Νέκυια: Η μουσικοθεατρική παράσταση της Φένιας Παπαδόδημα επιστρέφει στο Μέγαρο

Η Φένια Παπαδόδημα παρουσιάζει στην Αίθουσα Γιάννης Μαρίνος του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μια μουσική εκδοχή της Νέκυιας, της λ’ ραψωδίας της Οδύσσειας σε μετάφραση του Δ. Μαρωνίτη.

Δύο ηθοποιοί, μουσικοί, τραγουδιστές και ένας μουσικός, διασχίζουν τις στροφές του Ομηρικού κειμένου με μοναδικό τους σύντροφο ένα αρχαίο όργανο, το αφρικανικό νγκόνι (*Ngoni είδος άρπας) να δημιουργεί τον ρυθμό, το νόημα και τις σιωπές του νοήματος, όπου οι συνειδήσεις των ακροατών συναντιούνται και γίνονται ένα, υπερβαίνοντας κάθε διαφορά που τις χωρίζει.

Η Νέκυια, το πιο κομβικό σημείο της Οδύσσειας, επιφυλάσσει στον ήρωα την πιο δύσκολη δοκιμασία που μπορεί να περάσει ένας άνθρωπος. Ο Οδυσσέας, «δισθανής», δύο φορές αποθαμένος, διασχίζει τον κόσμο των νεκρών και επιστρέφει μεταμορφωμένος, έτοιμος να αναμετρηθεί με το πεπρωμένο του. Η κατάβαση στον Άδη γίνεται πράξη αυτογνωσίας και αναγέννησης, όπου συνυπάρχουν το πένθος, το δράμα, η ανάταση και η κάθαρση.

Η Φένια Παπαδόδημα και ο Μανώλης Αφολάνιο φέρνουν το κείμενο στο τώρα, μέσα από την δική τους ξεχωριστή ταυτότητα, μέσα από την αμεσότητα της αφήγησης τους, ενώ μεταμορφώνονται στους ομηρικούς ήρωες, περνώντας διαδοχικά από το θέατρο της αμεσότητας, στο ιερό θέατρο, στο μουσικό θέατρο, με ελαφρότητα, κάνοντας τον θεατή συμμέτοχο.

Μαζί με τον Γιώργο Παλαμιώτη που διαμορφώνει με τον χαρισματικό του τρόπο το ηχητικό και μουσικό περιβάλλον, οι δύο ηθοποιοί εξερευνούν διαφορετικές τεχνικές μουσικής και ρυθμικής αφήγησης, δοκιμάζουν την αντήχηση του αρχαίου κειμένου, όπως χτυπάει κανείς ένα μέταλλο, στον αόρατο χώρο πίσω από τις λέξεις, ζωντανές ηχητικές οντότητες που γεννούν έντονους, ακατάληπτους νοητούς χώρους συγκίνησης και συναντούν το απρόσμενο χιούμορ που κρύβουν οι στροφές του Ομήρου.

Η παράσταση αντλεί από την αρχαία ελληνική παράδοση που τοποθετεί τον ραψωδό στο κέντρο του συλλογικού ασυνείδητου, αλλά και από αντίστοιχες αφηγηματικές παραδόσεις άλλων αρχαίων πολιτισμών, που παραμένουν ζωντανές μέχρι σήμερα, όπως οι μουσικές αφηγήσεις των Γκριό – (Griots) ένα είδος ραψωδών της υποσαχάριας αφρικής- που ενέπνευσαν την Φένια Παπαδόδημα να χρησιμοποιήσει το γκόνι, την αφρικάνικη άρπα, σαν κύρια μουσική συνοδεία της αφήγησης. Η γνωριμία της με τους griots έγινε στο Παρίσι στο Θέατρο Bouffes du Nord του Πήτερ Μπρουκ αλλά και μέσα από την προσωπική της συνεργασία με την Aφρικάνα χορογράφο Ιρέν Τασσεμπεντό στην παράσταση «Mousso kamirya», που παρουσιάστηκε στο Theatre de la Tempete και στην οποία πρωταγωνιστούσε.

