H Γωγώ Μαστροκώστα δεν έχασε τη μάχη, κέρδισε τη ζωή και είναι καιρός να αλλάξουμε τον τρόπο που μιλάμε για τον καρκίνο

«Η Γωγώ Μαστροκώστα δεν έχασε τη μάχη, κέρδισε τη ζωή». Αυτή ήταν η φράση που επέλεξε ο Τραϊανός Δέλλας, λίγες ώρες μετά τον θάνατο της συζύγου του, για να αποχαιρετήσει δημόσια τη γυναίκα με την οποία μοιράστηκε τη ζωή του. Και ίσως μέσα σε μία μόνο πρόταση αποτυπώθηκε κάτι που όλο και περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται τα τελευταία χρόνια: ότι πρέπει επιτέλους να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε για τον καρκίνο, τη σοβαρή ασθένεια και τον θάνατο.

Η Γωγώ Μαστροκώστα έφυγε από τη ζωή στα 56 της χρόνια, έπειτα από πολυετή πορεία με τον καρκίνο. Για χρόνια μίλησε δημόσια με αξιοπρέπεια, χωρίς θεατρινισμούς, χωρίς να χτίσει γύρω από την ασθένειά της έναν μύθο «υπερηρωίδας». Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό η απώλειά της άνοιξε ξανά μια συζήτηση που εδώ και χρόνια γίνεται διεθνώς στον χώρο της ιατρικής, της ψυχολογίας και της ογκολογίας: γιατί συνεχίζουμε να μιλάμε για «μάχες», «ήττες» και «νικητές» όταν αναφερόμαστε στους ασθενείς;

Η φράση «έχασε τη μάχη με τον καρκίνο» ακούγεται σχεδόν αυτόματα στα δελτία ειδήσεων, στα sites, ακόμη και σε επίσημες ανακοινώσεις. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φαινομενικά αθώα διατύπωση κρύβεται μια βαθιά προβληματική λογική: ότι ο ασθενής όφειλε να πολεμήσει περισσότερο, δυνατότερα ή καλύτερα για να επιβιώσει.

Αν κάποιος «χάνει», τότε κάποιος άλλος «κερδίζει». Και όταν η επιβίωση παρουσιάζεται σαν προσωπική νίκη, ο θάνατος μετατρέπεται άθελά μας σε προσωπική αποτυχία. Όμως ο καρκίνος δεν είναι αγώνας χαρακτήρα. Δεν είναι διαγωνισμός δύναμης. Δεν είναι τεστ θέλησης. Είναι μια νόσος.

Κανείς δεν πεθαίνει επειδή «δεν πάλεψε αρκετά». Κανείς δεν φεύγει επειδή δεν ήταν αρκετά αισιόδοξος, αρκετά γενναίος ή αρκετά «μαχητής». Η πορεία κάθε ασθενούς καθορίζεται από δεκάδες βιολογικούς, ιατρικούς και πολλές φορές τυχαίους παράγοντες που δεν ελέγχονται με τη δύναμη της ψυχής.

Το ίδιο προβληματική είναι και η φράση «επάρατη νόσος», που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για τον καρκίνο. Πρόκειται για έναν όρο φορτισμένο με φόβο, στίγμα και σχεδόν μεταφυσική διάσταση. Σαν να πρόκειται για κατάρα και όχι για ιατρική κατάσταση. Σαν ο καρκίνος να είναι κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί καθαρά με το όνομά του.

Η σύγχρονη ογκολογία, όμως, έχει προχωρήσει. Και μαζί της πρέπει να προχωρήσει και η κοινωνία. Σήμερα μιλάμε για πολλούς διαφορετικούς τύπους καρκίνου, για στοχευμένες θεραπείες, για ανοσοθεραπεία, για ασθενείς που ζουν επί χρόνια με τη νόσο ή θεραπεύονται πλήρως. Η γλώσσα του φόβου και της «κατάρας» δεν βοηθά ούτε τους ασθενείς ούτε τις οικογένειές τους.

Πολλοί ογκολόγοι και οργανώσεις ασθενών στο εξωτερικό έχουν εδώ και χρόνια ζητήσει από τα ΜΜΕ να αποφεύγουν τη στρατιωτική ορολογία γύρω από τον καρκίνο. Όχι από πολιτική ορθότητα, αλλά από σεβασμό. Γιατί οι λέξεις επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουμε την ασθένεια και τελικά τον ίδιο τον ασθενή.

Ίσως λοιπόν ήρθε η στιγμή να αλλάξουμε λεξιλόγιο. Να πούμε απλά ότι ένας άνθρωπος πέθανε από καρκίνο. Ότι έζησε με αξιοπρέπεια. Ότι πέρασε δύσκολες θεραπείες. Ότι άντεξε. Ότι αγάπησε και αγαπήθηκε. Αυτά αρκούν.

Η Γωγώ Μαστροκώστα δεν ήταν «ηττημένη». Και κανένας άνθρωπος που πεθαίνει από μια νόσο δεν μπορεί να είναι ηττημένος.