκεια συνήθως 1,5 έως 3 ώρες και μέσω του αριθμού συνεδριών: εξαρτάται από την ένδειξη — συνήθως 5–7 συνεδρίες, καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα.

Ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» και τέως Πρύτανης του ΕΚΠΑ αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο ασθενής παρακολουθείται συνεχώς ως προς τα ζωτικά σημεία, την ισορροπία υγρών και τα πρώιμα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών. Σοβαρές παρενέργειες κατά τη διάρκεια της πλασμαφαίρεσης δεν είναι συχνές. Μπορεί να προκύψει υπόταση και κυκλοφορική καταπληξία, λόγω απότομης μείωσης του ενδαγγειακού όγκου, αναφυλακτική αντίδραση στα υγρά υποκατάστασης, υπασβεστιαιμία λόγω σύνδεσης του ασβεστίου του ορού με τα κιτρικά άλατα. Εάν η υπασβεστιαιμία είναι πολύ σοβαρή, μπορεί να προκαλέσει καρδιακή αρρυθμία.

Στο Νεφρολογικό Τμήμα του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» υπό τη Διεύθυνση της Συντονίστριας Διευθύντριας Ερασμίας Ψημένου, είναι σε λειτουργία τρία μηχανήματα πλασμαφαίρεσης. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 290 συνεδρίες πλασμαφαίρεσης. Τα νοσήματα τα οποία αντιμετωπίστηκαν ήταν σύνδρομο υπεργλοιότητος, αγγειίτιδες, θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο, χρονία φλεγμονώδης απομυελινωτική νευροπάθεια, οπτική νευρίτιδα, σύνδρομο Guillain Barre και μυασθένεια gravis. Επίσης, πραγματοποιήθηκαν 47 συνεδρίες LDL αφαίρεσης σε ασθενείς με σοβαρή ομόζυγο οικογενή υπερχοληστερολαιμία. Το 2026 από την αρχή της χρονιάς μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 195 συνεδρίες και 36 συνεδρίες LDL αφαίρεσης.