Συν & Πλην: «Ευτυχισμένες μέρες» στο Θέατρο Πορεία

«Άλλη μια υπέροχη μέρα!» μονολογεί, με πλατύ χαμόγελο, η Γουίνι. Κι ας μην υπάρχει τίποτα να το επαληθεύει. Σφηνωμένη στην κορυφή ενός αμμόλοφου, ακινητοποιημένη, με τον ήλιο να της καίει το πρόσωπο, αναζητώντας τον Γουίλι, τον σύντροφο της: τη μοναδική της παρηγοριά σ’ αυτήν την έρημη, σιωπηλή παραλία. «Μια από τα ίδια – γιατρειά δεν υπάρχει», «ούτε καλύτερα, ούτε χειρότερα» λέει η Γουίνι – η οποία, όπως και όλοι οι ήρωες του Μπέκετ, βιώνουν τη ζωή ως μια βασανιστική λούπα. Η Γουίνι, όμως, περισσότερο από όλους μοιάζει να έχει αποδεχτεί αυτή την πραγματικότητα, αφού ούτε θέλει να γκρινιάζει και «μόνο ευγνωμοσύνη» θέλει να εκφράζει.

Η άμμος την παρασφίγγει σήμερα. Αλλά η ρουτίνα της δεν θα πάψει: θα χτενίσει τα μαλλιά της (και μια, και δυο φορές), θα βάλει κραγιόν, θα διαβάσει πεισματικά τις οδηγίες ενός προϊόντος περιποίησης – όσο τα μάτια της δεν την προδίδουν εντελώς – θα φορέσει το καπέλο της, θα οργανώσει αυτή την ημέρα σαν να είναι ή σαν να πρόκειται να γίνει πραγματικά υπέροχη. Ανακαλύπτοντας αυτά τα ασήμαντα αντικείμενα από την τσάντα που δεν αποχωρίζεται, στα χέρια της παίρνουν τη χρήση ενός θησαυρού που ξεβράστηκε από το κύμα. Η ρουτίνα της θα γίνει μια ιερή τελετουργία και τα λόγια της μια προσευχή απαντοχής. Εύχεται να είχε τη δύναμη να μπορούσε να μείνει μόνη της και να μιλάει στον εαυτό της. Δεν την έχει· γι’ αυτό και ο Γουίλι είναι μια ηχώ στο μονόλογο της. Ξέρει πως είναι στιγμές που ακόμα και οι λέξεις θα τελειώσουν και οι μνήμες θα ξεθωριάσουν, θα την εγκαταλείψουν. Αλλά θα τις αφηγείται, με χιούμορ, αυτοσαρκασμό, με αξιοπρέπεια μέχρι να σωπάσει ή τουλάχιστον όσο έχει την ψευδαίσθηση ότι οι λέξεις της θα εισακουστούν και δεν θα σκορπίσουν σαν κόκκους άμμου.

Ο Σάμιουελ Μπέκετ γράφει τις «Ευτυχισμένες μέρες», αντλώντας τη σκέψη του από  μια ακόμα ‘επιζήσασα’, τη μητέρα του: έπασχε από μια νευροεκφυλιστική νόσο, η οποία ολοένα και πιο έντονα την καθιστούσε ανήμπορη και παγιδευμένη στην ακινησία. Η τραυματική αυτή εμπειρία του έδωσε τη δυνατότητα να καταγράψει τον αγώνα για επιβίωση ακόμα κι όταν όλα έχουν συμμαχήσει υπέρ της φθοράς. Μέσα από έναν αφαιρετικό, λιτό λόγο, σ’ ένα έργο όπου οι δονήσεις είναι μόνο εσωτερικές και τίποτα δεν συμβαίνει, μοιράζεται μια από τις βασικότερες οντολογικές αλήθειες και πεποιθήσεις: την ανάγκη του ανθρώπου να υπάρξει έστω κι αν μονάχα ένας  επιβεβαιώνει την παρουσία του στον κόσμο, την ανάγκη να αρθρώσει λόγο για να διασκεδάσει το πέρασμα του χρόνου, την ανάγκη να ζήσει παρά τη γνώση του θανάτου.

Στην παράσταση που ανεβαίνει στο θέατρο Πορεία, η μετάφραση φέρει την υπογραφή του σκηνοθέτη Δημήτρη Τάρλοου σε συνεργασία με την ηθοποιό Αγλαΐα Παππά.

Η Αγλαΐα Παππά προσθέτει έναν ακόμα σταθμό στην υποκριτική της πορεία: όχι μόνο κατανοεί βαθιά τη Γουίνι, αλλά και εκπλήσσει με την αθωότητα και την ελαφράδα που προσεγγίζει ένα ρόλο κατ’ εξοχήν μελαγχολικό, ακολουθώντας φυσικά τη διαδρομή της ηρωίδας της: οδηγείται στον βυθό της ύπαρξης. Την πλαισιώνει η ισορροπημένη σκηνοθετική ματιά του Δημήτρη Τάρλοου που κάνει ένα μικρό plot twist: κεντράρει στην υπογράμμιση του χρόνου, ένα κεντρικό κεφάλαιο στην προσέγγιση του έργου και της μπεκετικής γραφής γενικότερα.