Η Φένια Παπαδόδημα επιστρέφει ξανά στην Νέκυια, μετά από εκδοχές που μέσα στα χρόνια έχουν παρουσιαστεί στο Θέατρο Τέχνης, στο Φεστιβάλ Αθηνών, την Μουσική βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη στο Μέγαρο Μουσικής και αλλού, αναζητώντας μία άχρονη και ουσιαστική προσέγγιση των αρχαίων μύθων μέσα από ένα θέατρο που ισορροπεί ανάμεσα στο ιερό, στην αμεσότητα, ακόμη και στη φάρσα. Το θέατρο που λέει μια ιστορία με χίλιους ευφάνταστους και ζωντανούς τρόπους. Όπως οι Αφρικανοί Ραψωδοί-Γκριό που συνδέουν το παρόν με το παρελθόν, τους ζωντανούς με τους πεθαμένους, το ορατό με το αόρατο. Έτσι που ο ακροατής τους γίνεται κρίκος μιας αλυσίδας συμβάντων, δράσεων, φωνών, σωμάτων που χάνονταν στο ποτάμι του χρόνου.

Η Φένια Παπαδόδημα και ο Γιώργος Παλαμιώτης υπογράφουν την πρωτότυπη μουσική, τα τραγούδια και οι στίχοι είναι της Φ. Παπαδόδημα.

Με αφορμή την παρουσίαση της Νέκυιας με τίτλο «Όταν σε λίγο κατεβήκαμε στη θάλασσα» στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου (2017), ο Κώστας Γεωργουσόπουλος χαρακτήρισε την παράσταση «Επιστροφή στο παντοτινό» και έγραψε:

«Έτσι η Παπαδόδημα με πέντε μουσικούς και πέντε ηθοποιούς επί σκηνής, με άσματα, όρχηση, εν τυμπάνω και χορώ, αφηγήθηκε, μιμήθηκε και τέλεσε ένα δρώμενο εκκινώντας από τις αρχέτυπες πηγές της ιστορίας της τελετουργίας…

Η Παπαδόδημα είναι ένα φαινόμενο. Γράφει μουσική, παίζει θέατρο, τραγουδά, χορογραφεί και σκηνοθετεί, ενώ παίζει και διαφορετικά μουσικά όργανα. Όλες αυτές οι σπάνιες ικανότητες υπηρετούν έναν και μοναδικό σκοπό: να αναδειχθεί η κεντρική ιδέα. Εδώ μας μυεί στη νομοτελειακή πορεία προς το πεπρωμένο τέλος, χωρίς απελπισία, χωρίς κραυγές, αλλά ως αναγκαιότητα της ύπαρξης…»

«Όπως κάποιος κρατιέται από τα τοιχώματα μιας ακυβέρνητης βάρκας στη ροή του ποταμού, εγώ κρατήθηκα από τις χορδές της αφρικανικής άρπας, της οποίας οι συνηχήσεις μου φάνηκαν ιδανικές για να κρατήσουν πάνω τους, τις λέξεις του ομηρικού κειμένου, από την πρώτη φορά που άκουσα τον αρχαίο ήχο τους, πολλά χρονιά πριν, στο Παρίσι,

Αρχικά χωρίς καν να ξέρω ακόμη να παίζω, αφηγήθηκα το κείμενο με τη συνοδεία αυτής της άρπας και βρέθηκα στο κέντρο μίας διαρκώς μεταβαλλόμενης μουσικής αφήγησης που βαθύτερο στόχο είχε από την αρχή, την άμεση επικοινωνία με τον ακροατή. Ο τρόπος που αυτή η άρπα έκανε το κείμενο να ηχεί μου φάνηκε αμέσως πολύ σωστός γιατί άνοιγε μία απρόσμενη δίοδο στον ψυχισμό του κοινού, δημιουργώντας μία σπάνια ποιότητα συνύπαρξης με τον ακροατή. Λες κι αυτή η μουσική με την ελαφρότητα της, γεννούσε τις κατάλληλες σιωπές όπου οι συνειδήσεις συναντιούνται και γίνονται ένα, υπερβαίνοντας κάθε διαφορά που τις χαρακτηρίζει». 

Σύλληψη – Δραματουργία: Φένια Παπαδόδημα
Πρωτότυπη μουσική: Φένια Παπαδόδημα – Γιώργος Παλαμιώτης
Κινησιολογία: Μαρίζα Τσίγκα
Κοστούμια: Κωνσταντίνος Κασπίρης
Ηχητικός σχεδιασμός, live electronics: Γιώργος Παλαμιώτης
Φωτισμοί: Στέλλα Κάλτσου
Βοηθός σκηνοθέτη: Αιμιλία Παπαχριστοφίλου
Σκηνοθεσία: Φένια Παπαδόδημα