Ο Πάνος Χαραλάμπους δημιουργεί τη δική του εικαστική Αμβρακία

Ηχητικά γλυπτά, επιτοίχια έργα και βίντεο, το καθένα και ένα επεισόδιο μιας μη γραμμικής αναδρομής στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ξηρόμερο Ακαρνανίας, συγκροτούν την ατομική έκθεση του Πάνου Χαραλάμπους με τίτλο «Amvrakia.Mia», που παρουσιάζεται από την Πέμπτη 21 Μαρτίου στη Citronne Gallery στην Αθήνα.

Πρόκειται για μια εγκατάσταση «όπου η Αμβρακία αναδύεται μέσα από μια σειρά ολωσδιόλου λησμονημένων ημερών», όπως σημειώνει ο Πάνος Χαραλάμπους. Σε αυτήν συγκεντρώνονται οι κύριες προβληματικές που διέπουν το βιωματικό, ερευνητικό έργο του καλλιτέχνη και συγκεφαλαιώνονται στοιχεία της δουλειάς του στα οποία διακρίνονται επιδράσεις από τις ανθρωπιστικές σπουδές, κυρίως από την κοινωνική ανθρωπολογία, τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία, τη μουσική καθώς επίσης απόηχοι από την Αrte Povera και την τέχνη αρχείου.

Η εγκατάσταση «Amvrakia.Mia» συγκροτεί μια «επιτελεστική τοπιογραφία» η οποία ορίζεται από ενέργειες και δράσεις. Συνθέτει έναν «τόπο», μία δίνη από υλικά τεκμήρια, αρχειακό υλικό, σχήματα, ήχους και συμβάντα – αναφορές στο υγρό στοιχείο, τα πανηγύρια και την αγροτική – ψυχαγωγική παραγωγή.

Πρόκειται για μία τοπιογραφία που εκτυλίσσεται, με διαφορετικές εκδοχές, εδώ και χρόνια στη δουλειά του Χαραλάμπους, όπως στην εμβληματική επιτέλεση – εγκατάσταση στην 58η Μπιενάλε της Βενετίας (Ελληνικό Περίπτερο, 2019) και στο έργο της documenta 14 (Αθήνα – Κάσσελ, 2017).

2. Πάνος Χαραλάμπους, Ήλιος, 1998, μικτή τεχνική, φύλλα καπνού πάνω σε καμβά. Παραχώρηση της CITRONNE Gallery (Φωτογραφία: Αλεξάνδρα Μασμανίδη)

Η in situ εγκατάσταση εκτείνεται κατά μήκος του χώρου της γκαλερί, δημιουργώντας μια αντιπαράθεση ανάμεσα στον κλειστό χώρο ενός αστικού διαμερίσματος και το εκτενές της αγροτικής υπαίθρου, καθώς και ένα πλέγμα σχέσεων που δεν επιστρέφει στο παρελθόν αλλά το επικαιροποιεί. Τα επιμέρους τμήματα της εγκατάστασης συνδέονται με αρδευτικούς σωλήνες – ηχεία, μέσα στους οποίους ρέουν και από τους οποίους αναβλύζουν εναλλασσόμενοι ή αναμεμειγμένοι ήχοι από τα πανηγύρια, τη φύση και το νερό.

Όπως σημειώνει στο κείμενό της η επιμελήτρια της έκθεσης Τατιάνα Σπινάρη – Πολλάλη, «το νερό είναι ένα ισχυρό στοιχείο, είτε ως ιδεατή παρουσία είτε ως εκκωφαντική απουσία. Είναι ορατό υπαινικτικά μέσα από το κατασκευασμένο τεχνητό αντικαθρέφτισμα της λίμνης ή παρίσταται ως άκουσμα, ως “λάλον ύδωρ”, μέσα από τους σωλήνες της ύδρευσης και της άρδευσης».

7. Πάνος Χαραλάμπους, La Gazza Ladra, 2021, Γλυπτική οπτικοακουστική εγκατάσταση. Παραχώρηση της CITRONNE Gallery (Φωτογραφία: Αλεξάνδρα Μασμανίδη)

Στο πρώτο τμήμα της εγκατάστασης, δύο μεγάλα επιτοίχια έργα από φύλλα καπνού («Ήλιος Ι», «Ήλιος ΙΙ») παραπέμπουν στην παρελθούσα ακμάζουσα καπνοπαραγωγή της περιοχής του Ξηρόμερου, στην αποξήρανση, στον ήλιο και στην κυκλικότητα του χρόνου, ενώ το βίντεο «La Gazza Ladra», με την αναφορά στην λίμνη Αμβρακία, προσθέτει ένα νατουραλιστικό στοιχείο.