Οι «Ευτυχισμένες μέρες» ανήκουν στην κατηγορία των θεατρικών έργων που δεν μπορούν ν’ ανέβουν αν προηγουμένως δεν έχει κανείς καταλήξει στην ηθοποιό που θα «γίνει» η Γουίνι. Νομίζω πως με αυτό το κριτήριο (κι όχι με αφετηρία τον ίδιο τον Μπέκετ) ξεκίνησε η ιδέα ανεβάσματος του βαθιά φιλοσοφικού αυτού κειμένου από τον Δημήτρη Τάρλοου. Και να, που τώρα ευτυχεί συναντώντας την Αγλαΐα Παππά. Λίγες ερμηνεύτριες στην Ελλάδα έχουν κατακτήσει αυτό που θα ονομάζαμε θεατρικό χρόνο – ασφαλώς η θητεία στο πλευρό του Θεόδωρου Τερζόπουλου είναι ένα σπουδαίο μάθημα – και η Αγλαϊα Παππά είναι, αναμφίβολα, μια από αυτές. Έρχεται, λοιπόν, εδώ με μια πραγματεία πάνω στην παράδοξη ροή του σκηνικού χρόνου, την οποία εμπλουτίζει με όσα απαιτεί το μπεκετικό παράλογο: πικρό χιούμορ, αυτοσαρκασμό, βαθιά κατανόηση του λόγου (ακούστε πως προφέρει την διαπίστωση «ε, δεν βαριέσαι;») μέσα από την επανεφεύρεση της επανάληψης. Και τέλος μια θαυμάσια παλέτα εκφραστικότητας από την περιοχή της ελαφρότητας που ξαφνιάζει. Η Αγλαΐα Παππά ως Γουίνι φανερώνει ένα πρόσωπο της που δεν έχουμε ξαναδεί.

Εκτός από τη φανερή εμπιστοσύνη στην πρωταγωνίστρια του (στο ρόλο του Γουίλι εμφανίζεται ο Δημήτρης Μπίτος σε μια μάλλον υποτονική παρουσία) και στον τρόπο που χειρίζεται τον λόγο, ο Δημήτρης Τάρλοου ακολουθεί σκηνοθετικά το γράμμα του Μπέκετ. Εκεί που κάνει μια καίρια επιλογή είναι αναφορικά με τη μελέτη του χρόνου: στα μάτια του, κάθε ευτυχισμένη μέρα δεν είναι μια άλλη μέρα, αλλά η μαρτυρική επανεκκίνηση της ίδιας διαδικασίας, όπου η Γουίνι (και κάθε Γουίνι) πρέπει, οφείλει να επιμείνει στη ζωή γιατί αυτός είναι ο πυρήνας της ανθρώπινης κατάστασης.

Έχει σκαρφαλώσει σε πολλά ύψη και έχει εγκλωβιστεί σε πολλά κελύφη, αδύναμη να διαφύγει η μπεκετική Γουίνι. Η ιδέα του Πάρι Μέξη να την τοποθετήσει με τα μπανιερά της (όπως και τον Γουίλι με το θαυμάσιο 30s μαγιό του) μέσα σε έναν αμμόλοφο, εντός ενός, θεωρητικά, ανέμελου πλαισίου που είναι η θάλασσα και η παραλία, είναι πολύ ενδιαφέρουσα. Γιατί η άμμος εδώ παίρνει έναν ιδιαίτερα συμβολικό χαρακτήρα, γίνεται κινούμενη άμμος καθώς καταπίνει τη Γουίνι ώρα με την ώρα.   

Σκηνή από την παράσταση με τους Δημήτρη Μπίτο και Αγλαϊα Παππά.

Ο Φώτης Σιώτας έχει συνεργαστεί ξανά και γόνιμα με το θέατρο Πορεία· εδώ ωστόσο, η παρέμβαση του περιορίζεται σε ελάχιστα ηχοτοπία (ίσως αυτό να του ζητήθηκε μόνο) που δεν βοηθούν στο ζωντάνεμα μιας, εξ ορισμού, στατικής παράστασης.

Το φως είναι μια σκηνική λειτουργία που στην παράσταση τροφοδοτεί την υπαρξιακή διάσταση της ηρωίδας. Εντούτοις, οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου, εμφανίζουν πολλές αντιφάσεις, άλλες είναι σκληροί κι άλλες θολοί και μοιάζουν να μην ταυτίζονται με την αφήγηση  

Μια ευτυχής στιγμή για την Αγλαΐα Παππά σε ένα ισορροπημένο παραστατικό πλαίσιο.

Η Γουίνι στο πρόσωπο της Αγλαϊας Παππά.