Τα κατά Ματθαίον Πάθη, του Μπαχ από την ΚΟΑ στο Μέγαρο Μουσικής

Με μία από τις κορυφαίες συνθέσεις της μπαρόκ εκκλησιαστικής μουσικής, το ορατόριο του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ «Τα κατά Ματθαίον Πάθη» (1727), υποδέχεται η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών τη φετινή Μεγάλη Εβδομάδα, παρουσιάζοντας το «ιερό» αυτό έργο την Τρίτη 30 Απριλίου, στις 20:30, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, πλαισιώνοντάς το με μια εικαστική προσέγγιση, που ενισχύει την πολυδιάστατη πρόσληψη και την μεταφυσική ατμόσφαιρα του έργου.

Τα «Κατά Ματθαίον Πάθη» (Matthäus-Passion, BWV 244), σύμφωνα με ιστορικές πηγές της εποχής, παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στις 11 Απριλίου 1727 στον ναό του Αγίου Θωμά της Λειψίας, τη Μεγάλη Παρασκευή εκείνου του έτους. Καταγράφονται και μεταγενέστερες παρουσιάσεις, στα 1729, 1736 και 1742, ενώ τα επόμενα χρόνια, μεταξύ 1743-1746, ο ίδιος ο Μπαχ αναθεώρησε την αρχική παρτιτούρα. Τα «Κατά Ματθαίον» είναι το δεύτερο και μεγαλύτερο σχετικό ορατόριο του Μπαχ που σώζεται, μαζί με τα «Κατά Ιωάννην Πάθη», που είχαν προηγηθεί, το 1724.

Σε αντίθεση με άλλα έργα για σημαντικές εορτές, στα οποία ο Μπαχ ανακύκλωνε μουσική που έγραφε για τις Καντάτες που παίζονταν τις Κυριακές, στα «Κατά Ματθαίον Πάθη» η μουσική είναι γραμμένη εξ υπαρχής. Γράφτηκε για σολίστ, διπλή χορωδία και ορχήστρα, σε λιμπρέτο του γερμανού ποιητή Πίκαντερ, φιλολογικό ψευδώνυμο του Κρίστιαν Φρίντριχ Χενρίτσι (1700-1764), βασισμένο κυρίως στα κεφάλαια 26 και 27 του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, στη μετάφραση του Λούθηρου στη γερμανική γλώσσα, καθώς και στο «Άσμα ασμάτων».

Henriette Gödde

Το ορατόριο αποτελείται από δύο εκτεταμένα μέρη. Στο πρώτο περιλαμβάνονται οι ενότητες: Στην Ιερουσαλήμ και τη Βηθανία, Ο Μυστικός Δείπνος, Στο Όρος των Ελαιών, Η σύλληψη του Ιησού. Στο δεύτερο περιλαμβάνονται οι ενότητες: Ο Ιησούς στον Καϊάφα και στον Πιλάτο, Η καταδίκη και η μαστίγωση του Ιησού, Η Σταύρωση, Η Ταφή.

Τα λόγια του Ιησού, των μαθητών, των αρχιερέων, του Πιλάτου και άλλων προσώπων τραγουδούν τραγουδιστές. Τις φωνές του πλήθους αποδίδουν δύο χορωδίες. Εκτός από το κείμενο του Ευαγγελίου, το έργο περιλαμβάνει ρετσιτατίβα και άριες, που τραγουδούν οι σολίστες, και χορωδιακά, τα κείμενα των οποίων είχε γράψει ο Πίκαντερ. Τέλος, περιέχει και χορικά τα οποία ήταν γνωστά στο εκκλησίασμα, που τα τραγουδούσε μαζί με την χορωδία.

Mihály Zeke, credits: Gergely Máté Oláh

Η δομή του έργου με τους έντονους διαλόγους, τις χορωδίες και τις άριες που σχολιάζουν τη δράση θυμίζει περισσότερο όπερα παρά συμβατικό ορατόριο, κάτι που προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς εκκλησιαστικοί παράγοντες της περιοχής θεώρησαν το ορατόριο του Μπαχ ιερόσυλο. Το αποτέλεσμα ήταν ο κάντορας να κληθεί σε απολογία από το δημοτικό συμβούλιο της Λειψίας, που τον καταδίκασε ομόφωνα σε μείωση των αποδοχών του, θεωρώντας ότι παραβίασε τους όρους του συμβολαίου του συνθέτοντας εκκλησιαστική μουσική με δραματικό χαρακτήρα. Πάντως, «Τα κατά Ματθαίον Πάθη» είναι όντως ό,τι κοντινότερο έχει γράψει ο Μπαχ σε όπερα.

Στη συναυλία της ΚΟΑ στο Μέγαρο τα σολιστικά φωνητικά μέρη αποδίδουν ο τενόρος David Fischer (Ντέιβιντ Φίσερ) το μέρος του Ευαγγελιστή, ο μπασοβαρύτονος Padraic Rowan (Πώντρικ Ρόουαν) το μέρος του Ιησού, ενώ τα υπόλοιπα μέρη αποδίδουν η υψίφωνος Φανή Αντωνέλου, η κοντράλτο Henriette Gödde (Χενριέττε Γκαίντε), ο τενόρος Βασίλης Καβάγιας και ο βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς. Στο πόντιουμ, την Ορχήστρα διευθύνει ο Μιχάλης Ζέκε. Παίρνουν μέρος η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων (σε διεύθυνση Σταύρου Μπερή) και η Παιδική Χορωδία Rosarte (σε διεύθυνση Ρόζης Μαστροσάββα).

Η συναυλία στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης συνοδεύεται από ελληνικούς υπέρτιτλους και εντάσσεται στον κύκλο εκδηλώσεων «Adagio: Μουσικές για τις ημέρες του Πάσχα» και αποτελεί συμπαραγωγή της ΚΟΑ και του Μεγάρου. Πριν την έναρξη της συναυλίας έχει προγραμματιστεί (19:30), για τους κατόχους εισιτηρίων, δωρεάν εισαγωγική ομιλία από τον Χαράλαμπο Γωγιό.