Ακολουθώντας τους σωλήνες άρδευσης, ο θεατής φτάνει στο δεύτερο τμήμα της εγκατάστασης, όπου μεταφέρεται στην υποβλητική συνθήκη των πανηγυριών. Ένα περιστρεφόμενο βινύλιο σε μεταλλικές λεκάνες που επιπλέουν μέσα σε νερό, οι αφίσες του θρυλικού τραγουδιστή Τάκη Καρναβά και η γλυπτική κάτοψη της λίμνης Αμβρακίας ως πίστας χορού, μαζί με την βιντεοπροβολή «Αn eagle was standing…» του αργού τσάμικου (περφόρμανς του καλλιτέχνη) πάνω σε μια άλλη πίστα-γυάλινη σκηνή αποτελούν ίχνη, οπτικές μεταφορές επιτελέσεων οργανικά συνδεδεμένων με τη φύση και την παράδοση. Υποδηλώνουν τη μέθεξη κατά την οποία ο εαυτός μετατίθεται εκτός ορίων.

20. Πάνος Χαραλάμπους, Φωνή και Πορτραίτο Τάκη Καρναβά, 2021, Λεπτομέρεια, Γλυπτική εγκατάσταση με ήχο. Παραχώρηση της CITRONNE Gallery (Φωτογραφία: Αλεξάνδρα Μασμανίδη)

Ο Πάνος Χαραλάμπους αντλεί μοτίβα από την παρελθούσα ελληνική επαρχία και προβάλλει με το έργο του την ταυτότητα του ευρωπαϊκού, μεσογειακού Νότου. Με ελεγειακές αποχρώσεις, το έργο του υποδηλώνει την απώλεια, το διαφεύγον, ενώ ταυτόχρονα διασώζει από τη λήθη και επικαιροποιεί παλιά, άχρηστα ή υποτιμημένα αντικείμενα, μεταπλάθοντάς τα σε εργαλεία καλλιτεχνικής έκφρασης και τιμώντας με αυτά τις ιδιαίτερες ποιότητες μιας «ελάσσονος σκηνής» που αναπνέει στις παρυφές της κυρίαρχης τέχνης.

Η έκθεση συνοδεύεται από την έκδοση «Amvrakia.Mia», από τη Citronne Gallery και τις εκδόσεις Καστανιώτη, με κείμενα των Πάνου Χαραλάμπους, Πάνου Πανόπουλου, Τατιάνας Σπινάρη – Πολλάλη, Θωμά Συμεωνίδη και Μαρίνας Φωκίδη, όπου λόγος και εικόνα συνιστούν μiα τεκμηρίωση του πολύπλευρου έργου και της έρευνας του καλλιτέχνη.

Ο Πάνος Χαραλάμπους γεννήθηκε το 1952 στο Ξηρόμερο Ακαρνανίας και ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Το έργο του αποτελείται από περφόρμανς, happenings και εγκαταστάσεις που συχνά περιλαμβάνουν ήχο, βίντεο, φωτογραφία, ευρεθέντα αντικείμενα, αρχειακό υλικό ή έργα μεικτών μέσων. Στο έργο του πραγματεύεται την έννοια του χρόνου και της απώλειας, αναφέρεται στην τοπικότητα και εξερευνά τις βαθύτερες συγγένειες μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών με μη γραμμικό τρόπο. Έχει συμμετάσχει σε διεθνείς εκθέσεις όπως: 58η Μπιενάλε της Βενετίας (2019), documenta 14, Αθήνα και Κάσελ (2017), White House Biennial, Βάρνα (2016), eidos, Μπεζανσόν (2004), Break-through, Μαδρίτη (2004), Κοπεγχάγη, Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης (1996) και Kunst-Europa, Βερολίνο (1991). Μεταξύ των ατομικών του εκθέσεων στην Ελλάδα περιλαμβάνονται οι: Επιγραφόμενα (2022), Aquis Submersus (2014-5), Tobacco Area, 1986-2011 (2011), Voice-o-graph (2006-07), Phonopolis (2003-4), Psychagogia II (2001), 1496-2000 / como humo se va (1999-2000), Psychagogia I: Recreation (1997). Το 2015 τιμήθηκε με το βραβείο κριτικών τέχνης AICA Hellas για την έκθεση Aquis Submersus. Εκλέχθηκε ομότιμος καθηγητής και διετέλεσε πρύτανης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας κατά την περίοδο 2014-2019.